71243/01

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS COUR EUROPÉENNE DES DROITS DE L’HOMME     © Naczelny Sąd Administracyjny, www.nsa.gov.pl [Translation already published on the official website of the Polish Supreme Administrative Court]. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Supreme Administrative Court for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Naczelny Sąd Administracyjny, www.nsa.gov.pl [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Naczelnego Sądu Administracyjnego]. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC         WIELKA IZBA           VISTIŅŠ I PEREPJOLKINS PRZECIWKO ŁOTWIE   (Skarga nr 71243/01)           WYROK (Słuszne zadośćuczynienie)         STRASBURG   25 marca 2014       Niniejszy wyrok jest ostateczny, ale może podlegać korekcie wydawniczej.   W sprawie Vistiņš i Perepjolkins przeciwko Łotwie Europejski Trybunał Praw Człowieka, zasiadając jako Wielka Izba w składzie: Dean Spielmann, Przewodniczący, Nicolas Bratza, Françoise Tulkens, Nina Vajić, Lech Garlicki, Peer Lorenzen, Karel Jungwiert, Elisabeth Steiner, Ján Šikuta, András Sajó, Nona Tsotsoria, Işıl Karakaş, Kristina Pardalos, Angelika Nußberger, Julia Laffranque, Linos-Alexandre Sicilianos, André Potocki, sędziowie, oraz Michael O’Boyle, Zastępca Kanclerza, Obradując na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 marca 2014 roku, wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:         POSTĘPOWANIE   1. Sprawa wywodzi się ze skargi (skarga nr 71243/01) wniesionej do Trybunału 5 czerwca 2001 roku przeciwko Republice Łotewskiej na podstawie art. 34 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności ("Konwencja") przez dwóch obywateli łotewskich, pana Jānis Vistiņš oraz pana Genādijs Perepjolkins ("skarżący"). 2. W wyroku wydanym 25 października 2012 ("główne orzeczenie") Trybunał (Wielka Izba) uznał, że wywłaszczając skarżących z ziemi będącej w ich posiadaniu oraz przyznając nieproporcjonalnie niskie odszkodowanie Rząd przekroczył przysługujący margines oceny naruszając sprawiedliwą równowagę, którą należało zachować pomiędzy ochroną mienia a wymaganiami ogólnego interesu. W rezultacie nastąpiło naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 (zob. Vistiņš i Perepjolkins przeciwko Łotwie [Wielka Izba], nr 71243/01, §§ 130-131, oraz pkt. 2 przepisów operacyjnych, 25 października 2012 roku). 3. Na mocy art. 41 Konwencji skarżący dochodzili pełnej wartości katastralnej danego gruntu w momencie jego wywłaszczenia oraz zadośćuczynienia z tytułu utraconych dochodów, odpowiadających utraconemu czynszowi w odniesieniu do nieruchomości.Wnieśli także o zwrot kosztów poniesionych w związku z postępowaniem przed Trybunałem. 4. Ponieważ kwestia zastosowania art. 41 Konwencji nie była ustalona w stopniu umożliwiającym wydanie decyzji, Trybunał zastrzegł tę kwestię i poprosił Rząd oraz skarżących o przedstawienie pisemnych uwag dotyczących danej kwestii oraz poprosił w szczególności o poinformowanie Trybunału o jakimkolwiek porozumieniu, które zostałoby zawarte przez strony (ibid., § 140, oraz pkt. 4 przepisów operacyjnych) w terminie trzech miesięcy od daty zawiadomienia o głównym orzeczeniu. 5. Ponieważ strony nie osiągnęły porozumienia, zarówno skarżący jak i Rząd przedłożyli uwagi. Rząd przedłożył następnie dodatkowe uwagi odnoszące się do roszczenia skarżących o słuszne zadośćuczynienie.         FAKTY     A. Określenie wartości katastralnej nieruchomości w roku 1997   6. W momencie wywłaszczenia skarżących z ziemi wartość katastralna nieruchomości znajdującej się w obszarze miejscowości lub miasta została określona zgodnie z rozporządzeniem nr 94 z 12 kwietnia 1994 roku, dotyczącego wyceny gruntów miejskich (Noteikumi "Par pilsētu zemes vērtēšanu"), który obowiązywał do 12 czerwca 1998 roku. W zakresie mającym znaczenie dla niniejszej sprawy, preambuła do tekstu zawierała następujące definicje:   „... Wartość katastralna działki – wartość związana z planowaniem miejskim oraz ekonomiczna działki określona pod względem finansowym.   ...   Wzorcowa wartość działki [zemes paraugvērtība] – maksymalna wartość metra kwadratowego gruntów miejskich w strefie wartości [vērtību zona] określana dla celów związanych z wykorzystaniem ziemi dla danego celu.   Rzeczywista wzorcowa wartość działki [zemes faktiskā paraugvērtība] – maksymalna wartość metra kwadratowego gruntów miejskich w określonym obszarze strefy wartości [vērtību zona] określana dla celów związanych z wykorzystaniem ziemi dla danego celu.   ...   Strefa wartości – część obszaru miejskiego odpowiadająca stałemu zbiorowi danych określających wartość nieruchomości.   ...”   7. Art. 5 stwierdza, że rozporządzenie nie miało zastosowania do określania wartości rynkowej gruntów miejskich. Dla potrzeb wyceny, obszar miejski został podzielony na strefy wartości na podstawie ogólnego planu zagospodarowania przestrzeni. Stolica kraju, Ryga miała zostać podzielona na siedem lub większą liczbę stref (art. 7). Na mocy art. 8 wyszczególniono następujące główne kryteria podziału na strefy:   „...   (1) położenie [gruntu] w stosunku do centrum miasta;   (2) poziom realizacji zamówień publicznych związanych z infrastrukturą oraz dostęp do usług społecznych;    (3) atrakcyjność obszaru;    (4) warunki ekologiczne oraz konsekwencje negatywnych czynników;    (5) lokalne warunki geologiczne"   8. Art. 24 rozporządzenia określił metodologię obliczania wzorcowej wartości (paraugvērtība) działki. Dla takich miast jak Ryga wzorcowa wartość nie musiała być specjalnie obliczana ponieważ odpowiadała skali znajdującej się w załączniku nr 2 do rozporządzenia. W celu określenia rzeczywistej wzorcowej wartości (faktiskā paraugvērtība) należało obliczyć różnicę pomiędzy wzorcową wartością danej strefy a strefy przyległej, przemnożyć ją przez odległość od następnej strefy a następnie podzielić wynik przez szerokość danej strefy oraz pod koniec dodać stosowną wartość wzorcową ze stałej skali (art. 25). Rzeczywistą wzorcową wartość należało wtedy dostosować w taki sposób, aby uwzględnione zostały wszystkie budynki wzniesione na danym obszarze (art. 26). 9. Rzeczywistą wzorcową wartość należało pomnożyć przez wielkość powierzchni działki w celu określenia wartości katastralnej. Następnie przeprowadzano korektę wartości, nie przekraczającą 20%, aby uwzględnione zostały pozytywne oraz negatywne czynniki (art. 30-34). Obliczanie wartości katastralnej gruntu było obowiązkiem Państwowego Urzędu Geodezyjnego (Valsts Zemes dienests).     B. Odsetki ustawowe   10. Mające w niniejszej sprawie zastosowanie przepisy Kodeksu Cywilnego (Civillikums) stanowią, co następuje:   Art. 1757   "W sytuacjach, w których umowa przewiduje wypłatę odsetek stopa procentowa będzie stała, w przeciwnym razie uznaje się, że automatycznie wyrażono zgodę na ustawową stawkę (zob. art. 1765)."   Art. 1765   (wersja obowiązująca przed 1 marca 2006 roku)   "Stopa oprocentowania zostanie w jasny sposób określona w dokumencie lub w umowie. W innych przypadkach, jak również w sytuacjach, w których zapłata ustawowych odsetek jest wymagana przez prawo, stopa oprocentowania wynosić będzie sześć procent w stosunku rocznym. Odsetki mogą być naliczane wyłącznie od samego kapitału. Niemniej w przypadku braku zapłaty odsetek w uzgodnionym terminie jednego roku lub dłuższym, od tego momentu na żądanie wierzyciela ustawowe odsetki naliczane będą od naliczonych już odsetek."   Art. 1765   (wersja obowiązująca po 1 marca 2006 roku, zmieniona ustawą z 23 maja 2013 roku)   "Stopa oprocentowania zostanie w jasny sposób określona w dokumencie lub w umowie. W innych przypadkach, jak również w sytuacjach, w których zapłata ustawowych odsetek jest wymagana przez prawo, roczna stawka będzie wynosić sześć procent.   Stopa oprocentowania opóźnionych płatności z tytułu długu pieniężnego określona w umowie w zamian za dostarczenie lub kupno towaru lub usługi wynosić będzie osiem procent ["siedem procent" przed 26 czerwca 2013 roku] powyżej stopy bazowej (art. 1765, paragraf trzeci) w stosunku rocznym; w odniesieniu do stosunków umownych, w ramach których konsument jest stroną [stopa bazowa wynosić będzie] sześć procent w stosunku rocznym.   Stopa bazowa wynosić będzie cztery procent. Wspomniana stopa będzie zmieniana 1 stycznia oraz 1 lipca każdego roku według wartości procentowej odpowiadającej wzrostowi lub spadkowi najbardziej aktualnej stawki ustalonej przed pierwszym dniem danego półrocza przez Bank Łotwy dla operacji refinansowania. Po 1 stycznia oraz 1 lipca każdego roku Bank Łotwy niezwłocznie opublikuje [w Dzienniku Urzędowym] informacje dotyczące stopy procentowej, która stosowana będzie w następnym półroczu.   Odsetki mogą być naliczane wyłącznie od samego kapitału. Niemniej w przypadku braku zapłaty odsetek w uzgodnionym terminie jednego roku lub dłuższym, od tego momentu na żądanie wierzyciela ustawowe odsetki naliczane będą od naliczonych już odsetek."   Art. 1763   "Odsetki nie będą wzrastać:   (1) w sytuacji, w której kwota nadal niezapłaconych odsetek osiągnie wysokość kapitału; ..."     C. Stopa inflacji   11. Według kalkulatora stóp inflacji łotewskiego Centralnego Biura Statystycznego (Centrālā Statistikas pārvalde), stopa inflacji pomiędzy 25 listopada 1997 roku (data wejścia w życie właściwych przepisów prawa dotyczących wywłaszczenia; zobacz główne orzeczenie, §§ 23 oraz 54) a 25 października 2012 (data głównego orzeczenia) wynosiła 94,3%.   PRAWO   12. Art. 41 Konwencji stanowi, co następuje:   „Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej protokołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie.”     A. Szkody materialne   1. Stanowiska stron   (a) Skarżący   13. Skarżący na początku zwrócili uwagę na fakt, że w głównym orzeczeniu Trybunału nie zakwestionowano zgodności przejęcia danego gruntu w zgodzie z wymaganiami prawa łotewskiego oraz ważności przysługującego im prawa własności gruntu. Wręcz przeciwnie, Trybunał wyraźnie zaobserwował, że dobra wiara skarżących odnosząca się do przejęcia nieruchomości nigdy nie została zachwiana oraz że rejestrując grunt pod ich imionami oraz płacąc im czynsz (zobacz główne orzeczenie, § 120) władze łotewskie formalnie uznały ich prawo własności. Ponadto nigdy nie stwierdzono, aby korzystali ze swojego prawa własności w sposób niezgodny z prawem lub wyrządzili szkodę z punktu widzenia interesów publicznych. Skarżący nie ponosili zatem żadnej odpowiedzialności za szkodę, którą ponieśli w wyniku wywłaszczenia ich z ich działek. 