7190/05

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   İKİNCİ DAİRE   ŞEVKİ ŞAHİN - TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no: 7190/05)   KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRAZBURG   Aralık 2008   İşbu karar Sözleşme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup   şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   T.C. vatandaşı Şevki Şahin (başvuran) tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 17 Ocak   tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin   (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi - AİHS) 34. maddesi uyarınca yapılan 7190/05 numaralı   başvuru sonucu bu dava görülmektedir.   Başvuran Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Konya barosu avukatlarından T.   Turgut tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   DAVANIN KOŞULLARI   doğumlu başvuran Konya’da ikamet etmektedir.   Eylül 1997 tarihinde başvuran vücudunun % 85’ini kullanamaz hale geldiği bir iş kazası   geçirmiştir.   Kasım 1998 tarihinde başvuranı çalıştıran şirket hakkında ceza davası açılmıştır.   yılında Konya Asliye Ceza Mahkemesi, 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenen suçlardan   dolayı şartla salıverilmeye, dava ve cezaların ertelenmesine ilişkin 4616 sayılı Kanun   uyarınca sözü edilen şirketin yöneticileri hakkında açılan ceza davasının ertelenmesine karar   vermiştir.   Bu arada başvuran 27 Nisan 1999 tarihinde Konya İş Mahkemesi’nde kazanın sorumluları   olduğunu düşündüğü kişiler hakkında maddi ve manevi tazminat davası açmıştır.   Yargılama süresince mahkeme tarafların davadaki sorumluluklarını tespit amacıyla istinabe   yoluyla birçok bilirkişi incelemesi yaptırmıştır. Bu amaçla bir bilirkişi heyeti tarafından 11   Haziran 2001’de bir rapor düzenlenmiş, bir başka bilirkişi heyeti tarafından 14 Mayıs 2003’te   ikinci bir rapor düzenlenmiştir.   İki rapor arasındaki uyuşmazlık nedeniyle mahkemenin talebi üzerine üçüncü rapor 9 Ekim   tarihinde hazırlanmıştır.   Mahkeme başvurana verilecek tazminat tutarına ilişkin dördüncü raporu istinabe ile 10 Şubat   tarihinde almıştır.   Mahkeme 6 Mayıs 2004 tarihli bir kararı ile kazanın meydana geldiği 30 Eylül 1997   tarihinden itibaren geçerli yasal faiziyle birlikte kazanın sorumlularının başvurana   4.962.959.218 TL. (yaklaşık 2.790 Euro) maddi ve 1.000.000.000 TL. (560 Euro) manevi   tazminat ödemesine karar vermiştir.   Eylül 2004 tarihinde Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.   HUKUK   I. AİHS’NİN 6/1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA   A. Yargılamanın uzunluğuna ilişkin şikayet   Başvuran tazminat davası süresinin uzunluğunun AİHS’nin 6/1 maddesinde yer alan «makul   süre» ilkesini ihlal ettiğini ileri sürmektedir.   1. Kabuledilebilirlik hakkında   AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde bu şikayetin dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Başvuru kabuledilebilir niteliktedir.   2. Esasa dair   AİHM bu başvuruda yargılama süresinin Konya İş Mahkemesi’ne başvurulduğu 27 Nisan   tarihinde başlayıp 21 Eylül 2004 tarihli Yargıtay’ın kararı ile sona erdiğini hatırlatır. İki   dereceli mahkemede görülen bu süre yaklaşık beş yıl beş aydır.   Hükümet yargının her aşamasının titizlikle ele alındığını ortaya koymak bakımından yargı   sürecinin bir kronolojisini sunmaktadır. Hükümet iş mahkemesinin davadaki sorumlulukların   saptanması açısından başvuranın işvereni olan şirketin yöneticileri hakkında açılan ceza   davasının sonuçlanmasını beklemek durumunda kaldığını ifade etmektedir.   Başvuran iddialarını yinelemektedir.   AİHM, yargılama süresinin makul olup olmadığı konusunun dava koşulları ışığında ve   davanın karmaşıklığı, başvuran ile ilgili makamların tutumu ve sözkonusu anlaşmazlıkta   başvuran için neyin tehlikede olduğu gibi içtihadında yerleşmiş ölçütlere bakılarak   değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır (Bkz. birçokları arasında, Frydlender-Fransa kararı, no:   30979/96).   AİHM daha önce de mevcut başvuruya benzer sorunları ortaya koyan birçok davayı   incelediğini ve AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği tespitine vardığını hatırlatır.   AİHM mevcut başvuruda temyiz aşamasının uzun sürmemesine karşın, birinci derece   mahkemesinin, başvuranın fiziki olarak % 85 oranında iş göremez bırakan iş kazasına ilişkin   davayı beş senede sonuçlandırdığını tespit etmektedir. AİHM’ye göre, bir başka davanın,   ihtilaflı davanın sonucunu etkileme ihtimali bulunması tek başına sürenin bu kadar uzamasını   haklı gösteremez (Bkz. mutatis mutandis, Vermeersch-Fransa kararı, no: 39273/98, 22 Mayıs   2001).   AİHM kendisine sunulan bütün unsurları incelemiş ve Hükümetin bu davada farklı bir sonuca   ulaşmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiştir. Bu yöndeki   yerleşik içtihadı ışığında ve özellikle sözkonusu yargılamanın başvuran açısından arz ettiği   önemi dikkate alan AİHM yargı sürecinin aşırı olduğu ve «makul süre» gereğini   karşılamadığı sonucuna varmaktadır.   