67979/01
WyrokETPCz2005-03-22ECLI:CE:ECHR:2005:0322JUD006797901
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy przewlekłość postępowania administracyjnego dotyczącego przyznania prawa użytkowania wieczystego nieruchomości naruszyła prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie z art. 6 ust. 1 Konwencji?Ratio decidendi
Trybunał uznał, że ogólna długość postępowania administracyjnego, trwającego ponad 11 lat i 10 miesięcy w okresie podlegającym jego jurysdykcji, przekroczyła rozsądny termin wymagany przez art. 6 ust. 1 Konwencji. Mimo pewnego skomplikowania sprawy, Trybunał stwierdził, że władze krajowe wykazały się znaczną bezczynnością i opóźnieniami, wielokrotnie ignorując wezwania do przyspieszenia postępowania. Chociaż skarżący w jednym przypadku przyczynił się do opóźnienia, nie usprawiedliwiało to ogólnej przewlekłości. W odniesieniu do art. 1 Protokołu nr 1, Trybunał uznał, że rozstrzygnięcie meritum roszczenia byłoby przedwczesne, ponieważ postępowanie krajowe nadal trwało, a zarzut przewlekłości został już oceniony w kontekście art. 6.Stan faktyczny
Skarżący, Bogusław Szenk, jest spadkobiercą właścicieli nieruchomości w Warszawie, która na mocy Dekretu Bieruta przeszła na własność państwa. Rodzice skarżącego złożyli w 1948 r. wniosek o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy, który został odmownie rozpatrzony w 1967 r. Skarżący w 1991 r. zainicjował postępowanie o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Po wielu latach postępowań administracyjnych i sądowych, w tym uchyleniu niekorzystnych decyzji przez Sąd Najwyższy, sprawa o przyznanie prawa użytkowania wieczystego nadal trwa. W toku postępowania krajowego wielokrotnie dochodziło do długotrwałej bezczynności organów administracji, co było przedmiotem skarg skarżącego i krytyki ze strony sądów krajowych.Rozstrzygnięcie
Trybunał jednogłośnie: 1. Uznaje, że doszło do naruszenia art. 6 § 1 Konwencji; 2. Uznaje, że nie ma potrzeby rozpatrywania skargi na podstawie art. 1 Protokołu nr 1; 3. Zasądza skarżącemu 5000 euro z tytułu szkód niematerialnych; 4. Oddala pozostałą część roszczenia skarżącego o zadośćuczynienie.Pełny tekst orzeczenia
EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA
CZWARTA SEKCJA
SPRAWA SZENK przeciwko POLSCE
(SKARGA nr 67979/01)
WYROK – 22 marca 2005 r.
W sprawie Szenk przeciwko Polsce,
Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta Sekcja), zasiadając jako
Izba składająca się z następujących sędziów:
Sir Nicolas BRATZA, Przewodniczący,
Pan J. CASADEVALL,
Pan G. BONELLO,
Pan R. MARUSTE,
Pan S. PAVLOVSCHI,
Pan L. GARLICKI,
Pan J. BORREGO BORREGO, sędziowie,
oraz Pan M. O’BOYLE, Kanclerz Sekcji,
obradując na posiedzeniu zamkniętym 1 marca 2005 r.,
wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:
POSTĘPOWANIE
1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 67979/01) wniesionej w dniu 26 lip-
ca 2000 r. przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej do Europejskiego Trybunału
Praw Człowieka („Trybunał”) na podstawie art. 34 Konwencji o Ochronie
Praw Człowieka i Podstawowych Wolności („Konwencja”) przez obywatela
polskiego pana Bogusława Szenka („skarżący”).
2. Skarżący był reprezentowany przez pana Andrzeja Rzeplińskiego z Hel-
sińskiej Fundacji Praw Człowieka. Polski Rząd („Rząd”) reprezentowany był
przez swoich pełnomocników, pana Krzysztofa Drzewickiego, a następnie
pana Jakuba Wołąsiewicza z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
3. Skarżący skarżył się na podstawie art. 6 Konwencji, że zostało naruszo-
ne jego prawo do rzetelnego procesu w rozsądnym terminie. Zarzucał także,
że okoliczności sprawy stanowiły naruszenie jego prawa do swobodnego ko-
rzystania z mienia w rozumieniu art. 1 Protokołu nr 1.
4. Skarga została przydzielona Czwartej Sekcji Trybunału (art. 52 § 1 Re-
gulaminu Trybunału). Wewnątrz tej Sekcji ustanowiono Izbę (art. 27 § 1 Kon-
wencji), która miała zająć się sprawą zgodnie z artykułem 26 § 1 Regulaminu
Trybunału.
