67585/01

COUNCIL   AVRUPA   OF EUROPE   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   KELALĐ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE   (Baꢀvuru no. 67585/01)   KARAR   STRAZBURG   Ocak 2006   Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, ꢀekle   iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Kelali ve Diğerleri – Türkiye davasında,   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Đkinci Daire),   Baꢀkan J.-P. COSTA,   Yargıçlar A.B. BAKA,   R. TÜRMEN,   K. JUNGWIERT,   M. UGREKHELIDZE,   A. MULARONI,   E. FURA-SANDSTRÖM, ve   Yazı Đꢀleri Müdürü S. DOLLE’nin katılımı ile kapalı oturumda 5 Ocak 2006 tarihinde   toplanmıꢀ ve anılan tarihte izleyen kararı vermiꢀtir.   USUL   1.Dava, Müstakime Kelali, ꢁengül Akın, Atiye Demir, Hatice Kuꢀ, Ayꢀe Köse, ꢁenel   Tabur, Levent Kelali, Ahmet Metin Kelali, Durmuꢀ Çetin Kelali, Đbrahim Ethem Kelali ve   Tekin Kelali (“baꢀvuranlar”) isimli Türk vatandaꢀlarının, 15 Kasım 2000 tarihinde, Đnsan   Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesine   dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢀvurudan (no. 67585/01)   kaynaklanmaktadır.   2.Baꢀvuran, Mersin Barosu’na bağlı Mahmut Akdoğan isimli avukat tarafından temsil   edilmiꢀtir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) AĐHM’deki yargılama için bir Ajan tayin etmemiꢀtir.   3.15 Eylül 2004 tarihinde, AĐHM, baꢀvuruyu Hükümet’e bildirmeye karar vermiꢀtir.   AĐHS’nin 29 § 3. maddesi uyarınca, baꢀvurunun kabuledilebilirliği ve esaslarını aynı anda ele   alarak bir sonuca varmaya karar vermiꢀtir.   OLAYLAR   I.DAVA ꢁARTLARI   4.Baꢀvuranlar, Mersin’de ikamet etmektedir.   5.27 Mart 1996 tarihinde, Karayolları Genel Müdürlüğü, otoyol inꢀası için   baꢀvuranların Mersin’deki iki arsasını kamulaꢀtırmıꢀtır. Bir bilirkiꢀi komitesi, arsaların   değerini incelemiꢀ ve kamulaꢀtırma gerçekleꢀtiğinde ilgili meblağ baꢀvuranlara ödenmiꢀtir.   6.Baꢀvuranların artırma talebinden sonra, 14 Ekim 1997 tarihinde, Mersin Asliye   Hukuk Mahkemesi, baꢀvuranlara, Karayolları Genel Müdürlüğü’nün arsaları aldığı tarih olan   Mayıs 1994’ten itibaren geçerli olmak üzere, 1.503.941.200 TL artırma bedelini ve   mahkeme kararı tarihinde geçerli olan yasal faiz oranını ödenmesine karar vermiꢀtir.   7.16 ꢁubat 1999 tarihinde, Yargıtay, Mersin Asliye Mahkemesi’nin kararını onamıꢀtır.   8.16 Mayıs 2000 tarihinde, Karayolları Genel Müdürlüğü, baꢀvuranlara faiz dahil   4.442.320.000 TL (yaklaꢀık 7.694 Euro) ödemiꢀtir.   II.ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMA   9.Đlgili iç hukuk ve uygulaması, Akkuꢀ – Türkiye (9 Temmuz 1997 kararı, Judgments   and Decisions 1997-IV).   HUKUK   I.1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   10.Baꢀvuranlar, yaklaꢀık üç yıl süren mahkeme iꢀlemlerinden sonra yetkililerden   alabildikleri artırma bedelinin, gecikme faizinin Türkiye’deki yüksek enflasyona paralel   seyretmemesi sebebiyle, değerinin düꢀtüğünü ifade ederek ꢀikayetçi olmuꢀlardır. 1 no’lu   Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmuꢀlardır. Bu maddenin ilgili bölümlerine göre:   “Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.   Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve uluslararası hukukun   genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.”   