14. Powołując się na orzeczenia w sprawach Guiso-Gallisay przeciwko Włochom ((słuszne zadośćuczynienie) [Wielka Izba], nr 58858/00, § 105, 22 grudnia 2009) oraz Medici i Inni przeciwko Włochom (słuszne zadośćuczynienie), nr 70508/01, § 13, 4 grudnia 2012), skarżący zauważyli, że odszkodowanie powinno odpowiadać pełnej wartości gruntu w momencie utraty nieruchomości, pomniejszonej o wszelkie kwoty przyznane na szczeblu krajowym oraz powinno zostać dostosowane w sposób, który rekompensowałby efekty inflacji z uwzględnieniem odsetek. W tym kontekście, skarżący podkreślili, że wartość katastralna działki określona przez Państwowy Urząd Geodezyjny, na którą wpływ miały także między innymi czynniki polityczne, nie odpowiadała właściwej wartości rynkowej, która byłaby określana głównie przez mechanizmy wolnego handlu. Przykładowo skarżący przedstawili opinię rzeczoznawcy sporządzoną przez firmę SIA I., certyfikowanego rzeczoznawcę majątkowego, w której wykazano, że 20 grudnia 2012 roku całkowita wartość katastralna całości rzeczonego gruntu wynosiła 723 118 łatów łotewskich (LVL), podczas gdy pełna wartość rynkowa wynosiła 7 609 000 LVL. Wartość katastralna wynosiła zatem około 10% wartości rynkowej nieruchomości. W odniesieniu do opinii rzeczoznawcy przedstawionych przez Rząd (zob. paragraf 23-28 poniżej), skarżący wyrazili opinię, że nie są zbyt wiarygodne oraz nie została w nich jasno określona zastosowana metodologia. 15. Ponadto, skarżący stwierdzili, że żadna z wyżej wymienionych wartości nie została dotknięta tzw. infrastrukturą zbudowaną na ziemi. Jedyną infrastrukturą znajdującą się tam w momencie wywłaszczenia były „płyty z betonu" do układania kontenerów, które miały wartość 5,28 LVL za metr kwadratowy. 16. W rzeczywistości, jedyną wartością w odniesieniu do gruntu, która była dostępna w momencie wywłaszczenia, była wartość katastralna określona przez Państwowy Urząd Geodezyjny (Valsts žemės dienests). Wartość ta została wykorzystana do obliczenia podatku od nieruchomości, do ustalenia czynszów oraz w celu ustalenia odszkodowania za korzystanie z gruntu na zasadzie służebności. W niniejszej sprawie, sądy łotewskie korzystały również z wartości katastralnej jako wartości odniesienia przy obliczaniu zaległości czynszowych należnych skarżącym (zobacz główne orzeczenie, §§ 25-27) i to z tej wartości Trybunał powinien korzystać podczas ich zasądzania na podstawie art. 41 Konwencji. 17. Skarżący byli zdania, że przy ustalaniu przysługującego im odszkodowania należało wziąć pod uwagę kwoty, które otrzymały inne osoby znajdujące się w podobnej sytuacji. Skarżący przedstawili kopię umowy sprzedaży oraz wyciągi z rejestru gruntów, aby wykazać, że 31 lipca 2002 roku miasto Ryga kupiło od pani D. działkę o obszarze 10.590 metrów kwadratowych w Kundziņsala, w pobliżu jednej z działek, która należała do drugiego skarżącego. Katastralna wartość tego gruntu w momencie jego zakupu wynosiła 515 981 LVL; cena uzgodniona przez strony w umowie wynosiła 309 588,60 LVL, tj. 29,23 LVL za metr kwadratowy, co w danym momencie stanowiło 60% wartości katastralnej. 18. Skarżący stwierdzili, że katastralna wartość gruntu należącego do pierwszego skarżącego w momencie wywłaszczenia wynosiła 564 140 LVL (802 698,90 euro (EUR)), a 3 126 480 LVL (4 448 580,26 EUR) jeżeli chodzi o grunt drugiego skarżącego. Głównie te kwoty były zatem kwotami, których przyznania skarżący dochodzili przed Trybunałem. 19. Ponadto skarżący stwierdzili, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału, odsetki ustawowe należało dodać do każdego przyznanego odszkodowania (6% w stosunku rocznym, zgodnie z łotewskim Kodeksem Cywilnym), wraz z dostosowaniem mającym na celu wyrównanie skutków inflacji. Niemniej skarżący woleli zamiast tego dochodzić zadośćuczynienia z tytułu dochodów utraconych w wyniku braku możliwości pobierania czynszu przez piętnaście lat (od 1997 do 2012). Ponieważ czynsz wynosił 3% wartości katastralnej gruntu w skali roku, dochodzili na tej podstawie, odpowiednio, 253 863 LVL lub 361 214,51 EUR (pierwszy skarżący) oraz 1 406 916 LVL lub 2 001 861,12 EUR (drugi skarżący). 20. Łącznie skarżących żądali 1 163 913,41 EUR (pierwszy skarżący) oraz 6 450 441,38 EUR (drugi skarżący).     (b) Rząd   21. Rząd przyznał, że kwota odszkodowania powinna odpowiadać wartości nieruchomości w dniu, w którym utracono prawo własności. Jednak dowodził, że choć wartość katastralna gruntu będącego przedmiotem sprawy została wykorzystana jako podstawa do obliczenia zaległości czynszowych, nie była ona właściwa i nie powinna być wykorzystywana w rozumieniu art. 41 Konwencji. W tym kontekście Rząd wyjaśnił, że w 1997 roku wartość katastralna była zupełnie niepowiązana z rzeczywistą rynkową wartością gruntu. W ciągu pierwszych kilku lat po uzyskaniu niepodległości rynek nieruchomości (nieistniejący w czasach sowieckich kiedy wszystkie grunty należały do państwa) dopiero zaczął się rozwijać. W konsekwencji w danym okresie przejściowym podział obszarów miejskich na strefy, wzorcowa wartość gruntu oraz wynikającą wartość katastralną opierano na założeniach teoretycznych i zależała od wielkości populacji w danej miejscowości oraz odległości gruntu od centrum miasta (zob. paragrafy 6-9 powyżej). Ponieważ Autonomiczny Port w Rydze znajdował się stosunkowo blisko centrum stolicy, jego obszar został włączony do strefy „AB”, drugiej co do wartości strefy. W danej strefie wartości wzorcowe gruntu wahały się od 24,24 LVL do 87,60 LVL za metr kwadratowy. 