71813/01

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   GÖCEKLĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Başvuru no:71813/01)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   ARALIK 2006   Đşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde   kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 71813/01 başvuru no’lu davanın nedeni bu ülke vatandaş   ı Mehmet Göcekli’nin (Başvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 15 Haziran 2001 tari-   hinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu baş   vurudur. Baş vuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đ zmir Barosu   avukatlarından A. Kuru tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   doğumlu başvuran, başvuruyu yaptığı sırada Nazilli Hapishanesinde tutulu idi.   Başvuran 14 Mart 1995 tarihinde, bir siyasi parti binasının 30 kişi tarafından basılması   üzerine Đzmir Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi polisleri tarafından yakalanarak   gözaltına alınmıştır. Başvuran yasadışı silahlı örgüt DHKP/C’ye mensup olmakla suçlanmıştır.   Başvuran, gözaltı süresi boyunca sessiz kalma hakkını kullanmış ve ifade vermemiştir.   Başvuran 21 Mart 1995 tarihinde, öncelikle Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)   Cumhuriyet Baş savcısı tarafından dinlenmiş tir. Baş vuran Cumhuriyet Baş savcısı önünde   DHKP/C adına, bu siyasi parti binasına yapılan baskını düzenlemediğini ileri sürmüştür.   Aynı gün başvuran DGM yedek hakimi önüne çıkarılmıştır. Yedek hakim baş   vuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiştir.   Cumhuriyet Baş savcısı 11 Nisan 1995 tarihinde, biri askeri hakim olmak üzere üç   hakimden oluşan DGM önünde başvuran hakkındaki iddianamesini sunmuştur. Özellikle baş   vuranı yasadışı silahlı çeteye mensup olmakla itham etmiş ve Türk Ceza Kanunu’nun (TCK)   168§2 ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddeleri gereğince mahkum edilmes-   ini istemiştir.   Biri askeri olmak üzere üç hakimden oluşan DGM, 17 Aralık 1996 tarihli kararla   başvuranı kendisine atılı olaylardan suçlu bulmuştur.   Yargıtay 25 Aralık 1997 tarihli kararla, davanın birbirleriyle bağlantılı konularla ilgili   görülmekte olan diğer bazı davalarla birleştirilerek incelenmesi için 17 Aralık 1996 tarihli   kararı bozmuştur.   Oluşumunda bir askeri hakimin bulunduğu DGM, 11 Haziran 1998 tarihli kararla dav-   ayı yeniden inceledikten sonra başvuranı, yasadışı silahlı çeteye mensup olma suçunu öngören   TCK’nın 168§2 maddesi uyarınca on dört yıl yedi ay hapis cezasına çarptırmıştır.   Yargıtay, 8 Mart 1999 tarihli kararla, başvuranın da aralarında bulunduğu sanıkların   ileri sürdüğü temyiz gerekçelerinin dayanağının bulunduğuna kanaat getirerek, özellikle yeterli   soruşturma yapılmadığı gerekçesiyle ilk derece mahkemesi kararını yeniden bozmuştur. Dava   DGM önüne geri gönderilmiştir.   Haziran 1999 tarihli ve 4390 sayılı Kanun hükümleri gereğince 13 Temmuz 1999   tarihli duruşmadan sonra DGM, sadece hukuk hakimlerinden oluşmuştur.   DGM 27 Ocak 2000 tarihli kararla, Yargıtay’ın belirttiği yönde soruşturmayı tamam-   ladıktan sonra, başvuranı 11 Haziran 1998 tarihli kararla verilen aynı cezaya çarptırılmıştır.   Yargıtay 20 Aralık 2000 tarihli kararla, 27 Ocak 2000 tarihli kararı onamıştır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Başvuran, kendisini yargılayan ve mahkum eden Đzmir DGM’nin, AĐHS’nin 6.   