69790/01
WyrokETPCz2006-11-09ECLI:CE:ECHR:2006:1109JUD006979001
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy obecność sędziego wojskowego w składzie Państwowego Sądu Bezpieczeństwa, który prowadził postępowanie w sprawie cywilnej, narusza prawo do niezawisłego i bezstronnego sądu zgodnie z art. 6 ust. 1 Konwencji, zwłaszcza gdy sędzia wojskowy uczestniczył w czynnościach merytorycznych, które nie zostały powtórzone przez skład cywilny?Ratio decidendi
Trybunał stwierdził, że obecność sędziego wojskowego w składzie Państwowego Sądu Bezpieczeństwa (DGM) w Turcji, który rozpatrywał sprawę cywila, narusza prawo do niezawisłego i bezstronnego sądu gwarantowane przez art. 6 ust. 1 Konwencji. Trybunał podkreślił, że nawet jeśli sędzia wojskowy został później zastąpiony przez sędziego cywilnego, to nie usuwa to wątpliwości co do zgodności całego postępowania z zasadami Konwencji, jeśli sędzia wojskowy uczestniczył w czynnościach merytorycznych, które nie zostały powtórzone przez nowy, cywilny skład sądu. W niniejszej sprawie sędzia wojskowy brał udział w przesłuchaniach świadków i innych czynnościach, które miały wpływ na istotę sprawy i nie zostały powtórzone.Stan faktyczny
Skarżąca, Mualla Kök, działaczka partii HADEP, została oskarżona o propagandę na rzecz PKK po wygłoszeniu przemówienia na kongresie w Stambule w 1997 roku. Policja nagrała jej przemówienie i sporządziła raport, w którym twierdzono, że skarżąca wykonała znak zwycięstwa i wykrzyknęła „Biji PKK”. Skarżąca zaprzeczyła wykrzykiwaniu tego hasła. Państwowy Sąd Bezpieczeństwa (DGM), w którego składzie początkowo zasiadał sędzia wojskowy, skazał ją na 3 lata i 9 miesięcy pozbawienia wolności, opierając się na zeznaniach policjantów, mimo że nagrania wideo nie potwierdzały jednoznacznie zarzucanego hasła. Wyrok został utrzymany w mocy przez Sąd Kasacyjny.Rozstrzygnięcie
Trybunał, jednomyślnie:
1. Stwierdza, że pozostała część skargi jest dopuszczalna.
2. Stwierdza naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji z powodu braku niezawisłości i bezstronności Państwowego Sądu Bezpieczeństwa w Stambule.
3. Stwierdza, że nie ma potrzeby badania innych skarg w świetle art. 6 Konwencji.
4. Stwierdza, że nie ma potrzeby badania skargi w świetle art. 10 Konwencji.
5. Stwierdza, że niniejszy wyrok sam w sobie stanowi wystarczające słuszne zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową.
6. Zasądza na rzecz skarżącej 2 500 EUR tytułem kosztów i wydatków, pomniejszone o 715 EUR pomocy prawnej otrzymanej od Rady Europy, płatne w ciągu trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku, wraz z odsetkami za zwłokę.
7. Odrzuca pozostałe żądania dotyczące słusznego zadośćuczynienia.Pełny tekst orzeczenia
CONSEIL DE
L'EUROPE
AVRUPA
KONSEYİ
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ
KAVAK - TÜRKĐYE DAVASI
(Baꢀvuru no: 69790/01)
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ
STRAZBURG Kasım 2006
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli
bazı düzeltmelere tabi olabilir.
______________________________________________________________________________________
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (69790/01) baꢀvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke
vatandaꢀı Mualla Kök’ün (baꢀvuran) 3 Nisan 2001 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları
Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne
(Mahkeme) yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.
Adli yardımdan yararlanan baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından F. Karakaꢀ Doğan
tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
DAVA ꢁARTLARI
Baꢀvuran, 1966 doğumlu olup Đstanbul’da ikamet etmektedir.
