71354/01

COUNCIL OF   EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   DÖRDÜNCÜ DAİRE   FEHMİ KOÇ - TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no: 71354/01)   KARAR   STRAZBURG   Mart 2007   Bu karar, AİHS’nin 44 § 2 Maddesi’nde belirtilen şartlarla kesinlik kazanacaktır, ancak şekle   ilişkin değişiklik yapılabilir.   __________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Haklan Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme'yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı'na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USULİ İŞLEMLER   Davanın nedeni, Türk vatandaşı olan Fehmi Koç’un (“başvuran”), İnsan Haklarını ve   Temel Hakları Korumaya Dair Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. Maddesi uyarınca, 28 Ekim   tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne yaptığı   başvurudur (başvuru no: 71354/01).   OLAYLAR   DAVA OLAYLARI   Başvuran 1965 doğumlu olup şu an Diyarbakır Cezaevi’nde tutuklu bulunmaktadır.   Başvuran, 12 Mart 1995’te, yasadışı bir örgüte üye olma şüphesiyle gözaltına   alınmıştır.   Başvuran, 10 Nisan 1995’te, kendisinin tutuklu yargılanması emrini çıkaran   Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin tek yargıcı huzuruna çıkarılmıştır. Mahkeme   huzurundaki dava sırasında, başvuran, gözaltındayken imzalamış olduğu ifadeleri inkar   etmiştir.   Nisan 1995’te, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcısı,   Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne, başvuranı ve diğer on altı şüpheliyi, Ceza   Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca, ulusal toprakların bir kısmını ayırma amacıyla   eylemlerde bulunmakla suçlayan bir ithamname vermiştir.   Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi, cezai kovuşturma sırasında otuz duruşma   yapmış ve on yedi tanığı dinlemiştir.   Haziran 1999’da, iki sivil ve bir askeri hakimden oluşan Diyarbakır Devlet Güvenlik   Mahkemesi, başvurana suçlandığı sebeplerden dolayı hüküm giydirmiş ve Ceza Kanunu’nun   125. Maddesi uyarınca başvuranı ölüm cezasına çarptırmıştır. Başvuranın duruşma sırasındaki   tavrı göz önünde bulundurularak, ölüm cezası, müebbet hapis cezasına çevrilmiştir.   Haziran 1999’da, başvuran, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararına itiraz etmiştir.   Şubat 2000’de, Yargıtay, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını onaylamıştır.   Mayıs 2000’de, Yargıtay’ın kararı, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin   sekretaryasına gönderilmiştir.   HUKUK   I. AİHS’NİN 6. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI   A. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile   kovuşturmanın tarafsızlığıyla ilgili   Başvuran, kendisini yargılayan ve suçlu bulan Diyarbakır Devlet Güvenlik   Mahkemesi’nin hakimler kurulunda askeri bir hakimin bulunması nedeniyle, bağımsız ve   tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde yargılanmamaktan dolayı şikayetçi olmuştur.   Başvuran, ayrıca, hüküm giymesinin somut bir kanıta dayanmaması nedeniyle, yerel   mahkemeler huzurunda adil bir yargılanmaya tabi tutulmadığını da iddia etmiştir. Başvuran,   AİHS’nin 6 § 1 Maddesi’ni ileri sürmüştür.   1. Kabuledilebilirlik   Hükümet, AİHS’nin 35. Maddesi uyarınca, başvuranın Diyarbakır Devlet Güvenlik   Mahkemesi’nin bağımsızlığına ve tarafsızlığına ilişkin şikayetinin altı ay kuralına uyulmadığı   gerekçesiyle kabul edilmemesi gerektiğini ileri sürmüştür. Hükümet, başvuranın Diyarbakır   Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmamasından şikayetçi olduğu için,   mahkemenin karar tarihi olan 3 Haziran 1999’dan itibaren altı ay içerisinde AİHM’ye dava   açmış olması gerektiğini ileri sürmüştür.   Hükümet, ayrıca, bu şikayetin iç hukuk yollarının tüketilmemesi gerekçesiyle de zaten   kabul edilmemesi gerektiğini ileri sürmüştür. Hükümet, başvuranın bu şikayetini yere   mahkemelere sunmadığını iddia etmiştir. Bu bakımdan, AİHM’nin içtihadına atıfta   bulunmuştur (özellikle, Remli / Fransa, 23 Nisan 1996 tarihli karar, Hüküm ve Karar   Raporları 1996-II, s. 571, § 33).   