22. Nowa ustawa o „podatku od nieruchomości” w życie weszła 1 stycznia 1998 roku, już po przeprowadzeniu wywłaszczenia będącego przedmiotem niniejszej sprawy. W przeciwieństwie do poprzedniego systemu, przepisy tej ustawy zakładały, że w przyszłości wartość kadastralna będzie musiała być ustalana na podstawie informacji z rynku nieruchomości. Nowe strefy oraz nowe wartości katastralne oparte na takich informacjach weszły w życie dopiero w 2003 roku. Nowa wartość katastralna gruntu, który należał do skarżących wynosiła 3,90 LVL za metr kwadratowy i utrzymywała się na tym poziomie do 2007 roku. 23. Z wyżej wymienionych powodów Rząd podniósł, że katastralna wartość gruntu w 1997 roku nie powinna mieć zastosowania dla obliczania wysokości szkody materialnej poniesionej przez skarżących. Rząd argumentował także, że należało zamiast tego zastosować wartość rynkową aktualną w dniu wywłaszczenia. Jednak w momencie wywłaszczenia ta wartość gruntu nie była znana; jej obliczanie w danym czasie byłoby bezcelowe, ponieważ nieruchomość nie była przedmiotem transakcji rynkowych. W celu naprawienia tego zaniedbania, Rząd przedstawił cztery opinie rzeczoznawcy sporządzone w styczniu 2013 roku przez trzy firmy zajmujące się wyceną nieruchomości, opinie zawierały retroaktywną ocenę wartości rynkowej danego gruntu, na dzień 25 listopada 1997 roku (data wejścia w życie właściwych przepisów prawa dotyczących wywłaszczenia; zobacz główne orzeczenie, §§ 23 i 54). 24. Pierwsza opinia, sporządzona 22 stycznia 2013 roku przez firmę SIA BKG, zawierała następującą wycenę:   „Zostaliśmy poproszeni o określenie wartości rynkowej nieruchomości, mianowicie działki znajdującej się w mieście Ryga, Kundziņsala, zarejestrowanej pod numerem 0100 096 0236 [z której wywłaszczono Jānis Vistiņš] na dzień ... 25 listopada 1997. Wycena została przeprowadzona zgodnie z łotewską normą wyceny nieruchomości (Latvijas Īpašuma vērtēšanas standarti, LVS-401)   oraz wymogami prawa ... dotyczącymi wywłaszczania nieruchomości w interesie publicznym, które weszły w życie w dniu wywłaszczenia.   Po dokonaniu obliczeń i analiz, doszliśmy do wniosku, że 25 listopada 1997 roku wartość rynkowa gruntu [będącego przedmiotem niniejszej sprawy] można było oszacować na 338 484 łatów ...   „Wartość rynkowa” to kwota pieniężna obliczona w chwili wyceny, w zamian za którą powinna nastąpić zmiana właściciela nieruchomości na zasadzie transakcji handlowej między dobrowolnym nabywcą a dobrowolnym sprzedawcą, po wymianie stosownych informacji handlowych; ponadto zakłada się, że każda ze stron działa świadomie ... i bez przymusu ...”   25. Druga opinia, która została sporządzona w tym samym dniu przez tą samą firmę dotyczyła działek, z których został wywłaszczony drugi skarżący (p. Genādijs Perepjolkins). Argumentacja jest identyczna jak w przypadku pierwszej opinii. Zgodnie z tym dokumentem, łączna wartość rynkowa gruntów należących do drugiego skarżącego na 25 listopada 1997 roku wynosiła 1 250 593 LVL. 26. Trzecia opinia została sporządzona 22 stycznia 2013 roku przez inną firmę zajmującą się wyceną, SIA V. Odnosząc się również się do normy LVS-401 oraz korzystając z tej samej definicji „wartości rynkowej” w opinii przedstawiono następujące liczby: 338 500 LVL, wartość działki pierwszego skarżącego oraz 1 250 500 LVL wartość czterech działek drugiego skarżącego. Jednak w opinii skupiono się również na innych aspektach określając wartość rynkową wszystkich wyżej wymienionych nieruchomości „bez uwzględniania szczególnych okoliczności, a mianowicie wyroków sądowych określających czynsze”. Obliczona w ten sposób wartość gruntu, z którego wywłaszczono pierwszego skarżącego wynosi 100 700 LVL, natomiast całkowita wartość czterech działek drugiego skarżącego wynosi 281 300 LVL. 27. Czwarta opinia sporządzona została przez trzecią firmę, SIA E., 23 stycznia 2013 roku. Tak jak wszystkie wymienione powyżej opinie, dana opinia również korzystała z normy LVS-401 oraz tej samej definicji "wartości rynkowej". W opinii tej przedstawiono następujące kwoty: 338 000 LVL, wartość działki pierwszego skarżącego oraz 1 250 000 LVL wartość czterech działek drugiego skarżącego. 28. Rząd przedstawił także piątą opinię rzeczoznawcy również opracowaną przez firmę SIA E. w 1999 roku. W przeciwieństwie do poprzednich czterech opinii, nie określała wartości rynkowej według stanu na dzień 25 listopada 1997 roku, lecz "średnią wartość katastralną określoną na podstawie czynników ekonomicznych" dla wszystkich gruntów znajdujących się w obszarze Autonomicznego Portu Handlowego w Rydze na dzień 12 września 1999 roku. Rząd wyjaśnił, że w tej wycenie nie wzięto pod uwagę odległości gruntu od centrum miasta (w związku z czym wycena była błędna), lecz oparto się na porównaniu z innymi podobnymi portami znajdującymi się w rejonie oraz ich obrotami. Według opinii "średnia wartość katastralna określona na podstawie czynników ekonomicznych" dla danej lokalizacji wynosiła 6,62 LVL za metr kwadratowy, natomiast "rzeczywista średnia wartość katastralna określona na podstawie czynników ekonomicznych" wynosiła 18,79 LVL za metr kwadratowy. 29. Rząd odniósł się do stwierdzenia Trybunału zawartego w głównym orzeczeniu, zgodnie z którym "władze Łotwy miały prawo podjąć decyzję o nieprzyznaniu skarżącym odszkodowania równego pełnej wartości rynkowej nieruchomości, z której zostali wywłaszczeni oraz że znacznie mniejsze kwoty mogły być wystarczające, aby spełnić wymagania art. 1 Protokołu nr 1" (zobacz główne orzeczenie, § 118). Ponadto Rząd zaobserwował, że skarżący weszli w posiadanie gruntów na zasadzie darowizny, że nie zainwestowali w ich rozwój, nie zapłacili żadnego podatku gruntowego oraz że po przeprowadzeniu wywłaszczenia byli w stanie uzyskać płatności, na które składały się bardzo wysokie kwoty z tytułu zaległego czynszu (ibid., §§ 25-27). Ponadto skarżący otrzymali pewne zadośćuczynienie, chociaż Trybunał uznał, że było ono niewystarczające (ibid., §§ 22 i 24). W stanowisku Rządu zysk bezpośredni oraz pośredni, który był generowany przez grunty skarżących będące przedmiotem niniejszej sprawy ze szkodą dla podatnika (mianowicie kwoty odpowiadające zaległościom czynszowym, niezapłaconym podatkom oraz wypłaconemu odszkodowaniu) wynosi 72 475,26 LVL w odniesieniu do pierwszego skarżącego oraz 455 320,71 LVL w odniesieniu do drugiego skarżącego. W świetle ogólnej sytuacji ekonomicznej pozwanego Państwa w momencie wywłaszczenia (przykładowo pomiędzy rokiem 1993 a 1996, przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w Łotwie wynosiło jedynie 142 EUR) kwoty te były ogromne. Rząd zwrócił się z prośbą do Trybunału o wzięcie tego czynnika pod uwagę oraz znaczne obniżenie kwot należnych skarżącym. 