Olayların gerçekleꢀtiği sırada baꢀvuran HADEP ( Halkın Demokrasi Partisi ) Bayrampaꢀa Đlçe
Baꢀkanlığı görevini yürütmekteydi. Baꢀvuran, 7 Aralık 1997 tarihinde Đstanbul’da yapılan
olağanüstü HADEP kongresi esnasında bir konuꢀma yapmıꢀ ve bu konuꢀma polis tarafından
kayda alınmıꢀtır.
Polis komiserleri Kemal Çınar ve Gülꢀen Bilgin 8 Aralık 1997 tarihinde sözkonusu kongrede
yapılan konuꢀmaları hazırladıkları bir raporla yazıya dökmüꢀlerdir. Raporda baꢀvuranla
iliꢀkili olarak, siyasi mücadeleyi etkin bir biçimde sürdürmek gerektiğini söylediği ve
kürsüden ayrılırken eliyle zafer iꢀareti yaparak « Biji PKK » ( « Yaꢀasın PKK » ) diye
bağırdığı belirtilmiꢀtir. Mart 1998 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi adıgeçen kongrede yapılan
konuꢀmaların yer aldığı ses kasetlerinin çözümü için polis memuru Abdullah Seçgin’i
görevlendirmiꢀtir.
Bunun akabinde, Đstanbul Cumhuriyet Baꢀsavcısı sözkonusu kongrede konuꢀma yapan
baꢀvuranın da aralarında bulunduğu kiꢀiler hakkında adli soruꢀturma açmıꢀtır. Mart 1998 tarihinde Savcılık yetkili makamlardan baꢀvuranın ifadesinin alınmasını
istemiꢀtir. Mart 1998 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı Nusrettin Kaplan’ı
dinlemiꢀtir. Adıgeçen, HADEP kongresine üye sıfatıyla katıldığını beyan etmiꢀtir.
Savcı 26 Mart 1998 tarihinde Arife Çınar’ı dinlemiꢀtir. Adıgeçen, kongre esnasında yasadıꢀı
nitelikte hiçbir konuꢀma yapılmadığını beyan etmiꢀtir.
Yine 26 Mart 1998 tarihinde Savcı baꢀvuranın ifadesini almıꢀtır. Baꢀvuran bir konuꢀma
yaparak eliyle zafer iꢀareti yaptığını kabul etmiꢀ ancak «Biji PKK » ꢀeklinde bağırdığını inkar
etmiꢀtir. Nisan 1998 tarihinde Savcı, baꢀvuranın yaptığı konuꢀmayı kayda alan polis memurları
Mahir Koyuncu ve Muammer Dündar’ı tanık olarak dinlemiꢀtir. Adıgeçenler, kongrenin
gerçekleꢀtirildiği salonun kalabalık ve gürültülü olduğunu ancak baꢀvuranın zafer iꢀareti
yaparak «Biji PKK » diye bağırdığını ifade etmiꢀlerdir.
Haziran 1998 tarihli bir iddianame ile Savcı 3713 sayılı kanunun 7 § 2. maddesi temelinde
PKK propagandası yapmak suçlamasıyla baꢀvuran aleyhinde bir ceza davası açmıꢀtır.
