69124/01

COUNCIL   A V R U P A   OF E U R O P E   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ÜÇÜNCÜ DAĐRE   HĐKMEDĐN YILDIZ - TÜRKĐYE   (Baꢀvuru no. 69124/01)   KARAR   STRAZBURG   Ekim 2006   Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,   üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Dava, Hikmedin Yıldız (“baꢀvuran”) isimli Türk vatandaꢀının, 23 Ekim 2000   tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34.   maddesine dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢀvurudan (no.   69124/01) kaynaklanmaktadır.   OLAYLAR   Baꢀvuran, 1957 doğumludur ve Diyarbakır’da ikamet etmektedir. 12 Ocak 1993   tarihinde, yakalanmıꢀ ve PKK isimli yasadıꢀı örgüte üye olduğu ꢀüphesiyle tutuklanmıꢀtır. 29   Ocak 1993 tarihinde, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Hakimi huzuruna çıkarılmıꢀ ve   tutukluluk halinin devamına karar verilmiꢀtir. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi   Cumhuriyet Savcısı, 3 Mart 1993 tarihli iddianamesinde, baꢀvuranı ve diğer elli kiꢀiyi   PKK’ya üye olmakla ve/veya bu örgüte yardım ve yataklık yapmakla suçlamıꢀtır. Baꢀvurana   yönelik suçlamalar, Türk Ceza Kanunu’nun 168 § 2. maddesi ile 3713 sayılı Kanun’un 5.   maddesi uyarınca yapılmıꢀtır. 11 Mart 1993 tarihinde, baꢀvuran ve diğer elli kiꢀiye yönelik   cezai takibat Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde baꢀlamıꢀtır. Birinci duruꢀma tarihi   Nisan 1993’tür. Mahkeme 14 Nisan 1993’te baꢀvuran dahil olmak üzere, bazı sanıkların   ifadesini almıꢀtır, baꢀvuran kendisine yönelik suçlamaları reddetmiꢀtir. Mahkeme, dava   dosyasını tamamlayabilmek amacıyla bazı makamlardan belge talep etmeye karar vermiꢀ ve   diğer sanıkların bir sonraki duruꢀmada savunmalarını vermek üzere hazır bulunmaları   talimatını vermiꢀtir. 14 Nisan 1993 ve 25 Nisan 2000 tarihleri arasında, mahkemede belirli   aralıklarla duruꢀma yapılmıꢀtır. Bu zaman zarfında, her duruꢀmada, mahkeme, bazı sanıkların   ifadesini almıꢀ ve dava dosyasını tamamlayabilmek için çeꢀitli makamlardan belge talebinde   bulunmuꢀtur. Đꢀlemler esnasında, Cumhuriyet Savcısı, bazı sanıklar hakkında ek iddianame   sunmuꢀ ve dolayısıyla mahkeme bu kiꢀilerden ek savunma alma yoluna gitmiꢀtir. 2 Nisan   tarihinde yapılan duruꢀmada, Cumhuriyet Savcısı davanın esaslarına iliꢀkin görüꢀlerini   sunmuꢀtur. Mahkeme, baꢀvuranın tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmasına karar   vermiꢀtir. Bu tarihten sonra, mahkeme, kısmen, tutuklu yargılanan bazı sanıkların duruꢀmaya   gelmemesinden dolayı duruꢀmaları ertelemiꢀtir. 21 Ocak 1997 ve 26 ꢁubat 1998 tarihlerinde   mahkeme, bazı sanıklara iliꢀkin olarak dava dosyasının tamamlanmaması halinde cezai   takibatın birleꢀtirilmemesi olasılığını mütalaa etmiꢀtir. 28 Nisan 1998 tarihli duruꢀmada   mahkeme ꢀayet bir sonraki duruꢀmaya gelmezler ise sanıklar gıyabında karar vereceği   uyarısında bulunmuꢀtur. Ancak, mahkeme bu tür bir karar vermemiꢀtir. 25 Nisan 2000   tarihinde, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi, Türk Ceza Kanunu’nun 102. ve 104.   maddelerinde yer alan yasal zaman sınırı bittiğinden, baꢀvurana yönelik olana cezai takibata   son verilmesine karar vermiꢀtir.   HUKUK   I.AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, cezai takibatın, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinde ꢀart koꢀulan “makul süre”   ꢀartını aꢀtığını ileri sürerek ꢀikayetçi olmuꢀtur. Bu maddenin ilgili bölümlerine göre:   “Herkes, … cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, …   bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, … görülmesini istemek hakkına   sahiptir.”   