A. Kabuledilebilirlik   11. Hükümet AĐHM’den, AĐHS’nin 35 § 1. maddesi bağlamındaki altı aylık zaman   sınırı kuralına uymadığı için baꢀvurunun kabuledilemez olduğuna karar vermesini ve   reddetmesini istemiꢀtir. Sözkonusu madde uyarınca, zaman 16 ꢁubat 1999 tarihinden itibaren   iꢀlemeye baꢀlamıꢀtır. Ancak baꢀvuran, 15 Kasım 2000 tarihine kadar AĐHM’ye baꢀvurusunu   sunmamıꢀtır ve sözkonusu tarih üzerinden nihai yerel kararın verilmesinden itibaren yaklaꢀık   bir yıl dokuz ay zaman geçmiꢀtir.   12. AĐHM, huzurunda sunulan ꢀikayetin, yalnızca yetkili makamların ek tazminatı   ödemesindeki gecikmeye ve sonuç olarak baꢀvuranın uğradığı zarara iliꢀkin olduğunu belirtir.   13. Ödeme, yetkili makamlarca 16 Mayıs 2000 tarihinde yapılmıꢀtır. 15 Kasım 2000   tarihinde AĐHM’ye baꢀvuruda bulunan baꢀvuran, AĐHS’nin 35 § 1. maddesinde ortaya konan   gereğe uymuꢀtur. Bu nedenle Hükümet’in ilk itirazı reddedilmelidir.   14. AĐHM, içtihadında oluꢀturduğu ilkeler (bkz., diğer içtihatlar yanında,   Akkuꢀ/Türkiye) ve huzurunda sunulan deliller ıꢀığında, sözkonusu ꢀikayetin esaslara iliꢀkin   incelemeyi gerekli kıldığı ve baꢀvurunun, kabuledilemez olduğu sonucuna varılması için   gerekçe bulunmadığı kanısındadır.   B. Esaslar   15. AĐHM, sözkonusu davada ortaya konan konulara benzer konuların açığa çıktığı bir   grup davada 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edilmiꢀ olduğunu tespit etmiꢀtir (bkz.   Akkuꢀ, sayfa 1317, § 31).   16. Hükümet tarafından sunulan olayları ve iddiaları inceleyen AĐHM, daha önceki   davalarda vardığı sonuçlardan farklı bir sonuca varmak için gerekçe olmadığı kanısındadır.   Yerel mahkemelerce ödenmesine karar verilen ek tazminatın ödenmesindeki gecikmenin,   kamulaꢀtırmadan sorumlu makama atfedilebilir olduğu ve mülk sahibinin, kamulaꢀtırılan   toprağa ek olarak bir kayıp yaꢀamasına neden olduğu kanısındadır. Sözkonusu gecikme ve   genel olarak dava iꢀlemlerinin uzunluğu sonucu AĐHM baꢀvuranın, kamu yararı talepleri ve   kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkının korunması   arasında kurulması gereken adil dengeyi sarsan kiꢀisel ve haddinden fazla bir yüke maruz   kaldığı sonucuna varmaktadır.   17. Sonuç olarak, 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   18. Baꢀvuran ayrıca AĐHS’nin 6 § 1. maddesine dayanarak dava iꢀlemlerinin makul   olmayan derece uzun sürmesi hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur.   A. Kabuledilebilirlik   19. Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını 16 ꢁubat 1999 tarihinde onamıꢀ   olduğu halde baꢀvuran AĐHM’ye, iç hukukta nihai kararın verilmesi ardından altı aydan fazla   bir süre geçtikten sonra, 15 Kasım 2000 tarihinde baꢀvuruda bulunmuꢀ olduğu için Hükümet,   AĐHM’den altı ay kuralına uymaması nedeniyle sözkonusu ꢀikayetin kabuledilemez olduğuna   karar vermesini talep etmiꢀtir.   20. AĐHM, dava iꢀlemlerinin uzunluğuna iliꢀkin davalarda, herhangi bir mahkeme   tarafından verilen kararın yürürlüğe konmasının, 6. madde uyarınca “duruꢀma”nın ayrılmaz   bir parçası olarak kabul edilmesi gerektiğine dair ilkeyi kabul etmiꢀ olduğunu yineler (bkz. 26   Eylül 1996 tarihli the Di Pede/Đtalya ve Zappia/Đtalya kararları, Hüküm ve Karar Raporları   1996-IV, sırasıyla sayfa 1383-1384, § 20-24, ve sayfa 1410-1411, §§ 16-20).   21. AĐHM, yerel mahkemelerce baꢀvurana ödenmesine karar verilen ek tazminatın, 16   Mayıs 2000 tarihinde baꢀvuran ödenmiꢀ olduğunu gözlemler. Sonuç olarak AĐHM, 6. madde   bağlamındaki “mahkeme kararı”nın, sözkonusu tarihte sona ermiꢀ olduğu kanısındadır. AĐHM   baꢀvurunun, ödeme üzerinden altı ay geçmesi ardından 15 Kasım 2000 tarihinde yapılmıꢀ   olduğunu belirtir.   22. Yukarıda kaydedilenler ıꢀığında AĐHM, Hükümet’in ilk itirazını reddeder.   