Biri askeri hakim olmak üzere üç hakimden oluꢀan DGM, 22 Haziran 1998 tarihinde
baꢀvuranın dosyasını incelemeye baꢀlamıꢀtır. Mahkeme baꢀvurana iddianamenin bir suretini
tebliğ ederek bir mahkeme celbi göndermiꢀtir. Ayrıca tanık polis memurları Muammer
Dündar ve Mahir Koyuncu’ya birer mahkeme celbi gönderilmiꢀtir. Eylül 1998 tarihinde, biri askeri hakim ikisi sivil olmak üzere üç hakimden müteꢀekkil
Devlet Güvenlik Mahkemesi baꢀvuranın gıyabında bir duruꢀma yapmıꢀtır. DGM, mahkeme
celbinin baꢀvuranın eꢀine tebliğ edildiğini ancak baꢀvuranın duruꢀmaya katılmadığını tespit
etmiꢀtir. Mahkeme polis memuru Mahir Koyuncu’yu dinlemiꢀ, adıgeçen baꢀvuranın eliyle
zafer iꢀareti yaparak «Biji PKK » dediğini beyan etmiꢀtir. Mahkeme Savcı’nın talebi üzerine
diğer polis memuru Muammer Dündar’ı dinlemekten vazgeçmiꢀtir. DGM baꢀvuran için
yeniden bir mahkeme celbi çıkararak, bir kez daha duruꢀmaya katılmaması halinde hakkında
gıyabi tevkif müzekkeresi çıkarılmasına karar verilmiꢀtir. kasım 1998 tarihinde biri askeri yargıç ikisi sivil yargıç olmak üzere üç yargıçtan oluꢀan
DGM baꢀvuranın gıyabında bir duruꢀma daha yaparak, mahkeme celbinin baꢀvuranın evinde
kalan bir kiꢀiye tebliğ edildiğini belirtmiꢀtir. «atılı suçun cinsi ve kaçma ihtimali»ni dikkate
alan DGM, baꢀvuran hakkında gıyabi tevkif müzekkeresi çıkarmıꢀtır. Aralık 1998 tarihinde biri asker ikisi sivil üç hakimden müteꢀekkil DGM, baꢀvuran ve
avukatının hazır bulunduğu bir duruꢀma yapmıꢀtır. Baꢀvuran Mahkeme’ye daha önceki
duruꢀmalara adres değiꢀikliği nedeniyle katılamadığı bilgisini vermiꢀtir. Kongrede bir
konuꢀma yaptığını ve eliyle zafer iꢀareti yaptığını kabul eden baꢀvuran kendisine yöneltilen
diğer suçlamaları reddetmiꢀtir. Öte yandan baꢀvuran polis tarafından yapılan ses kaydının da
«Biji PKK » ꢀeklinde bir ifadede bulunmadığını gösterdiğini ancak polislerin ses kayıtlarının
yazılı çözümlerinde bu ifadeye yer verdiklerini belirtmiꢀtir. Baꢀvuran Mahkeme tarafından
dinlenen polis memurunun sorgulanmasını ve ses kayıtlarının bir bağımsız uzman tarafından
incelenmesini talep etmiꢀtir. Ocak 1999 tarihli duruꢀmada DGM Hakimi E.C, bir mahkeme katibi, bir mübaꢀir ve
baꢀvuranın avukatının eꢀliğinde sözkonusu konuꢀmanın video kaydını izlemiꢀtir. Hazırlanan
tutanakta ilgili tarafından yapılan konuꢀmanın net olarak duyulmasının mümkün olmadığı ve
böylesi
bir
beyanda
bulunulmadığı
tespit
edilmiꢀtir
( « herhangibir suç unsurlarının olmadığ ı » ).
Biri asker ikisi sivil olmak üzere üç hakimden oluꢀan DGM 18 ꢁubat 1999 tarihinde
baꢀvuran ve avukatının hazır bulunduğu bir duruꢀma yaparak polis memurları Kemal Çınar ve
Gülꢀen Bilgin’in dinlenilmesine karar vermiꢀtir. Baꢀvuranın avukatı ses kayıtlarının
anlaꢀılmaz olması sebebiyle bu kayıtların dinlenilmesine gerek olmadığını ifade etmiꢀtir.
DGM, 29 Nisan 1999 tarihinde ifadelerine baꢀvurmak için tanıklar Kemal Çınar ve Gülꢀen
Bilgin’e birer mahkeme celbi göndermiꢀtir.
