67145/01

COUNCIL   AVRUPA   OF EUROPE   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   BEŞİNCİ DAİRE   KIR VE DİĞERLERİ – TÜRKİYE   (Başvuru no. 67145/01)   KARAR   STRAZBURG   Ağustos 2006   İşbu karar AİHS’nin 44§2. Maddesi’nde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup,   şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.   __________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Dava, Habibe Kır, Feriştah Çenesiz, Hasan Çenesiz, Fatma Ekiz ve Ali Çenesiz   (“başvuranlar”) isimlerindeki beş Türk vatandaşının, İnsan Haklarının ve Temel   Özgürlüklerinin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (“AİHS”) 34. Maddesi uyarınca, Türkiye   Cumhuriyeti aleyhine, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne, 19 Kasım 2000 tarihinde yapmış   oldukları başvurudan (no. 67145/01) kaynaklanmaktadır.   Başvuranlar, Mersin Barosu’na bağlı avukat Mahmut Akdoğan tarafından temsil   edilmişlerdir.   AİHM (Üçüncü Daire), 30 Eylül 2004 tarihinde, Ali Çenesiz hakkındaki başvurunun   kabuledilmez olduğunu beyan etmiş ve başvuranların geri kalanıyla ilgili başvuruyu   Hükümet’e bildirmeye karar vermiştir. AİHS’nin 29 § 3. Maddesi’nin hükümleri uyarınca,   AİHM, başvurunun esaslarını, kabuledilebilirliğiyle beraber incelemeye karar vermiştir.   OLAYLAR   I. DAVANIN OLAYLARI   Sırasıyla 1926, 1941, 1951 ve 1951 doğumlu başvuranlar Habibe Kır, Feriştah Çenesiz,   Hasan Çenesiz ve Fatma Ekiz, Mersin’de ikamet etmektedirler.   Karayolları Genel Müdürlüğü, 17 Aralık 1992 tarihinde, başvuranlara ait Mersin’deki   arsaları otoyol inşa etmek için kamulaştırmıştır. Bir bilirkişi kurulu arsaların değerini tayin   etmiş, ilgili meblağ kamulaştırma gerçekleşirken başvuranlara ödenmiştir.   Başvuranların tazminatın artırılması taleplerini müteakiben, Mersin Asliye Hukuk   Mahkemesi, 28 Aralık 1994 tarihinde, başvuranlara, 131.387.300 Türk Lirası (TL) ek   tazminata ilaveten, arsaların tapularının devredildiği tarihten itibaren işlemek üzere,   mahkemenin karar verdiği tarihte geçerli olan yasal faiz oranının ödenmesine karar vermiştir.   Yargıtay, 14 Eylül 1998 tarihinde, Mersin Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararını   onamıştır.   Karayolları Genel Müdürlüğü, 22 Haziran 2000 tarihinde, başvuranlara faiziyle beraber   556.290.000 TL ödemiştir.   HUKUK   I. AİHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI   Başvuranlar, üç yıl sekiz aydan fazla süren yasal takibatın ardından yetkili makamların   kendilerine kamulaştırma karşılığı ödediği ek tazminatın, ödenen gecikme faizinin   Türkiye’deki yüksek enflasyon oranlarına ayak uyduramaması nedeniyle değer   kaybettiğinden şikayetçi olmuşlardır. Başvuranlar, AİHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1.   Maddesi’nin aşağıdaki ilgili kısımlarına dayanmışlardır:   “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.   Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun   genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.”   A. Kabuledilebilirlik   AİHM, içtihadında belirlediği ilkeler ve elindeki tüm deliller ışığında, bu şikayetin   esaslara ilişkin olarak incelenmesi gerektiği ve kabuledilmez olarak beyan edilmesi için temel   bulunmadığı sonucuna varmıştır.   B. Esaslar   AİHM, bu davada sözkonusu olan hususların konu olduğu benzer bazı davalarda,   AİHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi’nin ihlal edildiği sonucuna varmıştır.   AİHM, Hükümet’in sunduğu delil ve görüşleri incelemiş, önceki davalardaki   tespitlerinden vazgeçmesi için bir neden bulunmadığı sonucuna varmıştır. Ulusal   mahkemelerin ödenmesine karar verdiği ek tazminatın ödenmesindeki gecikmenin,   kamulaştırmayı gerçekleştiren makama atfedilebileceği ve arsa sahipleri için, kamulaştırılan   arsa kaybına ek olarak bir kayba yol açtığı kanısındadır. AİHM, bu gecikmenin ve takibatın   genel olarak uzun sürmesinin sonucunda, başvuranların, kamu yararının gereksinimleri ile   mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesi hakkının korunması arasında muhafaza   edilmesi gereken adil dengeyi bozan büyük bir yük altına tek başlarına girmek zorunda   kaldıkları kanısına varmıştır.   