30. W świetle powyższych okoliczności Rząd był zdania, że pierwszemu skarżącemu Trybunał powinien przyznać 27 607 LVL (39 281 EUR) oraz 80 522 LVL (114 572 EUR) drugiemu skarżącemu z tytułu szkody poniesionej w wyniku wywłaszczenia ich z ich gruntów. Sposób uzyskania tych kwot nie został wyjaśniony, nie podano także wzoru, który został zastosowany do wykonania tych obliczeń; podkreślono, że cena rynkowa, która została zastosowana przy sporządzaniu tych szacunków uwzględniała 5% stopę kapitalizacji. 31. Na koniec Rząd podnosił, że w świetle obecnego orzecznictwa Trybunału nie istniały podstawy prawne, umożliwiające skarżącym również dochodzenie zadośćuczynienia z tytułu utraty dochodu. W tym kontekście Rząd uważał, że rozwiązanie przyjęte przez Trybunał w zacytowanym powyżej wyroku Guiso-Gallisay nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ wywłaszczenie było przeprowadzone zgodnie z prawem i nie było pośrednim wywłaszczeniem naruszającym zasadę legalności.   2. Ocena Trybunału   32. Trybunał na początku zauważa, że w paragrafie 118 głównego orzeczenia stwierdzono co następuje: "Zdaniem Trybunału władze Łotwy miały prawo odmówić przyznania skarżącym odszkodowania w wysokości pełnej wartości rynkowej wywłaszczonej nieruchomości oraz że znacznie mniejsze kwoty byłyby wystarczające do spełnienia wymagań art. 1 Protokołu nr 1 z trzech następujących powodów: po pierwsze, ponieważ nie można było obiektywnie określić rzeczywistej wartości rynkowej gruntu, w szczególności z powodu wyłącznego prawa zakupu przysługującego Rządowi oraz władzom lokalnym na mocy Ustawy o Portach...; po drugie ponieważ w stosunku do danych gruntów zastosowanie miała zasada ustawowej służebności na rzecz portu...; oraz ostatecznie ponieważ skarżący nie poczynili inwestycji w rozwój gruntu będącego w ich posiadaniu oraz nie zapłacili żadnego podatku gruntowego, procedura ponownego naliczenia podatku wdrożona przeciwko nim przez Radę Miasta Rygi okazała się nieskuteczna."   33. Trybunał zauważa również, że skarżący podnosili, że ponieśli stratę w rezultacie rzekomej utraty dochodów z tytułu braku możliwości pobierania czynszu z tytułu użytkowania danych gruntów, z których zostali wywłaszczeni. Trybunał pragnie powtórzyć, że orzeczenie, w którym stwierdzone zostaje wystąpienie naruszenia, nakłada na Państwo pozwane prawny obowiązek wyeliminowania naruszenia oraz naprawienia jego konsekwencji w sposób zapewniający przywrócenie, na tyle, na ile to możliwe, stanu sprzed wystąpienia naruszenia (zob. Iatridis przeciwko Grecji (słuszne zadośćuczynienie) nr 31107/96, [Wielka Izba], § 32, ETPC 2000-XI). Innymi słowy odszkodowanie za szkody majątkowe musi doprowadzić do sytuacji możliwie najbardziej zbliżonej do sytuacji, która zachodziłaby, gdyby nie doszło do danego naruszenia. Trybunał przyjął w swoich wcześniejszych orzeczeniach, że w tym kontekście nie jest możliwe zrównanie wywłaszczenia przeprowadzonego zgodnego z prawem z wywłaszczeniem pośrednim naruszającym zasadę legalności (zob. Guiso-Gallisay, op. cit., § 95). W rozpatrywanej sprawie Trybunał nie rozstrzygnął kwestii formalnej legalności zaskarżonego wywłaszczenia stwierdzając co następuje (zob. główne orzeczenie, § 105):   „Mimo to Trybunał nadal ma wątpliwości, czy można uznać, że zaskarżone wywłaszczenie zostało przeprowadzone ‘na warunkach określonych przez prawo’ w szczególności z uwzględnieniem odstępstwa zastosowanego w odniesieniu do skarżących oraz zastosowanych lub nie zastosowanych gwarancji proceduralnych... Wyjaśnienie tych wątpliwości nie jest jednak zdaniem Trybunału konieczne, ponieważ zaskarżone wywłaszczenie narusza art. 1 Protokołu nr 1 z innych powodów..."     34. W każdym wypadku w głównym orzeczeniu Trybunał nigdy nie stwierdził, że dane wywłaszczenie naruszało zasadę legalności, ponieważ przy stwierdzaniu naruszenia opierano się wyłącznie na nieuzasadnionej dysproporcji pomiędzy oficjalną wartością katastralną gruntu a odszkodowaniem, które zostało przyznane skarżącym (ibid., §§ 119 i 130). W tych okolicznościach możliwość doprowadzenia do "sytuacji możliwie najbardziej zbliżonej do sytuacji, która zachodziłaby, gdyby nie doszło do danego naruszenia" jest ograniczona do wypłaty odpowiedniego odszkodowania, które należało przyznać w momencie wywłaszczenia. Z drugiej strony brak jest podstaw do ubiegania się przez skarżących o jakiekolwiek zadośćuczynienie z tytułu utraty dochodów (lucrum cessans) za okres po przeprowadzeniu wywłaszczenia. Ten element ich roszczenia należy zatem odrzucić. 35. Trybunał musi obecnie określić kwotę, która powinna zostać przyznana skarżącym z tytułu poniesionych szkód materialnych (damnum emergens). W tym kontekście Trybunał jest zdania, że kryteria określone w sprawie Guiso-Gallisay (op. cit., §§ 104-105), nie mogą być zastosowane w niniejszej sprawie, ponieważ odnoszą się do wywłaszczeń, które przeprowadzone zostały w sposób sam w sobie niezgodny z prawem. Trybunał przypomina, że w niniejszej sprawie powodem stwierdzenia naruszenia była ekstremalna dysproporcja zachodząca między oficjalną wartością katastralną gruntu a odszkodowaniem, które zostało przyznane skarżącym, nie zaś nielegalny charakter aktu przejęcia gruntu. 