Hükümet’in altı ay kuralına uyulmadığı iddiasına ilişkin ilk itirazıyla ilgili olarak,   AİHM, geçmişte Hükümet’in benzer ilk itirazlarını inceleyip bunları reddettiğini   yinelemektedir (bkz, Özdemir / Türkiye, no. 59659/00, § 29, 6 Şubat 2003; Doğan ve Keser /   Türkiye, no. 50193/99 ve 50197/99, § 17, 24 Haziran 2004). AİHM, sözkonusu davada,   yukarıda bahsedilen davalarda vermiş olduğu kararlardan ayrılmak için hiçbir gerekçe   görmemektedir.   İç hukuk yollarının tüketilmediği iddiasına ilişkin itirazla ilgili olarak, AİHM, bu   başvuruda, benzer davalarda vermiş olduğu kararlardan ayrılmak için hiçbir dayanak   görmemektedir (bkz, Vural / Türkiye, no. 56007/00, § 22, 21 Aralık 2004; Çolak / Türkiye   (no. 1), no. 52898/99, § 24, 15 Temmuz 2004; Özel, yukarıda kaydedilen, § 25).   Buna göre, AİHM, Hükümet’in ilk itirazlarını reddetmektedir.   AİHM, içtihadının ışığında ve kendisine sunulan belgeleri göz önünde bulundurarak,   başvuranın şikayetlerinin, AİHS kapsamında, belirlenmesi esasların incelenmesine bağlı   olması gereken karmaşık hukuk sorunları ve maddi sorunlar ortaya çıkardığını belirtmektedir.   AİHM, bu nedenle, AİHS’nin 35 § 3 Maddesi uyarınca, başvurunun bu kısmının asılsız   olmadığı sonucuna varmaktadır. Başvurunun kabuledilmezliği yönünde karar vermek için   başka hiçbir gerekçe bulunmamaktadır. Bu nedenle, başvurunun kabuledilebilir olduğu   yönünde karar verilmelidir.   2. Esaslar   a) Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile   kovuşturmanın tarafsızlığıyla ilgili   Hükümet, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin, Devlet’in güvenliğine ve bütünlüğüne   karşı oluşturulan tehditlerle mücadele etmek üzere kanun tarafından kurulduklarını ileri   sürmüştür. Hükümet, sözkonusu davada, başvuranın Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin   bağımsızlığıyla ilgili meşru bir şüphesi olduğunu saptamak için hiçbir dayanak olmadığını   iddia etmiştir. Hükümet, ayrıca, askeri hakimlerin artık bu mahkemelerde bulunmayacağına   ilişkin 1999 yılında yapılan anayasal değişikliğe de atıfta bulunmuştur. Hükümet, bu   bağlamda, devlet güvenlik mahkemelerinin 2004 yılında kaldırıldığını belirtmiştir.   AİHM, geçmişte benzer davaları incelediğini ve AİHS’nin 6 § 1 Maddesi’nin ihlalini   saptadığını belirtmektedir (bkz, Özel, yukarıda kaydedilen, §§ 33-34; Özdemir, yukarıda   kaydedilen, §§ 35-36). AİHM, sözkonusu davada farklı bir sonuca varmak için hiçbir gerekçe   görmemektedir. AİHM, buna göre, AİHS’nin 6 § 1 Maddesi’nin ihlal edildiği sonucuna   varmıştır.   b) Kovuşturmanın tarafsızlığıyla ilgili   AİHM, başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir şekilde   yargılanma hakkına ilişkin saptamasını göz önünde tutarak, başvuranın kovuşturmanın   adaletsizliğine ilişkin şikayetinin geri kalan kısmının da incelenmesi gerektiği kanısına   varmıştır (Işık / Türkiye, no. 50102/99, § 38-39, 5 Haziran 2003).   B. Kovuşturmanın süresiyle ilgili   Başvuran, sözkonusu kovuşturmanın süresinin, AİHS’nin 6 § 1 Maddesi’nde   öngörülen “makul süre” koşuluna ters düştüğünü ileri sürmüştür.   Hükümet, başvuranın iddiasına itiraz etmiş ve kovuşturmanın süresinin makul süreyi   aşmadığını ifade etmiştir. Hükümet, ulusal makamların başvuran dahil on yedi kişinin içinde   bulunduğu çok ciddi olayları soruşturmak zorunda kaldığını belirterek, davanın karmaşık bir   niteliği olduğunu ileri sürmüştür. Hükümet, bu bağlamda, cezai takibat yetkililerinin,   başvuranın başta 25 Şubat 1995 tarihinde Diyarbakır’da bir otobüsün yakılması, 5 Mart 1995   tarihinde futbol maçı sırasında bir stadyuma bombalı saldırı düzenlenmesi ve 20 Mart 1995   tarihinde bir trafoya bombalı saldırı düzenlenmesi gibi birçok yasadışı eyleme karıştığını   ispatlamak zorunda kaldığını belirtmiştir.   Hükümet, ayrıca, başvuranın cezai kovuşturmanın neredeyse üç yıl gecikmesine neden   olduğunu iddia etmiştir. Hükümet, başvuranın Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin 27 Haziran   1998, 1 Temmuz 1998, 3 Eylül 1998, 22 Ekim 1998, 10 Aralık 1998, 11 Şubat 1999 ve 15   Nisan 1999 tarihli duruşmalarına katılmadığını belirtmiştir. Başvuran ve avukatı, son   savunmalarını yapmak için 20 Mayıs 1999 ve 3 Haziran 1999 tarihli duruşmalara da   katılmamıştır. Başvuran, güvenlik güçleri tarafından aranmak istemediği için bu duruşmalara   katılmayı reddetmiştir.   