73192/01

EUROPEJSKI TRYBUNAL PRAW CZLOWIEKA CZWARTA SEKCJA SPRAWA WAWRZYNOWICZ przeciwko POLSCE (SKARGA nr 73192/01) WYROK � 17 lipca 2007 r. W sprawie Wawrzynowicz p. Polsce, Europejski Trybunal Praw Czlowieka (Czwarta Sekcja), zasiadajc jako Izba skladajca si z nastpujacych sdzi�w: Sir Nicolas BRATZA, Przewodniczcy, Pan G. BONELLO, Pan K. TRAJA, Pan L. GARLICKI, Pani L. MIJOVI, Pan J. SIKUTA, Pani P. HIRVEL�, sdziowie, oraz Pan T.L. EARLY, Kanclerz Sekcji, Obradujc na posiedzeniu zamknitym 26 czerwca 2007 r., wydaje nastpujcy wyrok, kt�ry zostal przyjty w tym dniu: POSTPOWANIE 1. Sprawa wywodzi si ze skargi (nr 73192/01) wniesionej w dniu 25 lutego 2001 r. przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej do Trybunalu na podstawie art. 34 Konwencji o Ochronie Praw Czlowieka i Podstawowych Wolnoci (,,Konwencja"), przez obywatelk polsk pani M. Wawrzynowicz (,,skarca"). 2. Rzd polski (,,Rzd") reprezentowany byl przez swojego pelnomocnika, pana J. Wolsiewicza z Ministerstwa Spraw Zagranicznych 3. W dniu 8 grudnia 2005 r. Trybunal uznal skarg za czciowo niedopuszczaln i zdecydowal zakomunikowa Rzdowi skarg dotyczc dlugoci postpowania. Stosujc art. 29 ust. 3 Konwencji, zdecydowal on orzec o dopuszczalnoci i meritum sprawy jednoczenie. 4. Skarca i Rzd zloyli obserwacje co do meritum oraz w sprawie roszcze dotyczcych slusznego zadouczynienia na podstawie art. 41 Konwencji. 5. Rzd przedloyl deklaracj jednostronn i poprosil Trybunal o skrelenie skargi zgodnie z art. 37 Konwencji. FAKTY I. OKOLICZNOCI SPRAWY 6. Skarca urodzila si w 1940 r. i mieszka w Poznaniu. 7. W dniu 12 marca 1993 r. zloyla ona pozew do Sdu Rejonowego w Poznaniu. Dochodzila odsetek od kwoty przyznanej jej przez sd w dniu 30 wrzenia 1991 r. Postpowanie bylo powizane z innymi postpowaniami dotyczcymi podzialu wsp�lnego majtku maleskiego skarcej i jej bylego ma, w szczeg�lnoci ich mieszkania. Najwidoczniej mieszkanie zostalo przyznane bylemu mowi skarcej wyrokiem z 1992 r. Inne postpowania dotyczyly ich wzajemnych zobowiza w tym zakresie. 8. W dniach 25 maja 1993 r. i 31 sierpnia 1993 r. odbyly si rozprawy. Nastpnie skarca rozszerzyla pow�dztwo. 9. 5 padziernika 1993 r. sd zdecydowal przekaza akta sprawy sdowi wojew�dzkiemu. W dniu 15 stycznia 1994 r. Sd Wojew�dzki w Poznaniu przekazal spraw z powrotem Sdowi Rejonowemu w Poznaniu. 10. 9 maja 1994 r. skarca poprosila sd, by odroczyl rozpraw wyznaczon na 10 maja 1994 r. 11. W dniach 29 lipca 1994 r. i 21 listopada 1994 r. adwokat skarcej zloyl pisma procesowe, w kt�rych sprecyzowal pow�dztwo. 12. Nastpne rozprawy odbyly si w dniach 27 wrzenia 1994 r., 24 stycznia 1995 r., 27 marca 1995 r., 24 kwietnia 1995 r., 17 maja 1995 r. i 19 czerwca 1995 r. 13. 26 czerwca 1995 r. Sd Rejonowy w Poznaniu wydal wyrok. Uwzgldnil czciowo pow�dztwo skarcej. W dniu 2 wrzenia 1995 r. skarca zloyla odwolanie. 14. 1 grudnia 1995 r. Sd Wojew�dzki w Poznaniu uchylil wyrok i przekazal spraw do ponownego rozpoznania. 15. Rozprawa w dniu 10 kwietnia 1996 r. zostala odroczona do 18 padziernika 1996 r. Rozprawa z 18 padziernika 1996 r. zostala odwolana z uwagi na chorob sdziego orzekajcego w sprawie. Nastpne rozprawy odbyly si w dniach 20 grudnia 1996 r. i 11 marca 1997 r. Wyglda na to, e akta spraw powizanych z obecnym postpowaniem, zawnioskowane przez strony w dniu 11 marca 1997 r., nie zostaly przedloone do sdu. Zostaly one w kocu przekazane w dniach 13 maja 1997 r. i 6 marca 1998 r. 16. Nastpne rozprawy odbyly si w dniach 29 maja 1998 r., 8 listopada 1999 r., 10 stycznia 2000 r., 10 lutego 2000 r. (odroczona), 31 sierpnia 2000 r. i 12 padziernika 2000 r. 17. 7 grudnia 2000 r. Sd Rejonowy w Poznaniu wydal wyrok. Uwzgldnil pow�dztwo skarcej w czci. W dniu 10 kwietnia 2001 r. skarca zloyla odwolanie. 18. W dniu 7 wrzenia 2001 r. Sd Okrgowy w Poznaniu oddalil apelacj. Wyrok stal si prawomocny. 19. 