68354/01

WyrokETPCz2007-01-25ECLI:CE:ECHR:2007:0125JUD006835401

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne

Czy nakaz usunięcia dzieła sztuki z wystawy i zasądzenie odszkodowania za naruszenie czci polityka, w kontekście wolności wypowiedzi artystycznej, stanowiło naruszenie art. 10 Konwencji?

Ratio decidendi

Trybunał uznał, że ingerencja w wolność wypowiedzi artystycznej skarżącego była przewidziana prawem i służyła uzasadnionemu celowi ochrony reputacji innych osób. Kluczowe było jednak ustalenie, czy była ona 'niezbędna w społeczeństwie demokratycznym'. Trybunał stwierdził, że sądy krajowe nie uwzględniły w wystarczającym stopniu kontekstu dzieła (wystawa sztuki, ostrzeżenie, polityczny charakter osoby przedstawionej) oraz szerokiego zakresu ochrony wolności artystycznej. Zbyt dużą wagę przywiązano do ochrony czci, a zbyt małą do wolności wypowiedzi i debaty publicznej, co doprowadziło do braku sprawiedliwej równowagi.

Stan faktyczny

Stowarzyszenie artystów Vereinigung Bildender Künstler zorganizowało w 1998 roku wystawę 'Das Jahrhundert künstlerischer Freiheit', na której prezentowano obraz Otto Muehla przedstawiający austriackiego polityka Jörga Haidera w scenach seksualnych. Obraz był opatrzony ostrzeżeniem. Haider złożył pozew cywilny, a sądy austriackie nakazały usunięcie obrazu z wystawy, zakazały jego dalszego rozpowszechniania i zasądziły odszkodowanie w wysokości 20 000 szylingów austriackich (1 453,46 EUR) za naruszenie jego czci, uznając, że dzieło nie jest objęte wolnością artystyczną.

Rozstrzygnięcie

Trybunał stwierdza naruszenie art. 10 Konwencji. Trybunał zasądza na rzecz skarżącego 12 286,74 EUR tytułem szkody majątkowej oraz 15 950,16 EUR tytułem kosztów i wydatków. Stwierdzenie naruszenia art. 10 stanowi wystarczające zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową.