A.Kabuledilebilirlik   Hükümet, baꢀvuranın Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin 2 Nisan 1996 tarihinde   kendisini tutuksuz yargılamak üzere serbest bırakmaya karar vermesinden sonra “mağdur   statüsünü” kaybettiğini çünkü baꢀvuranın bu tarihten sonra cezai takibatın uzunluğundan   kaynaklanan herhangi bir dezavantaj ya da kayıpla karꢀı karꢀıya kalmadığını ileri sürmüꢀtür.   Hükümet ayrıca, AĐHS’nin 35 § 1. maddesi kapsamında iç hukuk yollarının   tüketilmemesinden dolayı AĐHM’den baꢀvuruyu reddetmesini talep etmiꢀtir. Bu bağlamda,   Hükümet, baꢀvuranın yerel mahkemelerde ꢀikayetinin konusunu ortaya koyamadığını ifade   etmiꢀtir.   Baꢀvuran bu argümanlara itiraz etmiꢀtir.   AĐHM, ꢀayet yerel makamlar açıkça ya da esasta bir AĐHS ihlali olduğunu kabul edip   sonra da buna tazmin sağlamıꢀlar ise, baꢀvuranın bu durumda mağdur statüsünden çıktığını   tekrarlar (bkz. Dalban – Romanya [BD], no. 28114/95). Bu davada, AĐHM, baꢀvuranın   1996’da tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmasının, baꢀvuranın iddia ettiği ihlalin   kabul edilmesi ya da buna tazmin teꢀkil etmemektedir. Buna göre, Hükümet’in bu baꢀlık   altındaki itirazının reddedilmesi gereklidir.   AĐHM, ayrıca benzer davalarda Hükümet’in, iç hukuk yollarının tüketilmemesine   iliꢀkin ilk itirazını halihazırda incelediğini ve reddettiğini tekrarlar (bkz. Karakullukçu –   Türkiye, no. 49275/99 ve Mete – Türkiye, no. 39327/02). AĐHM, bu davada, yukarıda anılan   baꢀvurulardaki tespitlerinden sapmayı gerektirebilecek hiçbir özel durum tespit etmemiꢀtir.   Dolayısıyla, Hükümet’in bu baꢀlık altındaki itirazını reddeder.   AĐHM, baꢀvurunun AĐHS’nin 35 § 3. maddesi kapsamında temelsiz olmadığını not   eder. Kabuledilmez olduğunun ilanı için baꢀka hiçbir gerekçe tespit edilmemiꢀtir. Dolayısıyla   kabuledilebilir ilan edilmesi gereklidir.   B.Esaslar   AĐHM, iꢀlemlerin 6 § 1. maddede yer alan “makul süre” ꢀartını karꢀılayıp   karꢀılamadığının belirlenmesinde ele alınacak olan sürenin, baꢀvuranın yakalanıp gözaltına   alındığı 12 Ocak 1993’te baꢀlayıp baꢀvurana yönelik cezai takibatın birinci derece mahkemesi   tarafından sona erdirildiği 25 Nisan 2000 tarihinde bittiği kanısındadır. Dolayısıyla dikkate   alınacak olan süre bir kademede yedi yıl sürmüꢀtür.   Hükümet, bu dava koꢀullarında, cezai takibat süresinin manasız bir uzunlukta   olduğunun düꢀünülemeyeceğini ileri sürmüꢀtür. Bu bağlamda, sanıkların sayısına ve kanıt   toplamak için harcanan süreye atıfta bulunmuꢀlardır. Hükümet, ayrıca, baꢀvuranın ve diğer   sanıkların da birkaç duruꢀmaya katılmayarak iꢀlemlerin uzamasına sebep olduklarına iꢀaret   etmiꢀtir.   Baꢀvuran, iddialarını muhafaza etmiꢀtir.   AĐHM, iꢀlemlerin uzunluğunun makuliyetinin, dava koꢀulları ıꢀığında ve ꢀu ölçütler   dikkate alınarak yapılması gerektiğini tekrarlar: davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve ilgili   makamların tutumu ve davada baꢀvuranın karꢀı karꢀıya olduğu riskler (Frydlender – Fransa   [BD], no. 30979/96).   AĐHM, fazla olan sanık sayısı ve bunlara yönelik suçlamalar sebebiyle davanın   karmaꢀık olmasına rağmen, bunun kendi baꢀına bir kademede iꢀlemlerin uzun sürmesini haklı   çıkardığının söylenemeyeceği kanısındadır.   Baꢀvuranın tutumuna gelince, AĐHM, baꢀvuranın duruꢀmalardan bazılarına   katılmamakla iꢀlemlerin uzamasına büyük oranda sebebiyet verdiğini tespit etmemiꢀtir zira bu   davaların hiçbiri bu gerekçeden dolayı ertelenmemiꢀtir.   