Sonuç olarak, AİHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi ihlal edilmiştir.   II. AİHS’NİN 6 § 1. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI   Başvuranlar ayrıca AİHS’nin 6 § 1. Maddesi uyarınca yasal takibatın makul   sayılamayacak kadar uzun sürmesinden şikayetçi olmuşlardır.   A. Kabuledilebilirlik   AİHM bu şikayetin AİHS’nin 35 § 3. Maddesi kapsamında dayanaktan yoksun   olmadığını, ayrıca başka bakımlardan da kabuledilebilir olabileceğini kaydeder.   B. Esaslar   AİHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi’yle ilgili tespitleri ışığında, AİHM, 6 § 1.   Madde uyarınca davanın ayrı olarak incelenmesinin gerekli olmadığı kanısındadır.   III. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI   AİHS’nin 41. Maddesi’ne göre:   “Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci   Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete   uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Maddi ve Manevi Tazminat   Başvuranlar, 11.409 ABD Doları tutarında maddi tazminat, 5.000 ABD Doları tutarında   ise manevi tazminat talep etmişlerdir.   Hükümet başvuranların taleplerine itiraz etmiştir.   AİHM, Akkuş kararındaki hesaplama yönteminin aynısını kullanıp, ilgili mali verileri göz   önünde tutarak, başvuranlara, 397 Euro maddi tazminat ödenmesine karar vermiştir.   AİHM, AİHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi’nin ihlal edildiğinin tespit   edilmesinin, başvuranların maruz kaldığı her türlü manevi zarar için başlı başına yeterli   tazminat teşkil ettiği kanısına varmıştır.   Başvuranlar, ayrıca, avukatlık masrafları ile AİHM’de meydana gelen mahkeme   masrafları için 1.552 ABD Doları1 talep etmiştir.   Hükümet başvuranların taleplerine itiraz etmiştir.   AİHM, talep edilen mahkeme masraflarının gerçekten meydana geldiği, gerekli ve tümüye   belgelenmiş olduğu kanısındadır. Dolayısıyla, AİHM, başvuranlara, talep edilen miktarın   tamamının ödenmesine karar vermiştir.   C. Gecikme Faizi   AİHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı   marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar   vermiştir.   BU NEDENLERLE, AİHM OYBİRLİĞİYLE,   1. Başvurunun geri kalanının kabuledilebilir olduğuna;   2. AİHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi’nin ihlal edildiğine;   3. AİHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi’nin ihlal edildiğinin tespit edildiğini belirtmiş   ve başvurunun AİHS’nin 6 § 1. Maddesi uyarınca incelenmesinin gerekli olmadığına;   4. (a) Sorumlu Devlet’in, başvuranlara, AİHS’nin 44 § 2. Maddesi’ne göre nihai kararın   verildiği   tarihten itibaren üç ay içinde, aşağıdaki miktarlara ek olarak her türlü verginin, ödeme   tarihinde uygulanan kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmiş olarak ödemesine:   (i)   (ii)   Euro (üç yüz doksan yedi euro) maddi tazminat;   mahkeme masrafları için 1300 Euro (bin üç yüz euro);   (b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden, ödeme gününe kadar geçen süre   için, yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç   Yaklaşık 1.300 Euro.   puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına karar vermiştir.   5. Başvuranların adil tazmin taleplerinin geri kalanını reddetmiştir.   İşbu karar, İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3.   Maddesi uyarınca 10 Ağustos 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.   Claudia WESTERDIEK   Zabıt Katibi   Peer LORENZEN   Başkan