Bu nedenle AİHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.   B. AİHS’nin 6/1 maddesine ilişkin diğer şikayetler   Başvuran fiziki yönden iş göremez hale gelmesi karşısında iç hukuktaki mahkemelerin   ödenmesine hükmettikleri tazminat miktarının yetersiz olduğunu ve yargılamanın adil   olmadığını öne sürmektedir. Başvuran ayrıca bu miktarın yargılamanın uzun sürmesi ve   olayların meydana geldiği dönemde Türkiye’de enflasyon oranının yüksek seyretmesi   nedeniyle gülünç olduğunu ileri sürmektedir.   Yargılamanın hakkaniyete uygun gerçekleşmediği şikayeti ile ilgili AİHM, başvuranın aslında   tazminat davasının sonucuna karşı çıktığını hatırlatır. AİHM, AİHS ile güvence altına alınan   hak ve özgürlüklere zarar vermedikçe iç hukuktaki mahkemeler tarafından olaylar ve/veya   hukuk bakımından işlenen hatalara karşı yetkisinin bulunmadığını yineler (Bkz. Garcia Ruiz-   İspanya kararı, no: 30544/96).   Mevcut başvuruda, iş mahkemesinin başvuranın uğradığı zararın tespiti ve kendisine verilecek   maddi ve manevi zararın hesaplanması amacıyla bir yandan tarafların davadaki   sorumluluğunun, öte yandan başvuranın fiziki yetersizlik derecesinin saptanması için birçok   bilirkişi incelemesine başvurduğunu gözlemlemektedir. AİHM ayrıca, iç hukuktaki   mahkemelerin saptamaları gereken tazminat miktarı hakkında görüş bildirmenin kendi görevi   olmadığını ifade eder.   Kendisine sunulan delillerin tamamı ve öne sürülen iddialar karşısındaki yetkisi göz önüne   alındığında AİHM başvurunun bu bölümüne ilişkin AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edilmediği   kanısındadır.   Yapılan bu şikayet dayanaktan yoksun bulunmaktadır ve AİHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.   paragraflarının uygulanmasına istinaden reddedilmelidir.   Başvuranın yargılamanın uzaması ve olayların meydana geldiği dönemde Türkiye’de   enflasyon oranının yüksek olması nedeniyle ödenen tazminat miktarının değer kaybettiği   yönündeki iddialarında AİHM, davanın olaylarını hukuki açıdan incelemeye yetkili olduğunu   hatırlatarak mülk kıymetine değin bir şikayeti Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi açısından   inceleyebileceğini belirtmektedir. AİHM bu bağlamda yerleşik içtihadına göre bu hüküm   uyarınca bir alacağın ancak yargı kararıyla kesinleştiğinde «mülk» olarak sayılabileceğini   hatırlatır (Bkz. Stran ve Stratis Andreadis Yunan rafinerileri-Yunanistan kararı, 9 Aralık   1994).   Bununla birlikte AİHM, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca başvuranın alacağının   Yargıtay’ın kararı onadığı tarih olan 21 Eylül 2004’te kesinleştiğini gözlemlemektedir. AİHM   yargılama süresi ve bunun alacak üzerindeki etkisi hakkındaki şikayetin dayanaktan yoksun   olduğu sonucuna varmaktadır (Bkz. Kahraman Yılmaz vd.-Türkiye kararı, no: 51423/99, 24   Nisan 2008).   Yukarıda yer alan gerekçeler ışığında AİHM başvuranın bu şikayetinin de AİHS’nin 35.   maddesinin 3. ve 4. paragraflarının uygulanmasına uygun olarak reddedilmesi gerektiği   sonucuna varmaktadır.   III. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASINA İLİŞKİN   A. Tazminat   Başvuran uğradığı maddi ve manevi zarar için 100.000 Euro talep etmektedir.   Hükümet bu meblağa karşı çıkmaktadır.   AİHM tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi tazminat arasında hiçbir illiyet bağı   kuramamakta ve bu talebi reddetmektedir. Buna karşılık, sözkonusu yargılamanın makul   süreyi aşan bir uzunlukta olmasının başvurana manevi tazminat ödenmesini haklı kılacak bir   zarar verdiği kanaatindedir. AİHM hakkaniyete ve 41. maddeye uygun olarak başvurana   2.600 Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.   B. Yargılama masraf ve giderleri   AİHM başvuranın herhangi bir yargılama masraf ve gider talebinin olmadığını not etmektedir.   Üstelik başvuran avukatlık gideri ile ilgili herhangi bir fatura veya benzeri bir belge   sunmamıştır. AİHM bu nedenle bu yönde bir ödeme yapılmasını gerekli görmemektedir.   C. Gecikme Faizi   AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç   puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,   1. Yargılama sürecinin uzunluğunun aşırı uzun olduğuna ilişkin şikayetin kabuledilebilir,   bunun dışında kalanların kabuledilemez olduğuna;   2. AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;   a) AİHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,   miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru   üzerinden YTL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından başvurana 2.600 (iki bin   altı yüz) Euro manevi tazminat ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;   4. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMİŞTİR.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 9 Aralık 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.   6