Pełny tekst orzeczenia

CONSEIL DE L'EUROPE COUNCIL OF EUROPE COUR EUROP�ENNE DES DROITS DE L'HOMME EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS VEREINIGUNG BILDENDER KUNSTLER ( . 68354/01) 25- 2007 . 25/04/2007 44 2 . Vereinigung Bildender K�nstler ( ), : . C.L. ROZAKIS, . L. LOUCAIDES, .- F. TULKENS .- E. STEINER, . K. HAJIYEV, . D. SPIELMANN, . S.E. JEBENS, , . S. NIELSEN, , 19- 2006 ., , : 1. (.68354/01) 34 ( : ,,") , Vereinigung Bildender K�nstler ( : ,, "), 12- 2001 . 2. , . ( : ,,") , . , . 2 3. 10 . 4. ( 52 1 ). , ( 27 1 ) 26 1. 5. 30- 2005 , . 6. ( 59 . 1). I. 7. Vereinigung Bildender K�nstler Wiener Secession . . , , . , . 8. 3 21 1998 , . ,, " ("Das Jahrhundert k�nstlerischer Freiheit"),, . ,,", . , 450 360 . , , () . . , . . . , 1995 , , 1999 . . . . 9. , , . 10. 11- 1998 , , ,, " . 11. 12- 1998 , , , . . . . 12. . 13. 22- 1998 . 78 4 (Urheberrechtsgesetz) . 20,000 .(=1453,46 ()). , (lotterhaftes Intimleben). , . 12- 1998 . , . 14. 6- 1999 , (Handelsgericht) . . , , . , , . , , , , , . . . , , . , , , . 15. (Gegenschlag). , . . (Wiederholungsgefahr) . . 16. 24- 2000 , , , . , . 20,000 (1453,46 ), 4% 8- 1998 , .. . . . , , . . . 6 , , . . 10 , . (Entw�rdigung �ffentlichen Ansehens). 17- (Staatsgrundsgesetz). , , . 17. 18- 2000 , . 14- , . 78 , . , . . 18. 13 2000 . II. 19. 78 , , : ,,(1) , , ,,. 20. 17- , (Staatsgrundgesetz), : ,, " I. 10 1. 10 . . 10, , : ,,1 . . .... 2. , , , , , , , 8 , , , , ,,. . 22. 10 . 10 , . ,, " . 23. , .. , , . . , . . . , , . . . . . . . , , . . , , , . , 2 10 . 24. , 10 . , . . , . 78 . . 10 . , . , . . , . . , , , . 25. . 48 , , . . , 2004 , Museum f�r Angewandte Kunst), . . 26. , 1 10, .. 2, ,," ,," , , .. , ,, ". , , . . , 2 10. , ,, "; ( Muller and Others v. Switzerland, 24- 1988 , 133 .22, .33-34, ). 27. , ,," . (, mutatis mutandis, M�ller and Others, , . 19, .27). 12 28. , ,, ,,, 78 . 29. , 78 , , . , . . ,, ". 30. . 31. , , , .. , , . , . 32. , , , . , . . , , , . , . 33. , , . ; , . . , , . , . 34. , . , . . . ( Lingens v. Austria, 8- 1986 ., . 103, . 26, . 42". . , . 14 35. . , 33 , , . , . . , . . , , , , . 36. . , . , , . , , , , , , . 37. . , , . , . 38. , ., , 10 2 . 39. , 10 .. II. 41 40. 41 : ,, , , , , .,, . 41. 21.778 144.499,20 . . . 24.570 , . 2.200 . 42. , 70.000 . 16 43. , . . 44. , . , 10 . , 12.286,74 . , , , . . , . . 45. 12.950,16 8.984,04 . . 46. . . 47. . , 12.950,16 , . ( 44 ), 60 . . 48. , , (, Tolstoy Miloslavsky v. the United Kingdom, 13 1995 , . 316 , . 83, .77, Baskaya and Ok�uoglu v. Turkey . 23526/94 24408/94, . 98, 1999-IV). , 3.000 . 15.950,16 . 18 . 49. , . 1. 10 . 2. . 3. () 44 2 , : (i) 12.286,74 ( ), , ; (ii) 15.950,16 ( ), , , () , 4. . 25' 2007 77 2 3 . S�ren NIELSEN Christos ROZAKIS 2 74 2 , : () . , () . . . ... .. 20 . LOUCAIDES 10 . ,," ,, " . ,," . , . . , . . , ,,". , ,," . , , , . ( , ) , , , . , , ja ! . . ! ,," . , , , : ,," , , . ,,,,. ? ? . . , , , , . 22 ( 26) ,,... 2 10. , , ' '; ...,, . , ,," . . . . , . . , . . SPIELMANN . () . . 1. ,," ,, ". , 10 2 . , 10 . 2. . 3. , . . , , ,, , , ,, ( 33 ). 4. 10, . � 24 , ( 34). 33 . . ( 35), ( 36), ( 37). . , ( 38). 5. . ,, " , . 6. , , , ,, ...'' , , � 1 . , ' '1 , . 2 7. , ,," 3 10 1. Handyside v. the United Kingdom, 7- 1976 ., .. 24, ., 23, . 49). 2. ( ) . M�ller and Others, 24- 1988 ., . 133, ( : ,,"); Otto-Preminger-Institut v. Austria, 20 1994, A . , Wingrove v. the United Kingdom, 25- 1996 ., 1996-V, M�ller and Others v. Switzerland, 10, , , . , , , " (. 20-21, . 30). , ,," " (. 2324, � 39). 3. 