23. AĐHM, sözkonusu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi bağlamında temelden   yoksun olduğunu belirtir. Ayrıca, kabuledilemez olduğu sonucuna varmak için gerekçe   bulunmamaktadır.   B. Esaslar   24. 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesine iliꢀkin tespitleri ıꢀığında, AĐHM, davanın 6 § 1.   madde uyarınca ayrı bir incelemesinin gerekli olmadığını değerlendirir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   25. AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:   “ Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek   Sözleꢀmeci Taraf’ın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,   zarar gören tarafın hakkaniyete uygun bir surette tatminine hükmeder.”   A. Maddi ve manevi tazminat   26. Baꢀvuranlar 10.563 Amerikan Doları (yaklaꢀık 8.553 Euro) maddi tazminat talep   etmiꢀlerdir. Ayrıca, 5.000 Amerikan Doları (yaklaꢀık 4.043 Euro) manevi tazminat talep   etmiꢀlerdir.   27. Hükümet onların taleplerine itiraz etmiꢀtir.   28. AĐHM, Akkuꢀ kararında (yukarıda anılan, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) olduğu gibi   aynı hesaplama yöntemini kullanarak ve ilgili ekonomik verileri göz önünde tutarak,   baꢀvuranlara, ortaklaꢀa, 3.862 Euro maddi tazminat ödenmesine karar verir.   29. AĐHM, baꢀvuranların uğradığı herhangi bir manevi zarara karꢀı, 1 No.’lu   Protokol’ün 1. maddesinin ihlalinin tespitinin baꢀlı baꢀına yeterli adil tazmin oluꢀturduğunu   değerlendirir.   B. Mahkeme masrafları   30. Baꢀvuran, ayrıca, yerel mahkemelerde yapılan mahkeme masraflarına karꢀılık   292,02 ABD Doları (yaklaꢀık 236 Euro) ve AĐHM’deki iꢀlemlere karꢀılık 42 ABD Doları   (yaklaꢀık 35 Euro) talep etmiꢀtir.   31. Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir.   32. Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, sadece mahkeme masraflarının   zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı durumda   baꢀvuran mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Bu davada, sahip olduğu   bilgileri ve yukarıda belirtilen kriterleri gözönünde tutan AĐHM, yerel iꢀlemlerdeki mahkeme   masrafları talebini reddeder ve AĐHM’deki iꢀlemler karꢀılığında 35 Euro tazminat   ödenmesine karar vermeyi makul olarak değerlendirir.   C. Gecikme faizi   33. AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere   uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun   olduğuna karar verir.   BU SEBEPLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 1 No.’lu Protokol’ünün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. ꢁikayeti AĐHS’nin 6 § 1. maddesi uyarınca ayrı olarak incelemenin gerekli olmadığına;   4. Baꢀvuranların maruz kaldığı herhangi bir manevi zarara karꢀı ihlal tespitinin baꢀlı baꢀına   yeterli adil tazmin oluꢀturduğuna;   5. a) Sorumlu Devlet’in, baꢀvuranlara, aꢀağıdaki miktarları, ortaklaꢀa olarak, AĐHS’nin 44 §   2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme günündeki   kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na dönüꢀtürmek üzere ödemesine:   (i) 3.862 Euro (üç bin sekiz yüz altmıꢀ iki Euro) maddi tazminat;   (ii) 35 Euro (otuz beꢀ Euro) mahkeme masrafları;   (iii) yukarıdaki miktarlara tabi olabilecek her türlü vergi;   (b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için   yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan   fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   6. Baꢀvuranların adil tazmin talebinin kalanının reddine   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddesi   uyarınca 24 Ocak 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   S. DOLLÉ   Sekreter   J.-P. COSTA   Baꢀkan   5