5. Decyzją z dnia 1 czerwca 2004 r. Trybunał uznał skargę za częściowo
dopuszczalną.
6. Zarówno skarżący jak i Rząd przedłożyli obserwacje co do meritum
skargi (art. 59 § 1).
7. 1 listopada 2004 r. Trybunał zmienił skład swoich sekcji (art. 25 § 1).
Niniejsza sprawa została przydzielona do nowo utworzonej Sekcji Czwartej
(art. 52 § 1).
FAKTY
I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY
8. Skarżący urodził się w 1929 r. i mieszka w Warszawie.
9. Rodzice skarżącego byli właścicielami dwupiętrowego budynku w War-
szawie. Na mocy Dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze
m.st. Warszawy, Gmina Warszawa (a po 1950 r. Skarb Państwa) stała się
właścicielem wszystkich gruntów położonych w Warszawie. Dekret przewi-
dział możliwość przyznania na wniosek wieczystej dzierżawy nieruchomości. listopada 1948 r. rodzice skarżącego złożyli taki wniosek. Na początku lat
50. zostali pozbawieni prawa zarządzania nieruchomością i zmuszeni do zrze-
czenia się pobierania czynszu od najemców.
10. 5 lipca 1967 r. Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy rozpa-
trzyło ich wniosek złożony w 1948 r. Prezydium odmówiło nadania rodzicom
skarżącego prawa użytkowania wieczystego (dawnej wieczystej dzierżawy)
nieruchomości i oświadczyło, iż budynek położony na nieruchomości stał się
własnością państwa.
11. 4 grudnia 1967 r. Ministerstwo Gospodarki Komunalnej oddaliło od-
wołanie Bogdana Szenka od tej decyzji. Stwierdziło, że dom nie jest małym
domem jednorodzinnym, co wyłączałoby go spod tzw. publicznej gospodarki
lokalami, przewidzianej w ustawie z 1957 r. Jako że budynek objęty był tą go-
spodarką, Ministerstwo uznało, że ustanowienie użytkowania wieczystego
nie byłoby uzasadnione.
12. 17 czerwca 1991 r. skarżący złożył do Ministerstwa Gospodarki
Przestrzennej i Budownictwa wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji
z 4 grudnia 1967 r. Dnia 1 kwietnia 1992 r. Minister Gospodarki Przestrzennej
i Budownictwa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji, uznając, że za-
skarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Skarżący odwołał się. lipca 1993 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił jego skargę.
13. Następnie Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł rewizję nad-
zwyczajną od tego wyroku.
14. 7 lutego 1995 r. Sąd Najwyższy uchylił wyrok Naczelnego Sądu Ad-
ministracyjnego z 1993 r. oraz decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej
i Budownictwa. Uznał, że oparli się oni na zgodności decyzji z 1967 r. z za-
sadami „publicznej gospodarki” lokalami, podczas gdy ustawa przewidują-
ca taką gospodarkę została przyjęta po dacie złożenia wniosku o wieczystą
dzierżawę i dlatego też nie miała zastosowania do okoliczności sprawy. Sąd
zauważył, że dekret z 1945 r. zobowiązywał gminę do uwzględnienia wniosku
o wieczystą dzierżawę, chyba że korzystania z nieruchomości przez dawnych
właścicieli nie dało się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu za-
gospodarowania przestrzennego. Sąd Najwyższy wskazał, że organy rozpa-
trujące wniosek skarżącego nie zbadały kwestii tej zgodności. Sąd odniósł się
do konstytucyjnie gwarantowanej ochrony własności, wskazując, że własność
skarżącego została wywłaszczona na nieokreślonych podstawach prawnych
i nie zostało przyznane żadne odszkodowanie.
15. 24 sierpnia 1995 r. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa,
mając na względzie wyrok Sądu Najwyższego, uznał, że decyzja z 4 grudnia r. została w części wydana z naruszeniem prawa w zakresie, w jakim
dotyczyła tych mieszkań w spornym budynku, które zostały sprzedane przez
gminę najemcom. Niemożliwe było uznanie decyzji za nieważną, ponieważ
na mocy obowiązujących przepisów, jeżeli od momentu wydania takiej decy-
zji niezgodnej z prawem upłynęło ponad dziesięć lat, Minister mógł jedynie
uznać, że została ona wydana niegodnie z prawem. Minister uchylił pozosta-
łą część decyzji. W konsekwencji postępowanie odwoławcze w odniesieniu
do części decyzji z lipca 1967 r. zostało otwarte.