3- 1987 . ( 75, 369; , 1988 ., 270), : "Die umstrittenen Karikaturen sind das geformte Ergebnis einer freien sch�pferischen Gestaltung, in welcher der Beschwerdef�hrer seine Eindr�cke, Erfahrungen und Erlebnisse zu unmittelbarer Anschauung bringt. Sie gen�gen damit den Anforderungen, die das Bundesverfassungsgericht als wesentlich f�r eine k�nstlerische Bet�tigung ansieht (BVerfGE 67, 213 [226] = EuGRZ 1984, 474 [477] unter Berufung auf BVerfGE 30, 173 [189]). Da� mit ihnen gleichzeitig eine bestimmte Meinung zum Ausdruck gebracht wird, nimmt ihnen nicht die Eigenschaft als Kunstwerk. Kunst und Meinungs�u�erung schlie�en sich nicht aus; eine Meinung kann � wie es bei der sogenannten engagierten Kunst �blich ist � durchaus in der Form k�nstlerischer Bet�tigung kundgegeben werden (Scholz, a.a.O., Rdnr. 13). Ma�gebliches Grundrecht bleibt in diesem Fall Art. 5 Abs. 3 Satz 1 GG, weil es sich um die spezielle Norm handelt (BVerfGE 30, 173 [200])." , (Kunstfreiheit) 5 (3) . ,, , 2 � , . : ,, ... : ."1 8. ,, ", ,, ". , ... . , .2 , , , , ". . , , 2- ., , , 2005 ., . 229, 17- 1984 . ,, " ( 67, 213, , 1984 . 474) , - , , , . 4. . , , , , 2003, . 151: " (...) : ." (10- 1948 .), 1, 22 23. (1945 .) () (1966 .) ( ; 10 , 13 , ). . . , 1 (1) : ,, . ." ("Die W�rde des Menschen ist unantastbar. Sie zu achten und zu sch�tzen ist Verpflichtung aller staatlichen Gewalt.") , , 1 : ,, . ." , (-), � 3 ,, ."1 : ,, ' ' . ." 2 9. , , ... 3, ., . -, . . , . . II : , , , 2005, . 2, . 36 . . (-), 2006 ., . . . 24 ., 14- 2004 ., -36/02, Omega Spielhallen- und Automatenaufstellungs-GmbH v. Oberb�rgermeisterin der Bundestadt Bonn, [2004 .] ER I-9609, . 34: " ." , - - 18- 2004 . (. 82-91). 1. Pretty v. the United Kingdom, . 2346/02, . 65, E 2002-III, Christine Goodwin v. the United Kingdom [], . 28957/95, . 90, E 2002-VI. Valasinas v. Lithuania, . 44558/98, . 102, E 2001-VIII. 2. . , ,, ", . (.), . , , , ,, 1999., p. 164 : " ,, " . , ." 3. , . , ,, . 1", , 1999 ., . 682-702, p. 697: " ."" , ,, , , . . (. . (1996 ., ., 177)). , ", . . , ,, . 2 � , ,, 1", . . 10. 3- 19872 , , ( 1 (1))3, . . ", . , , , 1998 ., . 305, 27- 1995 . , -- -, , 1995 ., 942, , 1995 ., 1204, . , . . . ., 1996 ., 657, . , . . , ,, : ", . , , , 2000 ., . 561 . , . , ,, " , 2002 ., . 577 , . 581. , ,, ", . , ,, , ", ., 1997 ., . 185, , , , 1999 ., . 505 . 1. , . , , , , 1999 ., . 450 . 464 . 2. 75, 369 , 1988 ., 270. . , ,, : Die rechtlichen Grenzen politischer Satire in den USA und der Bundesrepublik", EuGRZ, 1988, . 253-59. 3. 5 . � 5 5 (3) . 1 .; ,," ,," ,," ,," .2 . , .1 11. , , ; . ,, , , , . , 1. 5 (3) : ,, , . ..." ( 3 ), (Kunstfreiheit) 5 (3) . , . . , , 2- ., , , 2005 ., . 229. 2. "Die Grundanforderungen k�nstlicher T�tigkeit festzulegen, ist daher durch Art. 5 Abs. 3 Satz 1 GG nicht verboten sondern verfassungsrechtlich gefordert. Erlaubt und notwendig ist allerdings nur die Unterscheidung zwischen Kunst und Nichtkunst; eine Niveaukontrolle, also eine Differenzierung zwischen `h�herer' und `niederer', `guter' und `schlechter' (und deshalb nicht oder weniger schutzw�rdiger) Kunst, liefe demgegen�ber auf eine verfassungsrechtlich unstatthafte Inhaltskontrolle hinaus (Scholz in: Maunz/D�rig, GG, Art. 5 Abs. 3 Rdnr. 39)." 2 � ( ) ".2 12. , , . 13. , ( 4 ) . . 14. . . 8 , .3 8 4 , , .1 , 8 1. . , , 2- ., , , 2005 ., .230. 2. . ., . 230. : ,, , , , 20- 1998 ., (1999 .) Il Diritto dell'Informazione e dell'Informatica 369, . ." 3. Von Hannover v. Germany, . 59320/00, . 50, E 2004-VI, , . 50774/99, . 28, E 2005-I. 4. Wisse v. France, . 71611/01, . 24, 20- 2005 . � 7 . , . , , , . 15 . . . 2 . 10 . 1. Pretty v. the United Kingdom, . 2346/02, . 61, E 2002-III.