71868/01

COUNCIL   AVRUPA   OF EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   AKILLI- TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 71868/01)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Nisan 2006   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   bazı düzeltmelere tabi olabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (71868/01) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu   ülke vatandaꢀı olan Fatime Akıllı’nın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne   (AĐHM) 19 ꢁubat 2001 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin Temel Đ nsan Haklarını   güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmı ꢀ olduğu baꢀvurudur.   ____________________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları   Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmıꢀ olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam   olarak belirtilmiꢀ olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koꢀulu ile Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa   Konseyi ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla   alıntılanabilir.   Baꢀvuran, AĐHM önünde ꢁanlıurfa Barosu avukatlarından A. Elçi tarafından temsil   edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVA KOꢀULLARI   doğumlu baꢀvuran, Adana ilinin Osmaniye ilçesinde ikamet etmektedir.   Baꢀvuran, ꢁanlıurfa’da Karaköprü beldesinde 1014 parsel sayılı taꢀınmazın   ortaklarından birisidir. Taꢀınmazdan payına düꢀen 318 m²’dir.   Hükümet’e göre, dava konusu parsel 1975 yılında Milli Savunma Bakanlığı tarafından   kamulaꢀtırılmıꢀtır. Kamulaꢀtırmanın yapıldığı tarihte, kamulaꢀtırma bedeli banka hesabına   yatırılmıꢀtır. Bununla birlikte, yerel gazetelerde kamulaꢀtırma ilanının verilmesine rağmen,   ilgili bankadan kamulaꢀtırma bedelini talep etmemiꢀtir.   Milli Savunma Bakanlığı, 1988 yılının ꢁubat ayında cebri tescil davası açmıꢀ ve bu   isme transfer iꢀleminin iptal edilmesini talep etmiꢀtir.   ꢁanlıurfa Asliye Hukuk Mahkemesi, 28 Aralık 1988 tarihinde, taꢀınmazın baꢀvuran   adına olan tapunun iptal edilmesine ve Hazine adına tesciline karar vermiꢀtir. Karar temyiz   edilmediğinden kesinleꢀmiꢀtir. Baꢀvuran, kendisine tebligat yapılmadığından sözkonusu   davaya katılamamıꢀtır. Esasında, bu davaya iliꢀkin haberler yalnızca basın yoluyla   gerçekleꢀtirilmiꢀtir.   Baꢀvuran 29 Mayıs 1998 ve 29 Nisan 1999 tarihlerinde, de facto kamulaꢀtırma bedeli   elde etmek amacıyla ꢁanlıurfa Asliye Hukuk Mahkemesi’nde iki dava açmıꢀtır. Baꢀvuran,   kendisine tebligat yapılmadığından dolayı, tapunun Hazine adına tescil kararından yalnızca 5   Ekim 1998 tarihinde haberdar olduğunu ifade etmektedir.   Asliye Hukuk Mahkemesi, 5 Kasım 1999 tarihinde, 4.770.002.472 Türk Lirası   tutarında (yaklaꢀık 9.000 Euro) ek kamulaꢀtırma bedelinin baꢀvurana ödenmesine karar   vermiꢀtir. Kararı alırken, 1977 yılında baꢀlayan kamulaꢀtırma iꢀlemine iliꢀkin tebliğnamenin   bulunmadığını gözlemlemiꢀtir. Aynı zamanda, Milli Savunma Bakanlığı tarafından baꢀvuran   adına olan tapunun iptal edilmesi amacıyla baꢀlatılan iꢀlem sırasında hiçbir tebligatın   yapılmadığını ve bu iptal kararının, kararın bir gazetede yayınlanmasının ardından   gerçekleꢀtirildiğini tespit etmiꢀtir. 1977/1191 numaralı dosyadan Đdare’nin iꢀgal iꢀlemine acil   olarak baꢀladığı ortaya çıkmaktadır.   