AİHM, kovuşturmanın, başvuranın gözaltına alındığı 12 Mart 1995 tarihinde başlayıp   Yargıtay’ın Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını onayladığı 21 Şubat 2000   tarihinde sona erdiğini belirtmektedir. Böylece, kovuşturma dört yıl on bir ay sürmüştür.   AİHM, kovuşturma süresinin makul olup olmadığının dava koşulları ışığında ve   özellikle davanın karmaşıklığı, başvuran ve ilgili makamların tutumu ve anlaşmazlıkta   başvuran için neyin tehlikede olduğu gibi AİHM içtihadında belirlenen kriterlere göre   değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir (bkz, diğerleri arasında, Pélissier ve Sassi /   Fransa [GC], no. 25444/94, § 67, ECHR 1999-II).   AİHM, sözkonusu davanın, özellikle şüphelilerin sayısı ve yerel mahkemelerin ciddi   olaylara ve her şüphelinin tek tek suçlara karıştıklarına dair gerçekleri saptamakta   karşılaştıkları zorluklar nedeniyle karmaşık bir niteliğe sahip olduğunu belirtmektedir.   Ulusal makamların tutumuna gelince, AİHM, yalnızca Devlet’in sorumlu   tutulabileceği gecikmelerin “makul sürenin” aşıldığı yönünde bir saptamayı   doğrulayabileceğini yinelemektedir (Papachelas / Yunanistan [GC], no. 31423/96, § 40,   ECHR 1999-II). AİHM, bu bağlamda, başvuranın ulusal makamlara atfedilebilecek bir   durgunluk sürecini göstermediğini belirtmektedir.   Başvuranın tutumuna gelince, Hükümet’in ifadelerinden, başvuranın ve avukatının on   duruşmaya katılmadığı anlaşılmaktadır; bu da kovuşturmanın önemli ölçüde gecikmesine   neden olmuştur. Başvuran, bu ifadelere itirazda bulunmamıştır.   AİHM, yukarıda anlatılanları gözönünde bulundurarak, Diyarbakır Devlet Güvenlik   Mahkemesi huzurunda gerçekleşen ve dört yıl bir ay yirmi gün süren kovuşturmanın   uzunluğundan ulusal makamların sorumlu tutulamayacağını belirtmektedir. Yargıtay   huzurundaki kovuşturma yaklaşık sekiz buçuk ay sürmüştür; bu sürenin de aşırı olduğu   söylenemez.   Buna göre, AİHS’nin 6 § 1 Maddesi’nin ihlali sözkonusudur.   II. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI   AİHS’nin 41. Maddesi:   “Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci   Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete   uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   Başvuran, Mahkeme Sekretaryası’nın 8 Kasım 2005 tarihli mektubunda kendisinden   adil tazmin için talepte bulunmasını istemesine rağmen, adil tazmin talebinde bulunmamıştır.   AİHM, rakamlarla belirlenen bir talep olmadığı için, bu bağlamda herhangi bir tazminat   ödenmesini öngörmemektedir (bkz, AİHM İçtüzüğü, Madde 60 §§ 1 ve 2).   Başvuran, adil tazmin talebinde bulunmasa da, AİHS’nin 6 § 1 Maddesi uyarınca,   AİHM’nin başvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yargılanmadığını   saptadığı durumda, AİHM, prensip olarak, en iyi çözümün başvuranın kısa bir süre içinde   bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yeniden yargılanmasını sağlamak olduğu   görüşündedir (Gençel / Türkiye, no. 53431/99, § 27, 23 Ekim 2003).   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM OYBİRLİĞİYLE,   1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. Başvuranın Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olmadığı   iddiasına ilişkin şikayetiyle ilgili olarak, AİHS’nin 6 § 1 Maddesi’nin ihlal edildiğine;   3. Başvuranın AİHS’nin 6 § 1 Maddesi uyarınca kovuşturmanın adil olmadığına dair   yapmış olduğu şikayeti incelemeye gerek olmadığına;   4. Kovuşturmanın süresiyle ilgili olarak AİHS’nin 6 § 1 Maddesi’nin ihlal edilmediğine;   5. Adil tazmin bakımından herhangi bir tazminat ödenmemesine karar vermiştir.   İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış olup 27 Mart 2007 tarihinde, İçtüzüğün 77.   Maddesi’nin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir.   Fatoş ARACI   Nicolas BRATZA   Bölüm Sekreteri   Başkan   6