16. 23 listopada Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie
uchyliło orzeczenie Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z 5 lipca r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.
17. W 1996 r. skarżący złożył do Samorządowego Kolegium Odwoław-
czego skargę na bezczynność Prezydenta Warszawy, w którego kompeten-
cjach leżało załatwienie sprawy.
18. 16 września 1996 r. Urząd Gminy Warszawa Centrum wezwał skar-
żącego do złożenia odpisu postanowienia sądu wskazującego spadkobierców
po jego rodzicach. 3 i 23 października 1996 r. skarżący przedstawił żądane
informacje. 23 października 1996 r. trzech spadkobierców dawnej współwła-
ścicielki pani J. K. zadeklarowało wolę przyłączenia się do postępowania. października 1996 r. dawna współwłaścicielka pani D. K., która zmieniła
nazwisko na D. Sz., także wyraziła wolę przyłączenia się do postępowania.
19. 21 listopada 1996 r. Urząd Gminy Warszawa Centrum zwrócił się
do Wydziału Geodezji Urzędu Dzielnicy Praga Południe o przedstawienie
wypisu z aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego dotyczącego
przedmiotowej nieruchomości.
20. Także 21 listopada 1996 r. Urząd Gminy Warszawa Centrum poinfor-
mował skarżącego o problemach uniemożliwiających wydanie żądanej decy-
zji. Pierwszy problem polegał na tym, że matka skarżącego złożyła wniosek
o przyznanie jej prawa wieczystej dzierżawy, zanim Skarb Państwa stał się ofi-
cjalnie właścicielem nieruchomości. Inna trudność wynikała z faktu, że spad-
kobiercy pani J. K. – byłej współwłaścicielki nieruchomości – nie przedsta-
wili urzędowi tytułów prawnych do nieruchomości. Ostatecznie urząd musiał
uzyskać wypis z planu zagospodarowania dotyczący nieruchomości. W celu
wyjaśnienia prawnych konsekwencji wynikających z pierwszego problemu
urząd przedłożył pytanie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zwracając
się z zapytaniem, czy wymogi z dekretu z 1945 r. zostały wypełnione, jeżeli
wniosek został złożony zanim nieruchomość, której dotyczy postępowanie,
przeszła oficjalnie na własność Skarbu Państwa. Skarżący został poinformo-
wany, że jak tylko odpowiedź zostanie przedstawiona, urząd będzie dalej roz-
patrywał wniosek.
21. 29 listopada 1996 r. jedna ze spadkobierców dawnego współwłaści-
ciela przedłożyła urzędowi decyzję stwierdzającą, że część nieruchomości
należąca do zmarłej pani J. K. została odziedziczona przez sześć osób (panią
Z. W., pana H. K., pana M. K., panią T. P., panią K. F oraz panią R. K.). Do-
datkowo poinformowała urząd, że nadal toczyło się inne postępowanie spad-
kowe dotyczące spadku po zmarłym spadkobiercy pani J. K.
22. 9 grudnia 1996 r. Urząd Gminy Warszawa Centrum otrzymał wypis
z planu zagospodarowania przestrzennego dotyczący nieruchomości.
23. Ponieważ w sprawie nie podejmowano żadnych czynności przez prze-
szło rok, skarżący złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaża-
lenie na bezczynność Prezydenta Warszawy. 21 lutego 1997 r. Samorządowe
Kolegium Odwoławcze uznało zażalenie skarżącego za uzasadnione i wyzna-
czyło Prezydentowi termin do załatwienia sprawy do 31 marca 1997 r.
24. 22 lutego 1997 r. jeden ze spadkobierców dawnej współwłaścicielki
pani J. K. poinformował urząd, że postępowanie spadkowe dotyczące nieru-
chomości toczy się nadal.
25. 30 kwietnia 1997 r. skarżący zwrócił się do urzędu o wydanie w jego
sprawie nie jednej, ale dwóch decyzji przyznających mu prawo użytkowania
wieczystego nieruchomości będącej przedmiotem postępowania. Twierdził,
że zanim nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa stanowiła dwie
odrębne nieruchomości. W konsekwencji urząd powinien przywrócić wyjścio-
wą sytuację prawną nieruchomości i wydać dwie odrębne decyzje przyznające
skarżącemu prawo użytkowania wieczystego odrębnych nieruchomości.
26. 30 kwietnia 1997 r. na wniosek urzędu biegły przedstawił operat sza-
cunkowy dotyczący wartości nieruchomości.