maddesi uyarınca, bünyesinde askeri hakim bulunmasından dolayı tarafsız ve bağımsız bir   mahkeme olamayacağını ileri sürmektedir.   Başvuran ayrıca bu mahkeme ve Yargıtay önündeki yargılamanın hakkaniyete uygun   olmadığını belirtmektedir. Bu bağlamda başvuran gözaltı sırasında avukat yardımından   faydalanamadığını iddia etmektedir. Ayrıca başvuran Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı   tebliğnamesinden hemen haberdar edilmediğinden şikayetçi olmaktadır.   Bu bağlamda başvuran, AĐHS’nin 6§1 ve 3 –b ve –c maddesini ileri sürmektedir.   A. Kabuledilebilirlik Hakkında   AĐHM, içtihadından çıkan kriterler ışığında (bkz. özellikle Çıraklar-Türkiye, 28 Ekim   1998) ve elinde bulunan unsurları gözönünde bulundurarak, başvuranın,DGM’nin bağımsız   olmamasına ve gözaltında avukat yardımından faydalanamamasına ve Yargıtay Cumhuriyet   Başsavcısı tebliğnamesinin kendisine tebliğ edilmemesinden dolayı DGM önündeki   yargılamanın adil olmamasına dair şikayetleri esastan incelenmelidir. Sonuç olarak AĐHM   şikayetlerin hiçbir kabuledilemezlik gerekçesine ters düşmediğini tespit etmektedir.   B. Esas Hakkında   1. DGM’nin Tarafsız ve Bağımsız Olmaması Hakkında   Hükümet, anayasal değişiklikle beraber DGM bünyesinde bulunan askeri hakimin,   hukuk hakimi ile değiştirildiğini hatırlatmaktadır.   Başvuran iddialarını yinelemiştir.   AĐHM, Öcalan kararında, kısmen de olsa askeri hakimden oluşan mahkeme önüne bir   sivilin çıkarılması durumuna özel bir ihtimam gösterdiğini ve böyle bir durumun   mahkemelerin demokratik toplumda uyandırması gereken güven duygusunu ciddi bir şekilde   etkilediğine kanaat getirdiğini hatırlatmaktadır. Daha sonra yargılamanın, soruşturma, davanın   görülmesi ve karardan oluşan üç aşamasının her birinde itiraz edilen mahkemenin, yasama ve   yürütme kuvvetlerinden bağımsız olması gerektiğinin altını çizerek, askeri hakimin ilgili ceza   davasında daha sonra geçerli olacak adli muamelelerin bir ya da birkaçında yer alması   durumunda, mahkeme önünde sürdürülen yargılamanın bu şüpheleri yeterince ortadan   kaldırdığını ortaya koymadığı sürece, sanık makul olarak yargılamanın tamamının yasal olup   olmaması hakkında şüphe duyabilir. Daha da açık söylemek gerekirse, askeri hakimin bir sivil   aleyhindeki davada, bir usul muamelesine katılmasının davanın ayrılmaz bir parçasını   oluşturması, yargılamanın tamamının tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından   yürütüldüğü izleniminden yoksun bırakmaktadır.   Bu davada, AĐHM, 11 Nisan 1995 tarihinde, iki hukuk ve bir askeri hakimden oluşan   DGM önünde başvuran aleyhinde bir ceza davasının açıldığını tespit etmektedir. 13 Temmuz   tarihinde askeri hakimin hukuk hakimi ile değiştirilmesinden önce –kovuşturmaların   başlatıldığı tarihten yaklaşık dört yıl sonra-, tanıkların dinlenmesi, bazı olayların video   kayıtlarının incelenmesine ayrılan esas hakkındaki birçok duruşma yapılmış ve çok sayıda   usul muamelesi gerçekleştirilmiştir. Askeri hakim yerine gelen hukuk hakimi, daha sonra   tekrarlanmayan bu usul muamelelerini olduğu gibi geçerli saymıştır (a contrario Ceylan-   Türkiye, no: 68953/01, 30 Ağustos 2005 ve Yılmaz-Türkiye, no: 62230/00).   AĐHM, Hükümet’in, başvuran hakkında verilen mahkumiyet kararının dayandığı esasa   ilişkin usul muamelelerinin askeri hakimin hukuk hakimi ile değiştirilmesinden sonra   yinelendiğini ortaya koymadığını not etmektedir.   