71355/01

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   DENĐZ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no:71355/01)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   HAZĐRAN 2006   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde   kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   _____________________________________________________________________________________________   © T.C. Dıꢀiꢀleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları Genel   Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak   belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi   ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 71355/01 baꢀvuru no’lu davanın nedeni, Türk   vatandaꢀı Hasan Deniz’in (Baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 2 Nisan   tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34.   maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Adli yardımdan faydalanan baꢀvuran, Đstanbul   Barosu avukatlarından I. Bilmez tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   doğumlu baꢀvuran Hasan Deniz, Paris’te ikamet etmektedir. Baꢀvuran, 18 Nisan   tarihinden 9 Haziran 1999 tarihine kadar Özgür Bakıꢀ gazetesinin Yazı Đꢀleri   Müdürlüğü’nü yapmıꢀtır.   Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM), 1 Haziran 1999 tarihinde Cumhuriyet   Baꢀsavcılığı, aynı gün 6. sayfada yayımlanan ve Fikret Baꢀkaya tarafından yazılan “Tarihi   dava mı?” baꢀlıklı makale nedeniyle gazetenin toplatılmasına karar vermiꢀtir.   Đstanbul DGM yedek hakimi aynı gün, Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’nın ileri sürdüğü   gerekçelere dayanarak gazetenin toplatılmasına karar vermiꢀtir.   Ağustos 1999 tarihinde sunulan iddianameyle Cumhuriyet Baꢀsavcılığı, 3713 sayılı   Kanunu’nun 8§§1, 2 ve in fine ve 6§2 ve in fine, 5680 sayılı Kanun’un ek 2§1 ve Türk Ceza   Kanunu’nun (TCK) 36. maddeleri uyarınca, baꢀvuranın mahkum edilmesini, sözkonusu   gazetenin feshini ve belirtilen malların müsaderesini isteyerek, baꢀvuran hakkında basın   yoluyla ayrımcılık propagandası yaptığı gerekçesiyle dava açmıꢀtır.   DGM, 13 Haziran 2000 tarihli kararla, 3713 sayılı Kanun’un 8§2 maddesi uyarınca   “Tarihi dava mı?” baꢀlıklı makaleyi yayımlaması nedeniyle ve ayrımcı propaganda yaptığı   gerekçesiyle baꢀvuranı altı ay hapis ve 912.060.000 TL [yaklaꢀık 1.553 Euro] ağır para   cezasına çarptırmıꢀtır.   DGM, TCK’nın 72. maddesi uyarınca cezaları birleꢀtirerek, baꢀvuranı 912.960.000 TL   [yaklaꢀık 1.555 Euro] para cezasına çarptırmıꢀtır.   Son olarak DGM, 5680 sayılı Kanuna ek 2§1 maddesi uyarınca gazetenin üç gün   süreyle yayımlanmasının yasaklanmasına karar vermiꢀtir.   Yargıtay 15 Ocak 2001 tarihli kararla temyize gidilen kararı onamıꢀtır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   A. Kabuledilebilirlik Hakkında   Hükümet görüꢀ bildirmemektedir.   AĐHM, elinde bulunan unsurları gözönünde bulundurarak baꢀvurunun esastan   incelenmesi gerektiğine kanaat getirmektedir. Ayrıca AĐHM baꢀka hiçbir kabul edilemezlik   gerekçesi tespit etmemektedir.   B. Esas Hakkında   Baꢀvuran, cezai mahkumiyet kararının düꢀünce ve ifade özgürlüğü hakkını ihlal   ettiğini savunmaktadır. Bu bağlamda ulusal makamların özellikle etnik azınlığa iliꢀkin fikir ve   haberlerin alınması ve verilmesi, yayımlanması ve açığa çıkarılması hakkını tanımadıklarını   ileri sürmektedir. Baꢀvuran AĐHS’nin 10. maddesini ileri sürmektedir.   