Biri asker ikisi sivil olmak üzere üç hakimden oluꢀan DGM 19 ꢁubat 1999 tarihinde baꢀvuran
ve avukatının gıyabında yapılan duruꢀmada, devlet memuru olmaları nedeniyle istedikleri
zaman duruꢀmaya katılamayacaklarını belirterek bu tarihte dinlenilmeyi talep eden tanıklar
Kemal Çınar ve Gülꢀen Bilgin’i dinlemiꢀtir. Gülꢀen Bilgin baꢀvuranın 7 Aralık 1997 tarihinde
HADEP kongresi sırasında yaptığı konuꢀmayı ve baꢀvurana yöneltilen suçlamaların
doğruluğunu teyit etmiꢀtir. Kemal Çınar ise olayların bir yıl önce gerçekleꢀtiğini ifade ederek
tam olarak hatırlamadığını belirtmiꢀ ve yapılan konuꢀmalara iliꢀkin yazılı tutanağı esas
almıꢀtır.
Baꢀvuran hakkında çıkarılan gıyabi tevkif müzekkeresi uyarınca 11 Mart 1999 tarihinde polis
tarafından tutuklanmıꢀtır.
Bir askeri hakim ve iki sivil hakimden müteꢀekkil DGM, 29 Nisan 1999 tarihinde yapılan
baꢀvuranın katılmadığı ancak avukatının hazır bulunduğu duruꢀmada Gülꢀen Bilgin ve Kemal
Çınar’ın ifadelerini okumuꢀtur. Baꢀvuranın avukatı, sözkonusu tanıkların ifadelerinin
kendisinin ve müvekkilinin gıyabında alınmasına itiraz etmiꢀtir. DGM sözkonusu polislerin
baꢀvuran ve avukatının gıyabında bir ara duruꢀmada dinlenildiği tespitinde bulunmaktadır.
Baꢀvuran sözkonusu ifadelere, Ceza Muhakemeleri Usul Kanunu’nun ihlal edilerek alınmıꢀ
olmaları sebebiyle ve tanıkları sorgulama imkanı bulunmaması nedeniyle itiraz etmiꢀtir.
Mahkeme, avukatın tanıkları sorgulama talebini reddetmiꢀtir. Haziran 1998 tarihinden 24 Nisan 1999 tarihine kadar DGM biri askeri hakim olmak üzere
üç hakimden oluꢀmaktaydı.
Üç sivil hakimden müteꢀekkil DGM 6 Temmuz 1999 tarihinde baꢀvuran ve avukatının hazır
bulunduğu duruꢀmada tanıklar Mecit Aygün, Nizamettin Öztürk ve Kemal Yağıꢀ’ı
dinlemiꢀtir. Adıgeçen tanıklar baꢀvuranın «Biji PKK » ꢀeklinde bağırmadığını beyan
etmiꢀlerdir.
Savcılık 23 Eylül 1999 tarihinde yapılan baꢀvuranın katılmadığı ancak avukatının hazır
bulunduğu duruꢀmada 3713 sayılı kanunun 169 ve Türk Ceza Kanunu’nun 5. maddeleri
temelinde esasa iliꢀkin taleplerini sunmuꢀtur.
Baꢀvuranın avukatı 15 Ekim 1999 tarihinde savunma layihasını sunmuꢀtur. Baꢀvuranın
avukatı savunmasında, kongereye bir çok katılımcının iꢀtirak ettiğini, baꢀvuran konuꢀmasını
yaptığı esnada katılımcılar tarafından sloganlar atıldığını, ses kayıtlarının çözümünden
müvekkilinin «Biji PKK » ꢀeklinde bir ifade kullandığının kesin olarak anlaꢀılmadığını
belirterek müvekkilinin bu türden ifadeleri kullandığını teyit eden tanıkların bir ara duruꢀma
yapılarak dinlenmiꢀ olmalarına ve kendisine sözkonusu tanıkları sorgulama imkanı
tanınmamasına itiraz etmiꢀtir.