27. 28 lipca 1997 r. jedna ze spadkobierczyń dawnego współwłaściciela
poinformowała urząd, że postępowanie spadkowe zostało zakończone. Przed-
łożyła odpis postanowienia sądu z 18 czerwca 1997 r. Postanowienie to wska-
zywało jako spadkobierców pana M. K., pana H. K. oraz pana Mr R. A. K.
28. 15 września 1997 r. skarżący przedłożył do Urzędu Gminy kopię wnio-
sku złożonego do sądu przez niejaką panią H. K. Domagała się ona uchylenia
postanowienia sądu z 18 czerwca 1997 r. w części dotyczącej majątku pana
M. K. Twierdziła, że już 2 marca 1978 r. nabyła po nim spadek.
29. 30 września 1997 r. skarżący zwrócił się do urzędu o przyznanie mu
prawa użytkowania wieczystego, ale jedynie do części obecnej nieruchomo-
ści. Ta część nieruchomości stanowiła niegdyś odrębną nieruchomość.
30. 16 grudnia 1997 r. Urząd Gminy Warszawa Centrum zwrócił się
do Zastępcy Dyrektora Urzędu Dzielnicy Praga Południe o dokonanie podzia-
łu działek ewidencyjnych.
31. 29 stycznia 1998 r. Sąd Najwyższy uchylił postanowienie z 18 czerw-
ca 1997 r. dotyczące majątku pana M. K. W konsekwencji pani H. K. odzie-
dziczyła cały majątek zmarłego pana M. K. maja 1998 r. Urząd Dzielnicy Praga Południe poinformował Urząd
Gminy Warszawa Centrum, że podział prawny budynku był niemożliwy
z uwagi na brak obowiązkowej ściany zabezpieczenia przeciwpożarowego.
W świetle tej informacji urząd podjął decyzję, że powinna zostać przygotowa-
na opinia biegłego. 22 czerwca 1998 r. biegły przedłożył swoją opinię. Uznał,
że podział prawny budynku był możliwy.
32. 16 lipca 1999 r. Urząd Gminy zwrócił się do Urzędu Dzielnicy Praga
Południe o wydanie postanowienia o możliwości podziału oraz decyzji za-
twierdzającej podział nieruchomości.
33. 15 lipca 1999 r. urząd zwrócił się do pani H. K. o przedstawienie odpi-
su postanowienia sądu, na mocy którego nabyła ona spadek po zmarłym panu
M. K. Uczyniła to 30 lipca 1999 r.
34. 29 lipca 1999 r. Urząd Gminy Warszawa Centrum poinformował
skarżącego i innych spadkobierców dawnych współwłaścicieli, że wszczął
z urzędu postępowanie administracyjne dotyczące podziału nieruchomości.
Wyjaśniono, że decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości umożliwi
określenie udziałów stron we współwłasności, co z kolei umożliwi wydanie
decyzji przyznającej prawo użytkowania wieczystego nieruchomości. Listem
z dnia 30 lipca 1999 r. strony postępowania zostały wezwane do przybycia
w terminie 14 dni w celu wyrażenia zgody dotyczącej planowanego podziału
nieruchomości.
35. 18 sierpnia 1999 r. pani H. K. oraz 23 sierpnia 1999 r. pani Z. W. wy-
raziły zgodę na podział.
36. Z powodu tego, że nie wszystkie osoby wezwane, włączając skarżące-
go, wyraziły zgodę na planowany podział nieruchomości, 2 września 1999 r.
urząd umorzył postępowanie w zakresie podziału nieruchomości. 15 września r. skarżący odwołał się od tej decyzji do Samorządowego Kolegium
Odwoławczego.
37. 27 września 1999 r. skarżący złożył do Naczelnego Sądu Administra-
cyjnego skargę na bezczynność ze strony Prezydenta oraz urzędu.
38. 2 marca 2000 r. sąd wezwał Prezydenta do załatwienia sprawy w ter-
minie trzech miesięcy. Sąd uznał, że sposób, w jaki prowadzone było po-
stępowanie świadczył o nieprawidłowym funkcjonowaniu właściwych władz
administracyjnych i stanowił naruszenie przepisów kodeksu postępowania
administracyjnego odnoszących się do terminów, w jakich sprawy admini-
stracyjne powinny być załatwiane.
39. 10 lipca 2000 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze oddaliło odwo-
łanie skarżącego od decyzji z dnia 2 września 1999 r., którą umorzono postę-
powanie dotyczące podziału nieruchomości. Dnia 8 sierpnia 2000 r. skarżący
złożył skargę na tę decyzję. Dnia 7 stycznia 2002 r. Naczelny Sąd Administra-
cyjny oddalił skargę.