Bu koşullarda mevcut dava adıgeçen Öcalan davasından farklı değildir. Dolayısıyla   AĐHM yargılama sona ermeden askeri hakimin değiştirilmesinin başvuranın kendisini   yargılayan mahkemenin tarafsız ve bağımsız olmasına ilişkin makul şüphelerini ortadan   kaldırdığını kabul edemez.   Dolayısıyla AĐHM, başvuranı yargılayıp mahkum ederken DGM’nin 6§1 maddesi   uyarınca tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.   2. Cezai Yargılama Usulünün Hakkaniyeti Hakkında   Hükümet ihlalin bulunmadığını ileri sürmektedir.   AĐHM, benzer birçok davada tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olduğu ortaya   konulan mahkemenin, her halükarda yargısına tabi kişilere adil yargılanmayı   sağlayamayacağına kanaat getirdiğini hatırlatmaktadır.   AĐHM, başvuranın davasının tarafsız ve bağımsız bir mahkeme tarafından görülmesi   hakkının ihlal edildiği tespitini gözönünde bulundurarak, gözaltı sırasında avukat yardımından   faydalanamaması ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin tebliğ   edilmemesinden dolayı DGM önündeki yargılamanın adil olmadığına dair şikayetleri   incelemeye gerek olmadığına kanaat getirmektedir (Bkz. diğerleri arasında Çıraklar).   II. DĐĞER ŞĐKAYETLER HAKKINDA   Başvuran AĐHS’nin 6. maddesi ile beraber 5, 6, 10, 11 ve 14. maddeleri uyarınca   yapmış olduğu diğer şikayetleri sunmaktadır.   Hükümet, ihlalin bulunmadığını ileri sürmekte ve AĐHM’den başvuranın   şikayetlerinin kabuledilemez ilan edilmesini rica etmektedir.   Başvuran, cezai yargılamanın beş yıl dokuz ay altı gün sürdüğünü gözlemlemektedir.   Adli makamların bu tutumu tartışma götürmemektedir. Sözkonusu süre boyunca DGM ve   Yargıtay, her biri üç kez hükme varmış ve yüksek mahkeme başvuranın temyiz başvuruları   çerçevesinde müdahalede bulunmuştur. AĐHM birçok sanığın çok sayıdaki şiddet olayından   yargılandığı karmaşık bir davanın sözkonusu olduğunu not etmektedir. Başvuran cezai   yargılamada yetkili makamlara atılacak herhangi bir boşluğun bulunduğunu ortaya   koymamıştır. Mahkemeler, senede bir defa karar verme gibi bir ritimde çalışmışlardır.   Başvuran, 3713 sayılı Kanun uyarınca mahkum edilen kişilerin, cezanın infazı ve şartlı   salıverilme rejimi konularında müşterek hukuka tabi olanlara nazaran daha az elverişli bir   muameleye tabi olmalarından şikayetçi olmaktadır. Başvuran AĐHS’nin 14. maddesi ile   birlikte 6. maddesini ileri sürmektedir. AĐHM, mevzuatın kabul ettiği ciddiyete göre farklı   türden suçlar arasında yapılan ayrımın, AĐHS’ye aykırı olmamasına dair yerleşik içtihadını   hatırlatmaktadır (Gerger-Türkiye, no: 24919/94).   Başvuran 5§2 maddesini ileri sürerek, gözaltı sırasında yakalanma nedenleri hakkında   kendisine bilgi verilmemesinden şikayetçi olmaktadır. AĐHM, başvuranın bu konuda   başvuruda bulunmadığını gözlemlemektedir. Uygun iç hukuk yolunun bulunmaması savında,   altı aylık süre, başvuruda belirtilen suç unsuru eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren işlemeye   başlamaktadır. Bu davada başvuranın gözaltı süresi 21 Mart 1995 tarihinde sona ermiştir.   Halbuki başvuru 15 Haziran 2001 tarihinde yapılmıştır. Buradan şikayetin AĐHS’nin 35§1   maddesi uyarınca geç yapıldığı sonucu ortaya çıkmaktadır.   Başvuran, Hükümet’in görüşlerine cevaben ifade ettiği görüşlerinde, tutuklu   yargılanma süresinin uzun olduğu gerekçesiyle 5§3 maddesinin ihlal edildiğini iddia   etmektedir.   