DGM 19 Ekim 1999 tarihinde Türk Ceza Kanunu’nun 169. ve 3713 sayılı kanunun 5.
maddeleri uyarınca baꢀvuranı PKK’ ya yardım ve yataklık etmek suçlarından üç yıl dokuz ay
hapse mahkum etmiꢀtir. Gerekçeli kararında DGM baꢀvuranın olayların meydana geldiği
dönemde HADEP Bayrampaꢀa Đlçe Baꢀkanı olduğunu belirtmiꢀtir. Mahkeme,baꢀvuranın
HADEP 1. Olağanüstü Kongresinde bir konuꢀma yaptığını ve kürsüden ayrılırken eliyle zafer
iꢀareti yaparak «Biji PKK » ꢀeklinde bağırdığını belirtmiꢀtir. Bu durum kongrede hazır
bulunan polisler tarafından düzenlenen tutanaklar ve sözkonusu polislerin verdikleri yeminli
ifadelerle teyit edilmiꢀtir. Mahkeme, 12 kasım 1999 tarihinde ses kayıtlarını dinlediğini ancak
bu kayıtların anlaꢀılmaz olduğunu ve görüntü kayıtlarını izlediğini ancak sözkonusu
kayıtlarda herhangi bir kanıt unsuruna rastlanmadığından bu kayıtları dikkate almadığını
belirtmiꢀtir. PKK silahlı bir terör örgütü olduğundan bu terör örgütünü övücü ifadeler de
yasadıꢀı silahlı bir örgüte yardım ve yataklık etme kapsamında kabul edilebilir. Kasım 1999 tarihinde baꢀvuran Yargıtay’a temyiz baꢀvurusunda bulunmuꢀtur.
Haziran 2000 tarihinde Yargıtay Baꢀsavcısı yazılı mütalaasını vererek Yargıtay’dan itiraz
edilen kararın onanmasını talep etmiꢀtir. Sözkonusu mütalaa baꢀvurana tebliğ edilmemiꢀtir.
Yargıtay 25 Ekim 2000 günü saat 9’da bir duruꢀma yapılacağı hususunda baꢀvuranı
bilgilendirmiꢀtir. Đlgilinin avukatı Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde bir duruꢀması
olduğundan sözkonusu duruꢀmaya mesleki nedenlerle katılamayacağı hususunda Yargıtay’ı
bilgilendirmiꢀtir. Yargıtay bu gerekçeyi reddetmiꢀtir.
Yargıtay 2 Kasım 2000 tarihinde aldığı kararla itiraz edilen kararı onamıꢀtır. Mahkem
baꢀvuranın avukatı tarafından beyan edilen özrün geçerli bir nedene dayanmadığını ve uygun
bir biçimde toplandığını belirtmiꢀtir.
Yargıtay 8 Ocak 2001 tarihli kararla 23 Nisan 1999 Tarihine Kadar Đꢀlenen Suçlardan Dolayı
ꢁartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair 4616 sayılı kanun uyarınca
baꢀvuran hakkında verilen cezanın infazının ertelenmesine karar vermiꢀtir. Ayrıca Mahkeme,
erteleme tarihinden itibaren beꢀ yıl içinde aynı cezaya ya da daha ağır bir cezaya çarptırılması
durumunda ilgilinin hakkında verilen cezanın ugulanacağını belirtmiꢀtir.
HUKUK AÇISINDAN
AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA
Baꢀvuran Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi önündeki davanın hakkaniyete uygun bir
biçimde görülmediğinden ve 22 haziran 1998’den 24 Nisan 1999 tarihine kadar bünyesinde
askeri bir hakim bulunması nedeniyle DGM’nin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme
olmadığından yakınmaktadır.