40. 25 lipca 2000 r. Prezydent Warszawy zawiesił postępowanie w przed-
miocie rozpatrzenia wniosku skarżącego o przyznanie użytkowania wieczy-
stego nieruchomości z powodu tego, że użytkownicy wieczyści nieruchomości
nie wyrazili zgody na podział nieruchomości i zobowiązał wszystkich następ-
ców prawnych do wystąpienia do sądu powszechnego z pozwem o określenie
udziałów w nieruchomości. Skarżący odwołał się. Dnia 22 sierpnia 2001 r. Sa-
morządowe Kolegium Odwoławcze uwzględniło zażalenie skarżącego i umo-
rzyło postępowanie w odniesieniu do decyzji z 25 lipca 2000 r. zawieszającej
postępowanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zauważyło, że decyzja
sądu powszechnego co do podziału nieruchomości dawnych współwłaścicieli
była niepotrzebna dla celów dalszego prowadzenia rzeczonego postępowa-
nia administracyjnego, a decyzja co do określenia udziałów spadkobierców
w nieruchomości została już podjęta w postępowaniu spadkowym.
41. Skarżący złożył skargę na to postanowienie. 30 września 2003 r. Na-
czelny Sąd Administracyjny oddalił jego skargę, stwierdzając, że decyzja or-
ganu drugiej instancji z 22 sierpnia 2001 r. była w rzeczywistości dla niego
korzystna.
42. Postępowanie dotyczące wniosku skarżącego o przyznanie prawa
użytkowania wieczystego rzeczonej nieruchomości trwa.
II. PRAWO KRAJOWE
A. Bezczynność organu administracji
43. Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego sprawy powin-
ny być rozpatrywane bez nieuzasadnionej zwłoki, a okres ich rozpatrywania,
nawet jeżeli należą do skomplikowanych, nie powinien przekraczać dwóch
miesięcy (art. 35 § 3). Jeżeli organ administracyjny nie dotrzyma terminu wy-
znaczonego przez kodeks, musi on, zgodnie a art. 36 kodeksu, poinformować
strony o tym fakcie, wyjaśnić przyczyny opóźnienia oraz wyznaczyć nowy
termin.
Art. 37 kodeksu przewiduje:
„§ 1. Na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub usta-
lonym w myśl art. 36 stronie służy zażalenie do organu administracji publicznej
wyższego stopnia.
§ 2. Organ wymieniony w § 1, uznając zażalenie za uzasadnione, wyznacza
dodatkowy termin załatwienia sprawy ...”.
44. Dalsze środki przeciwko bezczynności organu administracji prze-
widziane są w ustawie o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Zgodnie
z art. 17 ustawy strona postępowania administracyjnego może wnieść do Na-
czelnego Sądu Administracyjnego skargę na taką bezczynność organu.
45. Art. 26 ustawy przewiduje, że Sąd, o ile uzna taką skargę za uzasad-
nioną, powinien zobowiązać właściwy organ administracji do wydania decy-
zji lub do dokonania czynności.
46. Art. 34 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym stanowi wy-
móg wyczerpania dostępnych środków przed złożeniem takiej skargi do sądu.
W konsekwencji skargę zarzucającą bezczynność powinno poprzedzać zło-
żenie zażalenia do organu wyższej instancji, zgodnie z powyżej wskazanym
art. 37 Kodeksu postępowania administracyjnego.
B. Dekret o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze
m.st. Warszawy
47. W oparciu o Dekret z 26 października 1945 r. o własności i użyt-
kowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, własność gruntów przeszła
na własność gminy. Dekret przewidywał w tym zakresie:
„Art. 5. Budynki oraz inne przedmioty, znajdujące się na gruntach, przecho-
dzących na własność gminy m.st. Warszawy, pozostają własnością dotychczaso-
wych właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej.
Art. 7. (1) Dotychczasowy właściciel gruntu ... mogą w ciągu 6 miesięcy
od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie
na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierża-
wy z czynszem symbolicznym ...
(2) Gmina uwzględni wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychcza-
sowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu za-
budowania ...
(4) W przypadku nieuwzględnienia wniosku, gmina zaofiaruje uprawnione-
mu, w miarę posiadania zapasu gruntów - na tych samych warunkach dzierżawę
wieczystą gruntu równej wartości użytkowej, bądź prawo zabudowy na takim
gruncie.