AĐHM, başvuranın 17 Şubat 2006 tarihli mektubunda dile getirdiği AĐHS’nin 5§3   maddesine dair şikayetin gecikmeli yapıldığını ve AĐHS’nin 35§4 maddesi uyarınca   reddedilmesi gerektiğini tespit etmektedir.   Başvurana göre, gazeteci olarak bir gösteriye katılması, AĐHS’nin 10 ve 11. maddeleri   dikkate alınmaksızın, mahkumiyet kararının temelini oluşturmuştur. AĐHM, başvuranın   görüşlerini açıkladığı yada toplantıya katıldığı gerekçesiyle değil, TCK’nın 168§2 ve 3713   sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 5. maddeleri uyarınca ve yasadışı silahlı çeteye mensup   olduğu gerekçesiyle mahkum edildiğini tespit etmektedir. Bu nedenle, başvuran hakkında   verilen mahkumiyet kararı, 10 ve 11. maddeleri bakımından haklarına müdahale olarak   değerlendirilemez (Bkz. diğerleri arasında, Kılıç-Türkiye, no: 41956/98 ve Şirin-Türkiye, no:   47328/99).   AĐHM, elinde bulunan unsurların tümünü gözönünde bulundurarak ve dile getirilen   iddiaları görmek için yetkili olduğundan dolayı, başvuranın şikayetlerinin ihlal edilmediğini   tespit etmektedir. Buradan başvurunun bu kısmının AĐHS’nin 35§1, 3 ve 4 maddesi uyarınca   kabuledilemez ilan etmek yerinde olacaktır.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Maddi ve Manevi Tazminat   Başvuran maddi tazminat olarak 39.235 Euro ve manevi zarar olarak 30.000 Euro   istemektedir.   Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.   AĐHM, dava koşullarında ihlal tespitinin manevi zarar konusunda yeterli adil tazmin   oluşturduğuna kanaat getirmektedir (Çıraklar).   AĐHM, bu davada olduğu gibi, bir kimse AĐHS’nin şart koştuğu tarafsızlık ve   bağımsızlık koşullarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından mahkum edildiğinde,   ilgilinin talebi üzerine usul işlemlerinin yeniden başlatılması ve yeniden yargılanma, tespit   edilen ihlalin düzeltilmesi için ilke olarak uygun yolu oluşturmaktadır (Öcalan ve Gençel).   B. Masraf ve Harcamalar   Başvuran, ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yapılan masraf ve harcamalar için   7.500 Euro istemektedir.   Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.   AĐHM elinde bulunan unsurları ve konuya ilişkin içtihadını gözönünde bulundurarak   yapılan bütün masraflar için başvurana 1.000 Euro ödenmesinin uygun olduğuna kanaat   getirmektedir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına 3 puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. DGM’nin tarafsızlığı ve bağımsızlığı ile bu mahkeme önündeki yargılamanın adil   olmamasına ilişkin şikayetlerin kabuledilebilir olduğuna;   2. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;   3. DGM’nin tarafsız ve bağımsız olmamasından dolayı AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal   edildiğine;   4. AĐHS’nin 6. maddesine ilişkin diğer şikayetlerin esastan incelenmesine gerek olmadığına;   5. Đşbu kararın kendisinin manevi zarar için yeterli adil tazmin oluşturduğuna;   6. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,   döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından   başvuran, masraf ve harcamalar için 1.000 (bin) Euro’nun miktara yansıtılabilecek her   türlü vergiden muaf tutularak ödenmesine,   b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;   7. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;   karar vermiştir.   Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3.   maddesine uygun olarak 21 Aralık 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir   7