AĐHM, dava konusu mahkumiyet kararının, 10§1 maddesinin güvence altına aldığı   baꢀvuranın ifade özgürlüğü hakkına müdahale oluꢀturmasının taraflar arasında ihtilaf konusu   olmadığını not etmektedir. Üstelik müdahalenin kanun tarafından öngörüldüğüne ve 10§2   maddesi bakımından, toprak bütünlüğünün korunması gibi yasal amaç güttüğüne itiraz   edilmemektedir (Bkz. Yağmurdereli-Türkiye, no: 29590/96). AĐHM, bu değerlendirmeyi   benimsemiꢀtir. Buna karꢀın uyuꢀmazlık, bu müdahalenin “demokratik bir toplumda gerekli”   olup olmadığı sorusuna dayanmaktadır.   AĐHM, bu durumda ortaya çıkan sorunlara benzer sorunları birçok kez irdelemiꢀ   AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir ( Bkz. özellikle Ceylan-Türkiye, no:   23556/94, Öztürk-Türkiye, no: 22479/93, Đbrahim Aksoy, Karkın-Türkiye, no: 43928/98 ve   Kızılyaprak-Türkiye, no: 27528/95).   AĐHM, içtihat kararları ıꢀığında mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in, terörle   mücadeleye bağlı zorlukların haricinde sözkonusu durumu farklı bir sonuca ulaꢀtırabilecek ne   bir olay ne de bir argüman sunduğuna kanaat getirmektedir AĐHM, baꢀvuranın dava konusu   basın makalesinde kullanılan terimlere büyük önem verecektir. Bu bağlamda AĐHM, göreceği   davanın bulunduğu koꢀulları ve özellikle terörle mücadeleye bağlı zorlukları gözönünde   bulundurmaktadır (Đbrahim Aksoy ve Incal-Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar).   Dava konusu makalede, Abdullah Öcalan davası vesilesiyle Kürt sorunu konusunda   yetkili makamların eleꢀtirisi yapılmaktadır.   AĐHM, DGM’nin dava konusu makalenin ayrımcı propaganda ifadelerini içerdiğine   kanaat getirdiğini belirtmektedir. Ancak AĐHM, yerel mahkemelerin aldığı kararlarda bulunan   ve baꢀvuranın ifade özgürlüğüne yapılan müdahaleyi haklı göstermek için yeterli olmayan   gerekçeleri incelemiꢀtir. (Bkz. Mutatis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4), no: 24762/94). AĐHM,   makalenin sert üsluptaki bazı bölümleri, Türk Devleti hakkında negatif bir tablo çizse de, ne   ꢀiddet kullanmaya, ne silahlı mücadeleye, ne de ayaklanmaya teꢀvik eder nitelikte olduğunu   ve AĐHM’nin gözünde, dikkate alınması gereken baꢀlıca unsur olan konuꢀmanın kin güden bir   konuꢀma olmadığını gözlemlemiꢀtir (Bkz. a contrario, Sürek-Türkiye (no:1), no: 26682/95,   ve Gerger-Türkiye, no:24919/94).   AĐHM, müdahalenin oranını belirlemek sözkonusu olduğunda, verilen cezaların   niteliği ve ağırlığının da gözönünde bulundurulması gereken unsurlar olduğunu   belirtmektedir. Buna karꢀın AĐHM, DGM’nin baꢀvuranı ağır para cezasına çarptırdığını ve   gazetenin üç gün süreyle yayımlanmasını yasakladığını tespit etmektedir.   Bu durumda, baꢀvuran hakkında verilen mahkumiyet kararı hedeflenen amaçlarla   orantılı olmayıp, “demokratik toplumda gerekli” değildir. Dolayısıyla AĐHS’nin 10. maddesi   ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 6§1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran, kendisini yargılayan ve mahkum eden DGM’nin, kendisine adil   yargılanmayı sağlayacak “tarafsız ve bağımsız” bir mahkeme olmadığından ꢀikayetçi   olmaktadır. Baꢀvuran özellikle sadece Asliye Ceza ve Ağır Ceza Mahkemeleri’nin 5680 sayılı   Basın Kanunu alanına giren suçlar hakkında hüküm vermek için yetkili olduklarını   savunmaktadır. Baꢀvuran ayrıca, temyiz baꢀvurusu hakkında Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’nın   Yargıtay’a sunduğu yazılı tebliğnamesine cevap verme olasılığı bulunmadığından dolayı   Yargıtay önündeki yargılamanın hakkaniyete uygun olmadığından ꢀikayetçi olmaktadır.   Baꢀvuran AĐHS’nin 6§1 ve 3 –c maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.   