(5) W razie niezgłoszenia wniosku, przewidzianego w ust. (1), lub nieprzy-
znania z jakichkolwiek innych przyczyn dotychczasowemu właścicielowi wie-
czystej dzierżawy albo prawa zabudowy, gmina obowiązana jest uiścić odszko-
dowanie w myśl art. 9.
Art. 8. W razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu wie-
czystej dzierżawy lub prawa zabudowy wszystkie budynki, położone na gruncie,
przechodzą na własność gminy, która obowiązana jest wypłacić właścicielowi
ustalone w myśl art. 9 odszkodowanie za budynki, nadające się do użytkowania
lub naprawy.
Art. 9. (2) Prawo do żądania odszkodowania powstaje po upływie 6 miesię-
cy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy i wygasa
po upływie lat 3 od tego terminu”.
48. Na podstawie art. XXXIX Dekretu z 11 października 1946 r. przepisy
wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych, prawo bu-
dowania oraz prawo wieczystej dzierżawy mogły być przekształcone we wła-
sność czasową.
Ar. 40 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osie-
dlach zastąpił własność czasową użytkowaniem wieczystym.
49. Zgodnie z art. 33(2) ustawy o terenowych organach jednolitej władzy
państwowej z 20 marca 1950 r. nieruchomości położone w Warszawie prze-
szły na własność Skarbu Państwa.
50. Ustawa z 10 maja 1990 r. – przepisy wprowadzające ustawę o sa-
morządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych – przy-
wróciła samorząd terytorialny. Zgodnie z art 5(1) własność nieruchomości,
które uprzednio należały do Skarbu Państwa i które znajdowały się w terenie
administracyjnym gmin w owym czasie została przeniesiona na gminy.
C. Wieczyste użytkowanie
51. Prawo użytkowania wieczystego jest uregulowane w Kodeksie cywil-
nym. Osobie fizycznej lub prawnej może być przyznane takie prawo do nieru-
chomości należącej do Skarbu Państwa lub władz lokalnych. Na prawo to skła-
da się prawo korzystania z nieruchomości z wyłączeniem praw innych na 99 lat,
za coroczną opłatą. Osoba, do której należy to prawo może nim rozporządzać.
PRAWO
I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 6 § 1 KONWENCJI
52. Skarżący zarzucał naruszenie art. 6 § 1 Konwencji, twierdząc, że po-
stępowanie, w którym dochodził on swojego prawa do odszkodowania w dro-
dze przyznania mu prawa użytkowania wieczystego przewidzianego w de-
krecie o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, było
nadmiernie długie.
53. Art. 6 § 1 w omawianym zakresie brzmi następująco:
„Przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym
..., każdy ma prawo do ... rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez
... sąd...”.
A. Okres podlegający rozpatrzeniu
54. Trybunał zauważa, że postępowanie rozpoczęło się 17 czerwca 1991 r.
i trwa nadal. Trwa więc już ponad trzynaście lat, z czego okres ponad jede-
nastu lat i dziesięciu miesięcy podlega temporalnej kompetencji Trybunału
od 1 maja 1993 r., tj. od momentu, kiedy Polska uznała prawo do składania
skarg indywidualnych. Uwzględniając swoją jurysdykcję ratione temporis,
Trybunał może jedynie rozpatrzyć okres, który minął od 1 maja 1993 r., mimo
że będzie miał wzgląd na stan, jaki postępowanie osiągnęło w tej dacie (zob.
m.in. wyrok Zwierzyński p. Polsce, nr 30210/96, § 123, ECHR 2000-XI).
B. Rozsądna długość trwania postępowania
55. Trybunał oceni rozsądną długość trwania postępowania w świetle
szczególnych okoliczności sprawy i z uwzględnieniem kryteriów ustalonych
w orzecznictwie Trybunału, w szczególności stopnia skomplikowania spra-
wy, postępowania skarżącego i właściwych władz oraz wagi postępowania
dla skarżącego (patrz, m.in. wyrok Biskupska p. Polsce, nr 39597/98, § 43, lipca 2003 r.).
56. Rząd twierdził, że sprawa była bardzo skomplikowana, głównie
z powodu niejasnego stanu prawnego rzeczonej nieruchomości. To, w oce-
nie Rządu, wynikało w szczególności z faktu, że nie było jasne, czy nieru-
chomość składała się z jednej, czy dwóch nieruchomości. Ten brak jasności
wynikał ponadto z tego, że w latach 70. i 80. siedem mieszkań w budynku
zostało sprzedanych najemcom, którzy w ten sposób nabyli udziały w pra-
wie użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Na podsta-
wie przepisów krajowych stali się oni upoważnieni do wyrażenia zgody
na podział administracyjny nieruchomości, którego domagał się skarżący.