Yerel makamların tutumuna gelince, AĐHM, makamlara bağlanabilecek önemli bir   gecikme süresinin olduğunu gözlemler. Bu bağlamda, AĐHM, baꢀvuran ve diğer elli sanık   aleyhindeki davanın olgusal koꢀullarının, Cumhuriyet Savcısı’nın esaslara iliꢀkin görüꢀlerini   sunduğu 2 Nisan 1996 gibi erken bir tarihte açıklandığını not eder. Bu husus dikkate   alınmaksızın, iꢀlemler yaklaꢀık olarak dört yıl sürmüꢀtür. Kabul edileceği üzere, AĐHM,   iꢀlemlerin kısmen, özellikle tutuklu yargılanan bazı sanıkların duruꢀmaya gelmemesinden   dolayı uzadığını not eder. Ancak, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin Sözleꢀmeci Devletlere,   davaları makul bir sürede sonuca bağlama yükümlülüğü de dahil olmak üzere, kendi yasal   sistemlerini mahkemelerinin bu maddedeki her bir ꢀartı yerine getirecek ꢀekilde düzenleme   görevini yüklediğini tekrarlayarak (Arvelakis – Yunanistan, no. 41354/98), AĐHM, yerel   mahkemenin iꢀlemleri hızlandırmak için daha sıkı tedbirler uygulayabileceği kanısındadır. Ne   davanın karmaꢀıklığı ne de sanıkların tutumu, davanın birinci derece mahkemesi tarafından   görüldüğü uzun süreyi izah etmek için yeterlidir. Dolayısıyla, AĐHM, gecikmenin, yerel   mahkemenin iꢀlemleri ele alması bağlanabileceğinin düꢀünülmesi gerektiği kanısındadır.   Son olarak, AĐHM, baꢀvuranın bu iꢀlemler esnasında karꢀı karꢀıya olduğu risklerin   kendisi için büyük önem arz ettiği kanısındadır.   Konuyla ilgili içtihadını dikkate alarak AĐHM, bu davada, iꢀlemlerin uzunluğunun   haddinden fazla olduğu ve “makul süre” ꢀartını karꢀılamadığı kanısındadır.   Dolayısıyla, 6 § 1. madde ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesine göre:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili   Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme,   gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A.Tazminat   Baꢀvuran, 12.943 Euro maddi, 20.000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir. Maddi   tazminat talebiyle ilgili olarak, baꢀvuran, tutukluluğu süresince kazanç kaybına uğradığını   ifade etmiꢀtir.   Hükümet bu meblağlara itiraz etmiꢀtir.   AĐHM, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında herhangi bir sebep   sonuç bağı tespit etmemiꢀtir. Dolayısıyla, bu talebi reddeder. Öte yandan, baꢀvurana 3.500   manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.   B.Mahkeme masrafları   Baꢀvuran, ayrıca AĐHM’deki masraflar için 2.360 Euro talep etmiꢀtir.   Hükümet bu meblağa itiraz etmiꢀtir.   AĐHM’nin içtihadına göre, bir baꢀvuran, mahkeme masrafları ancak gerçekten ve   gerektiği için yapıldığı ve miktar açısından makul olduğu kanıtlandığı sürece bu masrafların   geri ödenmesine hak kazanır. Bu davada, elindeki bilgiler ve yukarıdaki ölçütler dikkate   alınarak, AĐHM, AĐHM önündeki iꢀlemler için 1.000 Euro ödenmesinin uygun olacağı   kanısındadır.   C.Gecikme faizi   AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere   uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar   vermiꢀtir.   YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1.Baꢀvurunun kalan kısmının reddine;   2.AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3.(a) Sorumlu Devlet’in baꢀvurana, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği   tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki kur üzerinden Türk Lirası’na çevrilerek,   izleyen meblağları ödemesine:   (i)3.500 Euro (üç bin beꢀ yüz Euro) manevi tazminat.   (ii)1.000 Euro (bin Euro) mahkeme masrafı.   (iii)bu meblağlara uygulanabilecek her türlü vergi.   (b)Yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için Avrupa   Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle   elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;   4.baꢀvuranların adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đngilizce hazırlanmıꢀ, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 19   Ekim 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   Vincent BERGER   Bostjan ZUPANCIC   Yazı Đꢀleri Müdürü   Baꢀkan   6