Baꢀvuran delil olmadan kendisinin «Biji PKK » ꢀeklinde bağırmaktan dolayı suçlanarak
mahkum edildiğini, oysa polis tarafından yapılan ses kaydında böyle bir ifadenin yer
almadığını öne sürmüꢀtür. Baꢀvuran sözkonusu bantların kayıt ve çözümlerinin bu davada
uzman olarak görevlendirilmiꢀ polisler tarafından gerçekleꢀtirildiğini ve sözkonusu kiꢀilerin
objektif uzmanlar olarak kabul edilemeyeceğini iddia etmektedir. Ayrıca tanık olarak
çağırdığı kiꢀilerin «Biji PKK » demediğini beyan ettiklerini ifade etmektedir.
Baꢀvuran DGM’nin polis memuru Mahir Koyuncu’yu sorgulamasına imkan tanımaksızın
gıyabında dinlediğini ve Muammer Dündar’ı dinlemekten vazgeçtiğini belirtmektedir. Ayrıca
baꢀvuran DGM’nin Gülꢀen Bilgin ve Kemal Çınar’ı gıyabında bir duruꢀma yaparak dinlemiꢀ
olmasından da yakınmaktadır.
Son olarak baꢀvuran Yargıtay Baꢀsavcısı’nın mütalaasının kendisine tebliğ edilmediğini iddia
etmektedir.
Baꢀvuran AĐHS’nin 6 §§ 1. ve 3. maddelerinin ihlal edildiğini iddia etmektedir.
Kabuledilebilirliğe dair
AĐHM baꢀvurunun AĐHS’nin 35 § 3. madde anlamında açıkça dayanaktan yoksun olarak ilan
edilemeyeceğini tespit etmektedir. Ayrıca mevcut baꢀvuru hiçbir kabuledilemezlik
gerekçesiyle karꢀılaꢀmamaktadır. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilirdir.
Esasa dair
1. Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin tarafsızlık ve bağımsızlığına iliꢀkin
Hükümet bir anayasa değiꢀikliği yapılarak Devlet Güvenlik Mahkemesi bünyesinde bulunan
askeri hakimin sivil bir hakimle değiꢀtirildiğini hatırlatmaktadır. Bu nedenle 19 Ekim 1999
tarihli DGM kararı bu yeni oluꢀum tarafından askeri hakim olmadan alınmıꢀtır.
Baꢀvuran iddialarını yinelemektedir.
AĐHM baꢀvuranın baꢀlangıçta aralarında bir askeri hakimin de bulunduğu üç hakimden oluꢀan
Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından yargılandığını tespit etmektedir. Bu yargılama
sırasında Anayasa’nın 143. maddesinin 18 Haziran 1999 tarihinde 4388 sayılı kanunla
değiꢀtirilmesini müteakip askeri hakimler DGM bünyesinden çıkarılarak yerlerine sivil
hakimler atanmıꢀtır. Sözkonusu tarihe kadar baꢀvuranın davasına bakan askeri hakim için de
durum bu ꢀekilde cereyan etmiꢀtir.
Bununla birlikte, askeri hakimin yerine sivil bir hakimin atanmıꢀ olması mevcut davada
ortaya çıkan kurumsal sorunu çözmek için tek baꢀına yeterli olmayacaktır. Yargılama
sürecinin tamanının kurallara uygunluğu noktasında var olan ꢀüphelerin hakim heyetinin
değiꢀmesinden sonra ortadan kalkması gerekir ( Öcalan – Türkiye, no: 46221/99, § 115, ve
Ceylan - Türkiye, no: 68953/01 ). Bu nedenle her davada öncelikle askeri hakimin katılımıyla
gerçekleꢀtirilmiꢀ yargılama iꢀlemlerinin «hazırlık» iꢀlemleri ile «esas» iꢀlemler arasında bir
ayrım yaparak incelemek ve akabinde «esasa iliꢀkin iꢀlemler»in askeri hakimin yerine sivil
hakim atanmasından sonra da mutat bir ꢀekilde yinelenip yinelenmediğine bakılmalıdır
( adıgeçen, Öcalan, § 117 ).