A. Kabuledilebilirliği Hakkında   1. DGM’nin Tarafsız ve Bağımsız Olması Hakkında   AĐHM, baꢀvuranın ꢀikayetlerini dile getirirken hiçbir açıklama getirmediğini ve   dolayısıyla bu yönde ileri sürülen argümanların tamamen dayanaktan yoksun olarak   göründüğünü not etmektedir.   Buradan, ꢀikayetin AĐHS’nin 35§3 ve 4 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun   olduğu gerekçesiyle reddedilmesi gerektiği sonucu ortaya çıkmaktadır.   2. Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı Tebliğnamesinin Tebliğ Edilmemesi Hakkında   AĐHM, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35§3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun   olduğunu ve hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile ters düꢀmediği sonucuna varmıꢀtır.   Dolayısıyla ꢀikayetin kabuledilebilir olduğunu ilan etmek uygun olacaktır.   B. Esasa Dair   AĐHM, baꢀvuranın sunduğu ꢀikayete benzer bir ꢀikayeti daha önce incelediğini ve   Cumhuriyet Baꢀsavcısı görüꢀlerinin niteliği ve yargılanan kiꢀinin yazılı olarak bunlara cevap   verme olanağının bulunmaması koꢀulları gözönüne alındığında, Yargıtay Cumhuriyet   Baꢀsavcısı tebliğnamesinin tebliğ edilmemesinden dolayı AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal   edildiği sonucuna vardığını hatırlatmaktadır (Bkz. Göç ve Abdullah Aydın (no:2)).   AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in mevcut durumda farklı bir sonuca   varılmasını sağlayacak ikna edici ne bir olay ne de bir argüman sunduğuna kanaat   getirmektedir.   Dolayısıyla bu durumda AĐHS’nin 6§1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 7, 9, 13, 14, 17 VE 18. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   HAKKINDA   Baꢀvuran, kendisinin yazmadığı ama izni alınarak yayımlanan makale nedeniyle   mahkum edildiğini iddia etmektedir. Baꢀvuran, hakkında verilen mahkumiyet kararına itiraz   etmek için iç hukuk yolunun bulunmamasından ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran, Kürt sorunu   hakkında haber yayınlamaktan mahkum edildiğini savunmaktadır. Bu bağlamda baꢀvuran,   AĐHS’nin 7, 9, 13 ve 14. maddelerinin (tek baꢀına yada 6, 9, 10 ve 13. maddelerle birlikte)   yanısıra 17 ve 18. maddelerini ileri sürmektedir.   AĐHM elinde bulunan unsurları gözönüne alarak ve dile getirilen iddiaları incelemeye   yetkili olduğu sürece bu ꢀikayetler konusunda hiçbir ihlal göstergesi tespit etmemektedir.   Buradan baꢀvurunun bu kısmının, AĐHS’nin 35§3 ve 4 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan   yoksun olduğu gerekçesiyle kabuledilemez ilan edilmesi gerektiği sonucu ortaya çıkmaktadır.   IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   Baꢀvuran, kendisine gönderilen 10 Mart 2005 tarihli mektupta 41. madde hükümlerine   dikkati çekilse de, AĐHS’nin 29§3 maddesinin uygulanması kararından sonra hiçbir adil   tazmin talebinde bulunmamıꢀtır. Dolayısıyla AĐHM, bu bakımdan herhangi bir ödemenin   yapılmasına gerek olmadığına kanaat getirmektedir (mutatis mutandis Willekens-Belçika, no:   50859/99).   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı tebliğnamesinin tebliğ edilmediğine ve ifade   özgürlüğünün ihlal edildiğine dair yapılan ꢀikayetlerin kabuledilebilir, baꢀvurunun geri kalan   kısmının kabuledilemez olduğuna;   2. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğine;   karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve 27 Haziran 2006 tarihinde, Đçtüzüğün 77.   maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   5