36. W takich okolicznościach Trybunał uważa, że wysokość odszkodowania, którą należy ustalić w niniejszej sprawie nie będzie musiała w sposób całkowity realizować założenia wyeliminowania skutków zaskarżonego działania, jak również nie będzie musiała odzwierciedlać całkowitej wartości danej nieruchomości. Przy określaniu odpowiedniej wysokości odszkodowania Trybunał musi wziąć pod uwagę kryteria wyszczególnione w orzecznictwie dotyczącym art. 1 Protokołu nr 1, według których bez wypłaty kwoty rozsądnie powiązanej z wartością nieruchomości, przejęcie nieruchomości w normalnych warunkach stanowiłoby nieproporcjonalną ingerencję, która nie mogłaby zostać uznana za uzasadnioną w rozumieniu tego artykułu. Trybunał uważa zatem za stosowne ustalenie kwot, które w możliwie "najbardziej zbliżony" sposób będą odzwierciedlać wartość rynkową działek, to jest kwot, które Trybunał sam uznałby za dopuszczalne w rozumieniu art. 1 Protokołu nr 1, w sytuacji, w której pozwane Państwo przyznałoby skarżącym należyte odszkodowanie. W tym celu Trybunał musi dokonać ogólnej oceny konsekwencji zaskarżonego wywłaszczenia obliczając wysokość odszkodowania z uwzględnieniem wartości danego gruntu w momencie utraty przez skarżących prawa własności tych gruntów (zob. główne orzeczenie, § 111). Ostatecznie, biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy, przy obliczaniu właściwych kwot Trybunał zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę względów wynikających z zasady słuszności (zob. mutatis mutandis, Były Król Grecji i Inni przeciwko Grecji [Wielka Izba] (słuszne zadośćuczynienie), nr 25701/94, §§ 78-79, 28 listopada 2002 roku), biorąc jednocześnie pod uwagę ustalenia zawarte w paragrafie 118 głównego orzeczenia. 37. Trybunał pragnie zauważyć, że przed wywłaszczeniem trzykrotnie przeprowadzono wycenę działek: w roku 1994, 1996 oraz 1997. Pierwszą wycenę, na którą nigdy nie powoływano się w trakcie postępowań dotyczących wywłaszczenia oraz odszkodowania, przeprowadzono, kiedy grunt został przejęty na zasadzie darowizny. Jeżeli chodzi o trzecią wycenę, przedstawione wartości zostały uznane przez Trybunał za niewystarczające dla celów związanych z art. 1 Protokołu nr 1 (zob. główne orzeczenie, §§ 115-117 oraz 130-131). Pozostaje druga wycena sporządzona w roku 1996 przez Centrum Wyceny Nieruchomości (Real-Estate Valuation Centre) Państwowego Urzędu Geodezyjnego na podstawie wartości katastralnej danych działek (ibid., § 116). Według wyjaśnień Rządu, które nigdy nie zostały podważone przez skarżących, wartość katastralna nieruchomości w danym czasie została obliczona wyłącznie na podstawie kryterium związanego z planowaniem urbanistycznym i nie odzwierciedlała rzeczywistej wartości rynkowej tej nieruchomości (zob. również odpowiednie przepisy prawa krajowego przedstawione w paragrafach 6-9 powyżej). W związku z powyższym Trybunał nie uznaje za stosowne wykorzystania tej wyceny dla celów obliczenia szkody majątkowej.  38. Trybunał pragnie zaznaczyć, że strony przedstawiły szereg opinii rzeczoznawcy sporządzonych po przeprowadzeniu wywłaszczenia skarżących z danych gruntów. Odwołując się do względów wynikających z zasady słuszności, zgodnie z art. 41 Konwencji, Trybunał jest zdania, że "średnia wartość katastralna określona na podstawie czynników ekonomicznych" dotycząca gruntu znajdującego się w obszarze Autonomicznego Portu Handlowego w Rydze określona przez rzeczoznawców firmy SIA E. w 1999 roku, byłaby najbardziej odpowiednią podstawą do obliczenia kwot, które powinny zostać przyznane skarżącym (zob. paragraf 28 powyżej). Po pierwsze, zaletą tej wartości jest to, że została obliczona dwa lata przed datą przeprowadzenia zaskarżonego wywłaszczenia. Po drugie, chociaż "nie można było obiektywnie określić rzeczywistej wartości rynkowej gruntów, w szczególności z powodu wyłącznego prawa zakupu przysługującego Rządowi oraz władzom lokalnym na mocy Ustawy o Portach" (zobacz główne orzeczenie, § 118), podana powyżej kwota faktycznie uwzględnia takie czynniki ekonomiczne jak obroty portów w danym rejonie. Średnia wartość katastralna określona na podstawie czynników ekonomicznych, z której korzystał Trybunał, wynosi zatem 18,79 LVL za metr kwadratowy. 39. Biorąc pod uwagę wszystkie istotne okoliczności niniejszej sprawy, w szczególności te, które zostały wymienione w paragrafie 118 głównego orzeczenia, Trybunał uznaje za słuszne obniżenie przedstawionej powyżej kwoty o 75%. Kwota, którą należy stosować jako podstawę do obliczenia odszkodowania za szkody o charakterze majątkowym, wynosi zatem 4,69 LVL za metr kwadratowy. Grunt, o obszarze 17 998 metrów kwadratowych, który należał do pierwszego skarżącego powinien zostać wyceniony na 84 410,62 LVL. Cztery działki o łącznej powierzchni 47 740 metrów kwadratowych, z których drugi skarżący został wywłaszczony powinny zostać wycenione na 223 900,60 LVL (zobacz główne orzeczenie, § 11). 40. Obecnie stosownym działaniem jest odliczenie od podanych powyżej wartości kwot, które zostały już wypłacone skarżącym na poziomie krajowym tytułem odszkodowania, wynoszących odpowiednio 548,26 LVL oraz 8 616,87 LVL (ibid., § 24). Uzyskane w ten sposób kwoty to: 83 862,36 LVL (119 378,18 EUR) dla pierwszego skarżącego oraz 215 283,73 LVL (306 461,90 EUR) dla drugiego skarżącego. 