Mevcut davada, dosya unsurları gözönüne alındığında AĐHM, Devlet Güvenlik
Mahkemesi’nin oluꢀumunda gidilen değiꢀikliğin 6 Temmuz 1999 tarihinde gerçekleꢀtiğinin
altını çizmektedir. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi 22 Haziran 1998’den 24 Nisan 1999
tarihine kadar bir askeri hakim ve iki sivil hakim olmak üzere üç hakimden müteꢀekkil idi. Bu
duruꢀmalar sırasında DGM baꢀvuran ve avukatının gıyabında, sözkonusu konuꢀmayı kayda
alan polis memuru Mahir Koyuncu’yu dinlemiꢀ ve diğer polis memuru Muammer Dündar’ı
dinlemekten vazgeçmiꢀtir. Aynı Mahkeme 12 Ocak 1999 tarihli duruꢀmada konuꢀmanın video
kaydını izleyerek baꢀvurana isnad edilen ifadeyi duymadığını belirtmiꢀtir. Son olarak
Mahkeme yine baꢀvuran ve avukatının gıyabında yapılan bir ara duruꢀmada polis memurları
Kemal Çınar ve Gülꢀen Bilgin’i dinlemiꢀtir. Ancak AĐHM, baꢀvuranın kendisine yöneltilen
suçlamaları kesin bir dille inkar etmiꢀ olduğunu ve 6 Temmuz 1999 tarihinde sadece sivil üç
hakimden müteꢀekkil yeni Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde yapılan duruꢀmada baꢀvuran
tarafından çağırılan tanıkların baꢀvuranın ifadesini teyit ettiklerini tespit etmektedir. Üstelik
baꢀvuranın aleyhte tanıkların yeniden dinlenmesi talebi Mahkemece reddedilmiꢀtir. Böylelikle
AĐHM, DGM bünyesinde askeri bir hakimin yer aldığını ve bu askeri hakimin esasa iliꢀkin
duruꢀmalara katılarak sivil hakimlerce yinelenmeyen yargılama iꢀlemlerine iꢀtirak ettiğini
tespit etmektedir.
Ancak AĐHM, adıgeçen Öcalan kararında ( § 115 ), Büyük Daire’nin « ꢀayet askeri bir hakim
bir ya da birden çok yargılama iꢀlemine iꢀtirak etmiꢀ ve daha sonra bu iꢀlemler ilgili ceza
mahkemesi nezdinde geçerli olmaya devam etmiꢀse, sanık haklı olarak yargılama sürecinin
tamamına iliꢀkin kuꢀku duyabilir » kanaatine vardığını hatırlatmaktadır. Bu nedenle askeri bir
hakimin bir sivile karꢀı açılan bir davada yargılamanın esasına ait bir yargılama iꢀlemine
katılmıꢀ olması tüm yargılama sürecini bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından
yürütüldüğü görünümü sergilemekten mahrum bırakır.
Bu sebeplerle AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.
2. Devlet Güvenlik Mahkemesi ve Yargıtay önünde yapılan yargılamanın hakkkaniyete
uygunluğu hakkında
Hükümet baꢀvuranın iddialarına itiraz etmektedir.
AĐHM daha önce de benzer davalarda, bağımsızlık ve tarafsızlıktan yoksunluğu kanıtlanmıꢀ
bir mahkemenin hiçbir ꢀart altında davasını gördüğü kiꢀilere adil bir yargılamayı garanti
edemeyeceğine hükmettiğini hatırlatmaktadır ( bkz., özellikle, Çıraklar – Türkiye, 28 Ekim tarihli karar ).
Baꢀvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yargılanma hakkının ihlal edildiği
kararını gözönünde bulunduran AĐHM diğer ꢀikayetleri incelemeye gerek görmemiꢀtir (bkz.,
Canevi ve diğerleri – Türkiye, no: 10 Kasım 2004 tarihli karar, ve Kutal ve Uğraꢀ – Türkiye,
no: 61648/00, § 32, 13 Haziran 2006 ).
AĐHS’NĐN 10. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA
Baꢀvuran «Biji PKK» ꢀeklinde bir ifadede bulunduğu gerekçesiyle hakkında mahkumiyet
kararı verilmesiyle AĐHS’nin 9. ve 10. maddelerinin ihlal edildiği iddiasında bulunmaktadır.
AĐHM, bu ꢀikayetin 10. madde yönünden incelenmesine karar vermiꢀtir.
Hükümet baꢀvuranın tezine itiraz etmektedir.
Baꢀvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yargılanma hakkının ihlal edildiği
kararını gözönünde bulunduran AĐHM sözkonusu düzenlemenin mevcut davada ihlal edilip
edilmediğini incelemeye gerek olmadığı görüꢀündedir.
AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Tazminat
Maddi tazminat olarak 10 000 Euro talep eden baꢀvuran manevi tazminat olarak ise 3 000
Euro talep etmektedir.
Talep edilen miktara itiraz eden Hükümet Çıraklar kararına ( § 82 ) atıfta bulunmaktadır.
AĐHM mevcut dava koꢀullarında ihlal tespitinin iddia edilen manevi zararın tazmini için
yeterli bir adil tatmin teꢀkil ettiğini değerlendirmektedir ( Çıraklar, adıgeçen, § 49 ).
B. Masraf ve harcamalar
Baꢀvuran ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yaptığı masraf ve harcamalar için 3 750 Euro
talep etmektedir. Ayrıca baꢀvuran tercüme, posta ve sekreterlik hizmeti masrafları için 2 000
Euro talep etmektedir.
Hükümet bu miktarlara itiraz etmektedir.
AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre, bir baꢀvuran yaptığı masraf ve harcamaların iadesini
ancak sözkonusu masraf ve harcamaların gerçekliğini, zorunluluğunu ve makul oranda
olduğunu ispatladığı sürece elde edebilir. Elindeki unsurları ve yukarıda adıgeçen kriterleri
gözönünde bulunduran AĐHM mevcut davayla ilgili olarak yapılan masraf ve harcamalar için,
hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 2 500 Euro ödenmesine ve ödeme yapılırken bu
meblağdan, Avrupa Konseyi tarafından sağlanan 715 Euro ( yedi yüz doksan ) tutarındaki adli
yardımın düꢀülmesine karar vermiꢀtir.
C. Gecikme faizi
Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı
faiz oranına üç puan eklenecektir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE
1. Baꢀvurunun geriye kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;
2. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlık ve tarafsızlıktan yoksun olması
sebebiyle AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;
3. AĐHS’nin 6. maddesi yönünden yapılan diğer ꢀikayetlerin incelenmesine gerek olmadığına;
4. AĐHS’nin 10. maddesi yönünden yapılan ꢀikayetin incelenmesine gerek olmadığına ;
5. Mevcut kararın baꢀlı baꢀına manevi zararın tazmini için yeterli bir adil tatmin teꢀkil
ettiğine;
6. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,
döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü
vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana masraf ve harcamaları
için 2 500 Euro ( iki bin beꢀ yüz) ödenmesine;
ödeme yapılırken bu meblağdan Avrupa Konseyi tarafından sağlanan 715 Euro tutarındaki
adli yardımın düꢀülmesine;
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan
fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç
puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;
5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;
Karar vermiꢀtir.
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3.
maddesine uygun olarak 9 Kasım 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.
© Rada Europy / Europejski Trybunał Praw Człowieka, źródło: HUDOC (hudoc.echr.coe.int), pozyskano 13.07.2026. · Źródło