Bu nedenle, kamulaꢀtırma iꢀlemlerine iliꢀkin tebligatların baꢀvurana tebliğ edilmemiꢀ   olmasını dikkate alana Asliye Hukuk Mahkemesi, adına olan tapunun iptal edildiğini   öğrendiği tarihten itibaren bir ay içinde baꢀvurusunu yapmıꢀ olması nedeniyle, baꢀvuranın   talebini kabul etmeye karar vermiꢀtir.   Yargıtay, 24 ꢁubat 2000 tarihinde, Kamulaꢀtırma Kanunu’un 38. maddesi uyarınca,   davaların zamanaꢀımı nedeniyle düꢀtüğü gerekçesiyle kararı bozmuꢀtur. Yargıtay, dava   konusu taꢀınmazın 1974 yılında güvenlik güçleri tarafından kullanıldığını, 11 Kasım 1975   tarihinde kamu yararına karar alındığını belirtmiꢀtir. Bu nedenle, dava konusu taꢀınmazın   kamu yararı nedeniyle yirmi yıldır aralıksız olarak kullanıldığı dikkate alındığında, sözü   edilen sürenin sona ermiꢀtir.   Yargıtay, 19 Nisan 2000 tarihinde temyiz talebini reddetmiꢀtir.   Asliye Hukuk Mahkemesi, 22 Mayıs 2000 tarihinde, Yargıtay kararına uyarak   baꢀvuranın davasını reddetmiꢀtir.   Yargıtay, 21 Eylül 2000 tarihinde, kararı onamıꢀtır.   HUKUK AÇISINDAN   I. Kabuledilebilirlik hakkında   Baꢀvuran, AĐHS’nin 6. maddesinin ve 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal   edildiğini iddia etmektedir.   Hükümet baꢀvuranın iddialarına karꢀı çıkmakta ve üç kabuledilemezlik gerekçesi ileri   sürmektedir.   A. AĐHM’nin ratione temporis bakımından yetkisi ve altı ay kuralı   Hükümet öncelikle, baꢀvuranın ꢀikayetlerinin, dava konusu taꢀınmazın 1975 yılında   kamu hizmetine verildiği dikkate alındığında AĐHS’nin hükümleri ile ratione temporis   bakımından bağdaꢀmadığını belirtmektedir. Hükümet, bu kabuledilemezlik itirazı ile birlikte,   altı ay kuralına uyulmadığını ifade etmektedir. Hükümet’e göre, baꢀvuran adına tapunun iptal   edilmesi ve tapu transferi 24 Mart 1989 tarihinde kesinleꢀen bir kararla gerçekleꢀtirilmiꢀtir.   Bu noktada, AĐHS’nin 35. maddesi ile öngörülen altı aylık süreden sonra AĐHM’ye baꢀvuru   yapılmıꢀtır.   AĐHM, baꢀvuranın, taꢀınmazın elinden alınmasından ꢀikayetçi olmadığını, ꢀikayet   konusunun tazminat almaksızın tapusunun iptal edilmesi olarak özetlenebileceğini   gözlemlemektedir. Bu itibarla, 70’li yıllarda baꢀvurana ait taꢀınmazın de facto iꢀgal edilmiꢀ   olmasın karꢀın, baꢀvuranın tapusunun 28 Aralık 1988 tarihinde yani Türkiye’nin kiꢀisel   baꢀvuru hakkını tanıdığı 28 Ocak 1987 tarihinden sonra iptal edildiğini tespit etmektedir.   Aynı durum, 21 Eylül 2000 tarihinde Yargıtay kararı ile tamamlanan tazminat talebine iliꢀkin   dava için de geçerlidir. AĐHM ayrıca, baꢀvuranın bu tarihten itibaren altı ay içinde   baꢀvurusunu yaptığından dolayı, altı ay kuralını ihlal etmediği kanaatindedir.   Sonuç olarak, Hükümet’in ratione temporis bakımından yetkisizlik itirazlarının ve altı   ay kuralına iliꢀkin itirazın reddedilmesinin uygun olacağına kanaat getirmiꢀtir.   B. Đç hukuk yollarının tüketilmesi   Hükümet aynı zamanda iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır.   