Ponieważ niektórzy z nich odmówili wydania takiej zgody, sprawa mu-
siała być przekazana do sądu powszechnego, który był właściwy do roz-
strzygnięcia kwestii w postępowaniu procesowym. Ponadto postępowanie
spadkowe dotyczące majątku jednego z poprzedników prawnych jednego
z posiadaczy prawa użytkowania wieczystego czyniło postępowanie jesz-
cze bardziej skomplikowanym. Rząd był zdania, że sprawa prowadzona
była bez nieuzasadnionych opóźnień.
57. Skarżący twierdził, że aspekty cywilne sprawy, do których odnosił się
Rząd, nie mogą same wytłumaczyć ogólnej długości trwania postępowania.
Nawet jeżeli by tak było, pozwany Rząd i tak byłby odpowiedzialny
za opóźnienia w postępowaniu cywilnym. Ponadto prowadzenie postępowania
przez włądze administracyjne było wielokrotnie surowo krytykowane przez
Naczelny Sąd Administracyjny, ostatni raz 2 marca 2000 r. W konsekwencji
długość postępowania naruszała wymóg „rozsądnego terminu” zawarty
w art. 6 § 1 Konwencji.
58. Trybunałzauważa, żesprawabyładopewnegostopniaskomplikowana,
biorąc pod uwagę w szczególności fakt, że podłoże prawne spraw dotyczących
nieruchomości w Warszawie jest rzeczywiście skomlikowane (zob. §§ 53-
-56 powyżej, Beller p. Polsce, wyrok z 1 lutego 2005 r., no. 51837/9, § 70).
Jednakże ten stopień skomplikowania sprawy nie jest wystarczający dla uspra-
wiedliwienia ogólnej długości rzeczonego postępowania.
59. Odnosząc się do postępowania skarżącego Trybunał zauważa, że przy-
czynił się on do przedłużenia postępowania poprzez to, że złożył skargę
na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 22 sierpnia r. Trybunał zauważa, że Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził póź-
niej w swoim wyroku z 30 września 2003 r. wydanym w konsekwencji skargi,
że skarżący mylnie uznał, iż to postanowienie było dla niego niekorzystne,
podczas gdy było ono z korzyścią dla niego. Trybunał jest zdania, że poza
tym brak jest wskazówek, iż skarżący przyczynił się do przedłużenia postę-
powania.
60. Trybunał zauważa w związku z postępowaniem władz krajowych,
że sposób w jaki postępowały one w sprawie skarżącego był dwukrotnie
przedmiotem krytyki władz, które rozpatrywały skargi skarżącego na nie-
uzasadnioną długość postępowania. Prezydentowi dwukrotnie zlecono
wydanie decyzji w sprawie skarżącego i wyznaczono na to limity czaso-
we (§§ 23 oraz 38 powyżej). Trybunał zauważa, że żadne z tych poleceń
nie zostało wykonane. Ponadto doszło do prawie dziesięciomiesięcznego
okresu całkowitej bezczynności pomiędzy listopadem 1995 r., kiedy spra-
wa została przekazana do Urzędu Gminy Warszawa Centrum i wrześniem r., kiedy podjęto kolejne działania w sprawie (§§ 16-18 powyżej).
Trybunał zauważa ponadto, że upłynął rok od listopada 1995 r., kiedy
to urząd wystąpił do organu zajmującego się planem zagospodarowania
przestrzennego o przedstawienie wypisu z planu zagospodarowania prze-
strzennego właściwego dla sprawy. Podobnie, podstawowa analiza prawna
kwestii związanych ze sprawą została dokonana rok później (§ 20 powy-
żej). Następnie urzędowi zajęło rok zażądanie od właściwych władz tzw.
podziału ewidencyjnego nieruchomości (§ 30 powyżej). Urząd potrzebo-
wał dalszych dwóch lat i sześciu miesięcy na dostrzeżenie, że brak było
obowiązkowej „ściany zabezpieczeń przeciwpożarowych” i zażądanie,
by zlecone zostało przygotowanie opinii biegłego na temat tego, czy taka
ściana rzeczywiście była obowiązkowa. Skarga złożona przez skarżącego
na postanowienie z 10 lipca 2000 r. do Naczelnego Sądu Administracyjne-
go czekała z kolei na rozpatrzenie przez sąd przez rok i sześć miesięcy (§§
39-41 powyżej). Postępowanie trwa.