41. Trybunał uznaje, że musi dostosować te kwoty, aby zrównoważyć skutki inflacji (zob. Scordino przeciwko Włochom (nr 1) [Wielka Izba], nr 36813/97, § 258, ETPC 2006-V). Trybunał pragnie zauważyć, że stopa inflacji w okresie od 25 listopada 1997 roku do 25 października 2012 roku wynosiła 94,3% (zob. paragraf 11 powyżej). Po zastosowaniu tej stawki procentowej, przedstawione powyżej kwoty wzrosły do 231 951,63 EUR (dla pierwszego skarżącego) oraz 595 455,47 EUR (dla drugiego skarżącego). 42. Odsetki ustawowe za ten sam okres nie zostały jeszcze obliczone (ibid.). Trybunał pragnie zauważyć, że na mocy art. 1763 oraz 1765 łotewskiego Kodeksu Cywilnego, odsetki ustawowe wynoszą zazwyczaj 6% w stosunku rocznym, jednak przestają rosnąć po osiągnięciu wysokości kapitału (zob. paragraf 10 powyżej). Okres pomiędzy podanymi powyżej datami wynosi czternaście lat i jedenaście miesięcy i powinien zostać zaokrąglony. W związku z powyższym za okres piętnastu lat pomiędzy podanymi powyżej datami, kwota odsetek, która powinna być zapłacona, wynosi 107 440,35 EUR dla pierwszego skarżącego oraz 275 815,65 EUR dla drugiego skarżącego. Końcowe kwoty, które mają zostać zapłacone skarżącym wynoszą zatem 339 391,98 EUR dla pierwszego skarżącego oraz 871 271,12 EUR dla drugiego skarżącego. 43. Wreszcie Trybunał nie widzi żadnych podstaw, aby od tych kwot odejmować zaległości czynszowe wypłacone skarżącym na poziomie krajowym lub aby odejmować jakiekolwiek kwoty niezapłaconego podatku gruntowego tak jak to było sugerowane przez Rząd. W swoim głównym orzeczeniu Trybunał zwrócił uwagę na to, że roszczenie odszkodowawcze z tytułu zaległości czynszowych opierało się na innych podstawach prawnych niż roszczenie odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia. W kwestii podatku gruntowego sądy łotewskie uznały, że skarżący byli zwolnieni z płacenia tego podatku, ponieważ został on już zapłacony przez spółkę państwową odpowiedzialną za zarządzanie portem (zob. główne orzeczenie, §§ 37-38 oraz 128). 44. Mając na uwadze powyższe fakty, Trybunał uznaje za stosowne przyznanie kwoty 339 391,98 EUR pierwszemu skarżącemu oraz 871 271,12 EUR drugiemu skarżącemu tytułem zadośćuczynienia za szkody materialne.     B. Szkoda niematerialna   45. Każdy ze skarżących dochodził kwoty 10 000 EUR zadośćuczynienia za szkody niemajątkowe spowodowane uczuciami bezradności oraz frustracji, których doświadczyli po wywłaszczeniu ich z nieruchomości. W tym kontekście, skarżący wskazali, że uczestniczenie w postępowaniach dotyczących nie tylko samego wywłaszczenia, ale również kwestii pobierania zaległości czynszowych wymagało od nich dużej ilości czasu oraz wysiłku. 46. Rząd zaprzeczył jakoby skarżący ponieśli jakiekolwiek szkody niemajątkowe. Rząd w pierwszej kolejności stwierdził, że rozpatrywanej sprawy dotyczącej zgodnego z prawem wywłaszczenia nie można było porównać z cytowanymi powyżej sprawami Guiso-Gallisay oraz Medici. Po drugie Rząd zakwestionował istnienie związku przyczynowo-skutkowego między naruszeniem postanowień art. 1 Protokołu nr 1 stwierdzonym przez Trybunał, a postępowaniami przed sądami krajowymi wszczętymi na wniosek skarżących – które dla samych skarżących nie zawsze były niekorzystne. Po trzecie w opinii Rządu czynności prawne podejmowane zazwyczaj przez stronę biorącą udział w postępowaniu sądowym nie powodowały same w sobie "cierpienia moralnego", które mogłoby stanowić podstawę do przyznania zadośćuczynienia na mocy art. 41 Konwencji. 47. Trybunał podziela pogląd Rządu, że uczuć bezsilności oraz frustracji, których doświadczył właściciel bezprawnie wywłaszczony ze swojej nieruchomości (zob. Guiso-Gallisay, op. cit., § 110), nie można porównać do uczuć byłego właściciela, który jest zwyczajnie niezadowolony z wysokości odszkodowania przyznanego przez Rząd. Trybunał przyznaje jednak, że skarżący w pewnym stopniu ponieśli szkody niemajątkowe powstałe w wyniku stwierdzonego naruszenia, w związku z czym przyznanie odszkodowania na tej podstawie można uznać za uzasadnione. W rezultacie, orzekając w oparciu o zasadę słuszności, zgodnie z art. 41 Konwencji, Trybunał przyznaje z tego tytułu każdemu ze skarżących 3 000 EUR.     C. Koszty i wydatki   48. Podczas postępowań przed Wielką Izbą dotyczących istoty tej sprawy skarżący wnieśli o zwrot poniesionych kosztów oraz wydatków, których wysokość dla każdego z nich określili na 4 980 EUR. Nie wykazali, do których postępowań odnoszą się kwoty poniesionych kosztów, jak również nie przedłożyli żadnych dokumentów na ich poparcie. 49. Rząd stwierdził, że dane roszczenie nie było wystarczająco udowodnione oraz nie spełniało podstawowych wymogów określonych w art. 60 § 2 Regulaminu Trybunału. Rząd przyznał jednak, że skarżący z pewnością ponieśli pewne koszty oraz nie był przeciwny przyznaniu odszkodowania z tego tytułu, nie przekraczającego jednak kwoty 1 500 EUR przyznanej każdemu ze skarżących. 50. Trybunał pragnie przypomnieć, że do istnienia uprawnienia do odszkodowania z tytułu kosztów i wydatków na podstawie art. 41 Konwencji wymagane jest, by strona poszkodowana rzeczywiście i w sposób konieczny poniosła takie koszty i wydatki. Dodatkowo na mocy Reguły 60 § 2 skarżący jest zobowiązany do przedłożenia wyszczególnionych danych dotyczących wszystkich roszczeń wniesionych na podstawie art. 41 Konwencji wraz z wszelkimi dokumentami na ich poparcie. W przeciwnym razie Trybunał może odrzucić roszczenie w jego całości lub części. Ponadto koszty i wydatki podlegają zwrotowi w zakresie, w jakim dotyczą stwierdzonego naruszenia (zob. m.in. Andrejeva przeciwko Łotwie [Wielka Izba], § 115, ETPC 2009). 