Hükümet’e göre, baꢀvuran, ne kamulaꢀtırma sırasında ne de tapunun Hazine adına tescilinden   sonra kendisine sunulmuꢀ olan baꢀvuru yollarını kullanmıꢀtır. Hükümet, baꢀvuranın,   kamulaꢀtırma sırasında ve sonrasında, kamulaꢀtırma iꢀlemini gerçekleꢀtiren idari makamının   kararına itiraz edebileceği, çeꢀitli hukuki yollara baꢀvurma hakkına sahip olduğunu   belirtmektedir. Ayrıca, kamulaꢀtırmaya iliꢀkin bir tebligatın kendisine tebliğ edildiğini ve   basın yoluyla tebligat yapıldığını ifade etmektedir.   Baꢀvuran, bu itiraza karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, baꢀvuranın, kamulaꢀtırma bedeli ödenmesi amacıyla dava açmadan önce,   kamulaꢀtırma iꢀleminden haberdar olmadığı konusunda Türk Mahkemelerinin ꢀüpheye   düꢀmediklerini gözlemlemektedir. Ayrıca, bu amaçla yapılan baꢀvuru, Kamulaꢀtırma   Kanunu’un 38. maddesi uyarınca reddedilmiꢀtir.   AĐHM, bir baꢀvuranın etkili ve yeterli olan iç hukuk yollarını uygun bir ꢀekilde   kullanması gerektiğini hatırlatmaktadır. Bir baꢀvuru yolu kullanıldığında, uygulamada sonucu   aynı olacak baꢀka bir baꢀvuru yolunun kullanılması gerekli olmamaktadır (Bkz. Patrıcıa   Raquel Real Alves-Portekiz (Karar), no: 19485/02, 9 Kasım 2004).   Bu gerekçeleri dikkate alan AĐHM, Türk Hukukunda belirtilen süre içerisinde   tazminat davası açan baꢀvuranın, tapusunun iptal edilmesi nedeniyle tazminat elde edebilmek   amacıyla, iç hukuk yollarını tüketmek için kendisinden makul olarak beklenebilecek her ꢀeyi   yerine getirdiğine karar vermiꢀtir. Bu nedenle, Hükümet tarafından sunulan iç hukuk   yollarının tüketilmediğine iliꢀkin itirazı reddetmektedir.   C. Sonuç   AĐHM, baꢀvurunun AĐHS’nin 35 § 3.maddesine göre açıkça dayanaktan yoksun   olmadığını ve baꢀka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını saptamıꢀtır.   Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna karar vermiꢀtir.   II. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ   ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran, tazminat ödenmeksizin dava konusu taꢀınmazın mülkiyet hakkından   mahrum bırakılma iꢀleminin, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinde belirtilen ilkelere aykırı   olarak gerçekleꢀtirildiğini iddia etmektedir.   Hükümet, bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin üç temel ilkeye dayandığını   hatırlatmaktadır. 1. bendin 1. cümlesinde ifade edilen birinci ilke, mülkiyet hakkı ilkesini   belirtmekte; aynı bendin 2. cümlesinde yer alan ikinci ilke, mal ve mülkten belirli koꢀullarda   mahrum bırakılabileceğini dile getirmekte; ikinci bentte yer alan üçüncü ilke ise Devletlere,   mülkiyetlerin kamu yararına uygun olarak düzenlenmesi (…) hakkını tanımaktadır. Bununla   birlikte burada sözkonusu olan, birbiriyle bağlantılı olmayan kural değildir. Birinci ve ikinci   ilke mülkiyet hakkının ihlal edilmesine iliꢀkin özel durumları ifade etmektedir, bu noktada bu   ilkeler, birinci ilke ıꢀığında değerlendirilmelidir (Bkz., diğerleri arasında, James ve Diğerleri-   Birleꢀik Krallık, 21 ꢁubat 1986 tarihli karar, A serisi, no: 98, s. 29-30, ve Iatris-Yunanistan   (GC), no: 31107/96, § 55, CEDH 1999-II).   