61. W konsekwnecji, uwzględniając okoliczności sprawy, Trybunał
uznaje, że ogólna długość zaskarżonego postępowania przekroczyła rozsądny
termin. Doszło więc do naruszenia artykułu 6 § 1 Konwencji.
II. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU PROTOKOŁU NR 1
62. Skarżący zarzucał naruszenie jego prawa do swobodnego korzystania
z mienia w rozumieniu art. 1 Protokołu nr 1. Rząd podważył ten zarzut.
Art. 1 Protokołu nr 1 brzmi następująco:
„Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia.
Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicz-
nym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasa-
dami prawa międzynarodowego.
Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa pań-
stwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu
korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpiecze-
nia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych”.
63. Trybunał zauważa, że postępowanie krajowe mające na celu rozstrzy-
gnięcie roszczeń skarżącego obecnie trwa. Dlatego też w zakresie, w jakim
skarżący opiera się o art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, Trybunał uważa,
że byłoby przedwczesne zajmowanie stanowiska co do meritum tego zarzutu.
W zakresie, w jakim skarżący skarży się na przewlekłość tego postępowa-
nia, Trybunał stwierdza, że skarga z art. 1 Protokołu nr 1 nie stanowi odręb-
nej kwestii (zob., np. Zanghì p. Włochom, wyrok z 19 lutego 1991 r., Seria
A nr 194-C, § 23, Di Pede p. Włochom, wyrok z 26 września 1996 r., Reports
of Judgments and Decisions 1996-IV, s. 17, § 35).
III. ZASTOSOWANIE ARTYKUŁU 41 KONWENCJI
64. Zgodnie z art. 41 Konwencji:
„Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej protoko-
łów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Stro-
ny pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał
orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie”.
A. Szkoda
65. Skarżący domagał się odszkodowania za szkody materialne i niema-
terialne w wysokości 3 276 000 USD.
66. Rząd twierdził, że w odniesieniu do roszczeń skarżącego odnośnie
domniemanej szkody materialnej, skarżący nie przedstawił jakichkolwiek
dowodów na potwierdzenie, że doznał jakichkolwiek rzeczywistych strat
z powodu przedłużającego się postępowania. Odnośnie szkód niematerial-
nych Rząd twierdził, że kwota, której domagał się skarżący, była wygó-
rowana.
67. Trybunał nie dostrzega żadnego związku przyczynowego pomiędzy
stwierdzonym naruszeniem a rzekomą szkodą materialną. Dlatego też odrzuca
to roszczenie. Z drugiej jednak strony Trybunał jest zdania, że skarżący musiał
doznać szkody niematerialnej, która nie może być należycie zrekompensowa-
na przez samo stwierdzenie naruszenia. Trybunał decyduje więc o przyznaniu
na zasadzie słuszności 5000 euro z tego tytułu.
B. Koszty i wydatki
68. Skarżący nie domagał się przyznania zwrotu kosztów prawnych i wy-
datków w związku z postępowaniem przed Trybunałem.
C. Odsetki z tytułu niewypłacenia zadośćuczynienia
69. Trybunał uważa, że odsetki z tytułu niewypłacenia zasądzonych kwot
powinny być ustalone zgodnie z marginalną stopą procentową Europejskiego
Banku Centralnego plus trzy punkty procentowe.
Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE
1. Uznaje, że doszło do naruszenia art. 6 § 1 Konwencji;
2. Uznaje, że nie ma potrzeby rozpatrywania skargi na podstawie art. 1 Pro-
tokołu nr 1;
3. Uznaje, że
(a) pozwane Państwo ma wypłacić skarżącemu, w ciągu trzech mie-
sięcy od dnia, kiedy wyrok stanie się prawomocny zgodnie z art. § 2 Konwencji, z tytułu szkód niematerialnych 5000 euro (pięć
tysięcy euro), które będą przeliczone na walutę polską według kur-
su z dnia realizacji wyroku, plus jakikolwiek podatek, jaki może
być pobrany;
(b) od wygaśnięcia powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu
zapłaty płatne od tej sumy będą zwykłe odsetki według marginalnej
stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego plus trzy punkty
procentowe;
4. Oddala pozostałą część roszczenia skarżącego o zadośćuczynienie.
Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie 26 paździer-
nika 2004 r., zgodnie z art. 77 § 2 i 3 Regulaminu Trybunału.
Michael O’BOYLE
Nicolas BRATZA
Kanclerz
Przewodniczący
136
© Rada Europy / Europejski Trybunał Praw Człowieka, źródło: HUDOC (hudoc.echr.coe.int), pozyskano 13.07.2026. · Źródło