51. W rozpatrywanej sprawie Trybunał stwierdza, że roszczenie o zwrot kosztów i wydatków złożone przez skarżących w czasie postępowania przed Wielką Izbą w sposób ewidentny nie spełniało tych wymogów, ponieważ nie zostały przedłożone żadne dokumenty na poparcie tych kwot, ustalenie dokładnego charakteru wyświadczonych usług nie jest możliwe, jak również nie jest możliwe określenie, czy były one obiektywnie konieczne dla postępowania przed Trybunałem. Niemniej jednak Trybunał uznaje, że w świetle złożoności sprawy skarżący musieli ponieść koszty, w szczególności na potrzeby postępowania przed Wielką Izbą. W tych okolicznościach, wydając wyrok w oparciu o zasadę słuszności, stosownie do art. 41, Trybunał przyznaje każdemu ze skarżących 1 500 EUR z tytułu wszystkich kosztów i wydatków wraz z wszelkimi kwotami należnymi tytułem opodatkowania (ibid., § 116).     D. Odsetki za zwłokę   52. Trybunał za słuszne uznaje wyznaczenie wysokości odsetek za zwłokę na podstawie marginalnej stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego powiększonej o trzy punkty procentowe.         W ZWIĄZKU Z POWYŻSZYM TRYBUNAŁ   1. Orzeka dwunastoma głosami do pięciu, że: (a) Państwo pozwane zobowiązane będzie w przeciągu trzech miesięcy wypłacić następujące kwoty: (i) kwotę 339 391,98 EUR (trzystu trzydziestu dziewięciu tysięcy trzystu dziewięćdziesięciu jeden euro i dziewięćdziesięciu ośmiu centów) pierwszemu skarżącemu z tytułu szkody majątkowej, powiększoną o wartość wszelkich podatków, jakie ewentualnie mogą być pobrane od tej kwoty; (ii) kwotę 871 271,12 EUR (ośmiuset siedemdziesięciu jeden tysięcy dwustu siedemdziesięciu jeden euro i dwunastu centów) drugiemu skarżącemu z tytułu szkody majątkowej, powiększoną o wartość wszelkich podatków, jakie ewentualnie mogą zostać pobrane od tej kwoty; (iii) każdemu skarżącemu kwotę 3 000 EUR (trzech tysięcy euro) wraz z wszelkimi podatkami, które mogą zostać naliczone, tytułem zadośćuczynienia za szkody niematerialne; (iv) każdemu skarżącemu kwotę 1 500 EUR (tysiąca pięciuset euro) z tytułu kosztów i wydatków wraz z wszelkimi kwotami należnymi tytułem opodatkowania ze strony skarżącej; (b) że od momentu upływu wyżej wskazanego terminu trzech miesięcy aż do momentu uregulowania należności, należne będą odsetki zwykłe od określonej powyżej kwoty, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe;   2. Oddala jednomyślnie pozostałą część roszczeń skarżących w zakresie słusznego zadośćuczynienia.   Sporządzone w języku angielskim i francuskim i złożone na piśmie lutego 25 marca 2014 roku, zgodnie z Regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału.          Michael O’Boyle  Dean Spielmann Zastępca Kanclerza                              Przewodniczący       Zgodnie z treścią art. 45 § 2 Konwencji oraz art. 74 § 2 Regulaminu Trybunału, do niniejszego wyroku załączone zostają następujące zdania odrębne: – zdanie odrębne rozbieżne – sędzia Garlicki; – zdanie odrębne rozbieżne – sędzia Lorenzen wspólnie z sędziami Bratza, Tsotsoria oraz Pardalos.   D.S. M.O’B.     ZDANIE ODRĘBNE ROZBIEŻNE - SĘDZIA GARLICKI   Ponieważ w mojej opinii w niniejszej sprawie nie nastąpiło żadne naruszenie praw przewidzianych w Konwencji, nie zgodziłem się z głównym orzeczeniem. Logiczną tego konsekwencją jest to, że jestem przeciwny przyznaniu jakiegokolwiek odszkodowania na mocy art. 41 Konwencji. Zazwyczaj sporządzenie opinii odrębnej dotyczącej art. 41 nie jest konieczne. To, co skłoniło mnie do odejścia od tej praktyki, jest fakt, że dzisiejszy wyrok nie jest zgodny ze stanowiskiem wyrażonym przez Wielką Izbę w paragrafie 118 głównego orzeczenia. W danym paragrafie stwierdzono, że znacznie mniejsze kwoty były wystarczające, aby spełnić wymagania art. 1 Protokołu nr 1 (zob. Vistiņš i Perepjolkins przeciwko Łotwie [Wielka Izba], nr 71243/01, § 118, 25 października 2012 roku). Nie jestem przekonany, czy odszkodowanie przyznane niniejszym orzeczeniem zaspokaja ten argument Wielkiej Izby. Przy obliczaniu kwoty odszkodowania zastosowano obniżenie o 75% (kwotę procentową, która już sama w sobie powinna być wyższa), jednak w wyniku stopy inflacji otrzymana kwota jest niemalże dwa razy wyższa. Chociaż jest to zazwyczaj stosowana metoda obliczania odszkodowania, jej zastosowanie w niniejszej sprawie doprowadziło do osiągnięcia zbyt szczodrych wyników. Nie należy zapominać, że skarżący otrzymali nieruchomość za darmo oraz że pierwotnie, według ich własnej oceny (jak widać w deklaracjach podatkowych), wartość nieruchomości została określona jako bardzo niska. Szacowana wartość wzrosła gwałtownie dopiero w związku z wywłaszczeniem oraz kontrowersjami związanymi z odszkodowaniem. Moim zdaniem, sposób obliczenia kwoty zastosowany w niniejszym orzeczeniu stanowi obejście ogólnej wymowy głównego orzeczenia oraz zaprzecza wytycznej określonej w zacytowanym powyżej paragrafie 118.     ZDANIE ODRĘBNE ROZBIEŻNE – SĘDZIA LORENZEN WSPÓLNIE Z SĘDZIAMI BRATZA, TSOTSORIA ORAZ PARDALOS   W orzeczeniu odnoszącym się do meritum niniejszej sprawy, wspólnie z czterema innymi sędziami głosowałem za stwierdzeniem braku naruszenia art. 1 Protokołu nr 1, w związku z tym uważam, że żadne odszkodowanie nie powinno być przyznane skarżącym na mocy art. 41 Konwencji. W tych okolicznościach nie zamierzam wyrażać żadnej opinii dotyczącej kwot, które Trybunał powinien przyznać skarżącym za szkody materialne lub niematerialne lub za poniesione koszty i wydatki po tym, jak większość wydała orzeczenie. Z tego też powodu nie mogłem się zgodzić z niniejszym orzeczeniem.