AĐHM, Hükümet’in 1989 tarihinde taꢀınmazın baꢀvuran adına tapusunun iptal edildiği   ve Milli Savunma Bakanlığı’na geçtiği andan itibaren, baꢀvuranın 1 No’lu Ek Protokol’ün 1.   maddesinde belirtildiği ꢀekliyle bir mülkünün bulunmadığını ifade ettiğini not etmektedir.   AĐHM, ikinci ilke uyarınca mal ve mülkten yoksun bırakılıp bırakılmadığının tespit   edilmesi için, resmi bir el koyma ya da kamulaꢀtırma iꢀleminin yapılıp yapılmadığının   incelenmesi ve aynı zamanda dava konusu duruma iliꢀkin gerçeklerin dikkate alınması   gerektiğini hatırlatmaktadır. Sözleꢀme, “somut ve mevcut” hakları korumaktadır. Dolayısıyla,   sözkonusu durumun “de facto” kamulaꢀtırma olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği   hususunun araꢀtırılması gerekmektedir.(Sporrong ve Lönnroth-Đsveç, 23 Eylül 1982 tarihli   karar, A serisi no: 52, s. 24-25, § 63).   Bununla ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranın, mülkün Milli Savunma Bakanlığı’na   devredildiğinden 5 Ekim 1998 tarihinde haberdar olduğuna dair beyanına atıfta bulunan 5   Kasım 1999 tarihli kararında, ꢁanlıurfa Asliye Hukuk Mahkemesi’nin baꢀvurana tazminat   ödenmesine hükmettiğini gözlemlemektedir. 24 ꢁubat 2000 tarihinde, Yargıtay bu kararı   bozduğunda, yukarıda yer alan değerlendirmeleri dikkate almamıꢀ fakat Kamulaꢀtırmaya   iliꢀkin Kanun’un 38. maddesi ile öngörülen zaman aꢀımı süresini geriye dönük olarak   uygulamıꢀtır.   AĐHM’nin gözünde, bu unsurlar, 28 Aralık 1988 tarihli kararın tebliğ edilmemiꢀ   olmasından dolayı, verilen karar sonrasında 1989 yılında baꢀvuranın tapusunun iptal   edilmesine karꢀın, baꢀvuranın, Türk Hukuku’nda tanındığı ꢀekliyle mülkiyet hakkına sahip   olduğunu kanıtlamaktadır. Baꢀvuran, 5 Ekim 1998 tarihinden yani bu iꢀlemden haberdar   olduğu tarihten sonra bir aylık bir süre içinde dava açabilmiꢀtir. Bu haliyle, dava, adıgeçen   I.R.S. ve diğerleri-Türkiye davasından bir farklılık arz etmemektedir. Bu kararda, kanun   hükmünün geriye dönük olarak uygulanması yolu ile baꢀvuranlar, mülklerinin tapularının   Đdare’ye devredilmesinden dolayı tazminat elde etme haklarından yoksun bırakılmıꢀlardı.   Bununla birlikte, bu davadan farklı olarak ve mevcut davanın koꢀulları dikkate alındığında   AĐHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin birinci cümlesi uyarınca, sözkonusu davanın,   genel ilke ıꢀığında incelenmesi gerektiğine kanaat getirmiꢀtir.   AĐHM, baꢀvuranın tapusunun, herhangi bir ödeme yapılmaksızın 1989 tarihinde iptal   edildiğini gözlemlemektedir. Halbuki Türk Hukuku’nda, baꢀvurana kararın tebliğ edilmemiꢀ   olmasından dolayı tazminat elde etme hakkı tanınmaktaydı, Kamulaꢀtırma Kanun’un 38.   maddesinin geriye dönük olarak uygulanması nedeniyle baꢀvuranın bu talebi reddedilmiꢀtir.   I.R.S. ve diğerleri davasında (adıgeçen, §§ 50-56), AĐHM mevcut davada 38.   maddenin uygulanması neticesinde, baꢀvuranların tapu senetlerinin iptal edilmesi nedeniyle   tazminat elde etme hakkından yoksun bırakıldıklarına hükmetmiꢀtir. AĐHM aynı zamanda,   her ne kadar olayların meydana geldiği dönemde yürürlükte olan bir Kanun’a dayanılarak   yapılsa da, kamu yararı ile kiꢀisel hakların korunması gereklilikleri arasında var olması   gereken dengeyi sağlayabilecek herhangi bir dava baꢀlatılmadığından, bu türden bir müdahale   yalnızca keyfi olarak değerlendirilebilir.   AĐHM, mevcut davada bu içtihadından ayrılmasını gerektirecek bir neden   görmemektedir.   Sonuç olarak, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran, aynı nedenleri ileri sürerek yerel mahkemelerde görülen davanın   hakkaniyete uygun olarak görülmediğini ileri sürmekte ve AĐHS’nin 6. maddesine atıfta   bulunmaktadır.   AĐHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespiti ıꢀığında mevcut   davada, bu maddenin ihlal edilip edilmediğinin incelenmesinin gerekli olmadığına kanaat   getirmiꢀtir.   IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat, masraf ve harcamalar   Baꢀvuran, maddi tazminat olarak 47.700 Y.T.L., manevi tazminat olarak da aynı tutarı   talep etmektedir. Masraf ve harcamalar konusuna da AĐHM’nin takdirine bırakmaktadır.   Hükümet, baꢀvuranın taleplerine itiraz etmektedir.   AĐHM, I.R.S. ve diğerleri kararında yer alan ((adil tazmin), no: 26338/95, §§ 23-24,   Mayıs 2005), “tespit edilen ihlalin kaynağı zilyetliğin elden çıkmasının hukuki nitelemesi   değil de tazminat yoksunluğu olduğundan, tazminat kaçınılmaz olarak malların tam değerini   yansıtmak zorunda değildir” hükmünü hatırlatmaktadır. AĐHM, mevcut davada, götürü   meblağın ilke olarak, baꢀvuranın tazminat davası açtığı 29 Mayıs 1998 tarihinden baꢀlayıp,   Kamulaꢀtırma Kanunu’un 38. maddesi uyarınca dile getirdiği talebinin reddedilmesine iliꢀkin   kararın Yargıtay tarafından onandığı 21 Eylül 2000 tarihinde sona eren zaman zarfında   tazminat elde edebilmek için gerekli yasal süreye bağlı mülk değerine denk gelmelidir.   AĐHM, adıgeçen kararda (ibidem, §§ 23 ve 24) uygulanan hesaplama yöntemi ıꢀığında   baꢀvurana 636 Euro maddi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.   AĐHM, manevi tazminata iliꢀkin olarak hiçbir özel sorunun bulunmadığına kanaat   getirmiꢀtir (ibidem, § 28).   Masraf ve harcamalar konusunda AĐHM, bir avukat tarafından temsil edilen   baꢀvuranın bir takım masraflar yapmıꢀ olabileceğini düꢀünmektedir. Mevcut dava koꢀullarını   dikkate alan AĐHM, her türlü vergiden muaf tutularak baꢀvurana masraf ve harcamalar için   1.000 Euro ödenmesinin makul olacağına kanaat getirmiꢀtir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 6. maddesine iliꢀkin ꢀikayetin ayrıca incelenmesinin gerekli olmadığına;   4. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay   içinde, döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek   her türlü vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana maddi   tazminat için 636 Euro (altı yüz otuz altı) ve masraf ve harcamalar için 1.000 Euro   (bin) ödenmesine;   b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar   Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz   oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3   maddesine uygun olarak 11 Nisan 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.