9 marca 2005 r. skarca zloyla do Sdu Apelacyjnego w Poznaniu skarg na przewleklo dw�ch postpowa, w tym objtego obecn skarg (okrelanego dalej jako ,,pierwsze postpowanie"). Powolywala si na art. 18 ustawy z 2004 r. (zob. poniej rozdzial dotyczcy prawa krajowego) i wnioskowala do sdu o uznanie, e dlugo postpowa, kt�re trwaly odpowiednio osiem i cztery lata, nie byla rozsdna. Ponadto poinformowala, e zloyla skarg na dlugo postpowa do Europejskiego Trybunalu Praw Czlowieka. 20. W dniu 21 kwietnia 2005 r. Sd Apelacyjny odrzucil skarg bez badania istoty sprawy. Sd uznal (w odniesieniu do drugiego postpowania), e skarga nie zostala zloona w czasie, gdy postpowanie trwalo. Sd zauwayl ponadto, e [drugie] postpowanie skoczylo si w 2000 r., a wic przed zloeniem przez skarc skargi do Europejskiego Trybunalu Praw Czlowieka. Tak wic skarca nie spelnila przeslanek okrelonych w art. 5 i 18 ustawy z 2004 r., w rezultacie jej skarga musi zosta odrzucona. Sd nie odni�sl si do pierwszego postpowania wspomnianego w skardze skarcej. 21. Najwidoczniej, po zakomunikowaniu skargi, Rzd zwr�cil uwag Sdu Apelacyjnego na fakt, i skarga skarcej dotyczca dlugoci pierwszego postpowania nie zostala rozpoznana. W dniu 31 marca 2006 r. Prezes sdu poinformowal Rzd, e sd rozpatrzy t cz skargi. 22. W dniu 31 maja 2006 r. Sd Apelacyjny w Poznaniu odrzucil skarg skarcej dotyczc pierwszego postpowania. Sd uznal, e skarca nie wskazala okolicznoci uzasadniajcych jej danie, jak wymaga art. 6 ustawy z 2004 r. Sd uznal, e sam fakt, na kt�rym opierala si skarca, e postpowanie trwalo ponad osiem lat, nie jest wystarczajcy, by stwierdzi, i postpowanie trwalo dluej ni bylo to konieczne. Z tego wzgldu, zgodnie z art. 9 ustawy, skarga musi zosta odrzucona bez wzywania pow�dki do jej uzupelnienia. II. WLACIWE PRAWO KRAJOWE I PRAKTYKA 23. W dniu 17 wrzenia 2004 r. weszla w ycie ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postpowaniu sdowym bez nieuzasadnionej zwloki (,,ustawa z 2004 r."). Strona toczcego si postpowania moe wnioskowa o przyspieszenie tego postpowania oraz/lub o sluszne zadouczynienie za jego nierozsdn dlugo na podstawie art. 2 w zwizku z art. 5 ust. 1 ustawy z 2004 r.1 24. Art. 12 przewiduje rodki, kt�re mog by zastosowane przez sd rozpatrujcy skarg. We wlaciwej czci stanowi on: ,,1. Skarg niezasadn sd oddala. 2. Uwzgldniajc skarg, sd stwierdza, e w postpowaniu, kt�rego skarga dotyczy, nastpila przewleklo postpowania. 3. Na danie skarcego sd moe zaleci podjcie przez sd rozpoznajcy spraw co do istoty, odpowiednich czynnoci w wyznaczonym terminie. Zalecenia nie mog wkracza w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. 4. Uwzgldniajc skarg, sd moe, na danie skarcego, przyzna od Skarbu Pastwa, ... odpowiedni sum pienin w wysokoci nieprzekraczajcej 10.000 zlotych. W wypadku przyznania odpowiedniej sumy pieninej ..., wyplaty dokonuje sd prowadzcy postpowanie, w kt�rym nastpila przewleklo postpowania, ze rodk�w wlasnych tego sdu". 25. Art. 6 ust. 2 przewiduje, e skarga musi zawiera: 1) danie stwierdzenia przewlekloci postpowania w sprawie, kt�rej skarga dotyczy; 2) przytoczenie okolicznoci uzasadniajcych danie. 26. Zgodnie z art. 9 ustawy, w przypadku gdy skarga nie spelnia wymog�w okrelonych w art. 6 ustawy, musi by odrzucona bez uprzedniego wzywania powoda do uzupelnienia brak�w formalnych skargi. 27. Na podstawie art. 18 ustawy w cigu 6 miesicy od wejcia w ycie ustawy, czyli od dnia 17 wrzenia 2004 r., kady, kto zloyl skarg do Europejskiego Trybunalu Praw Czlowieka, skarc si na naruszenie wymogu ,,rozsdnego terminu" zawartego w art. 6 ust. 1 Konwencji, byl uprawniony do zloenia skargi na dlugo postpowania przewidzianej przez t ustaw, jeli skarga do Trybunalu zostala zloona w czasie, gdy postpowanie si toczylo i nie zostala jeszcze uznana przez Europejski Trybunal za dopuszczaln. 28. Zgodnie z art. 130 kodeksu postpowania cywilnego, jeli pozew lub pismo procesowe nie spelnia wymog�w formalnych, strona zostanie wezwana do uzupelnienia lub zadouczynienia wymogom formalnym w terminie jednego tygodnia. 1 Dokladne przedstawienie wlaciwego prawa krajowego dotyczcego dostpnych rodk�w krajowych na nadmiern dlugo postpowania znajduje si w: Ratajczyk p. Polsce (decyzja), nr 11215/02, ECHR 2005; Barszcz p. Polsce, nr 71152/01, 30 marca 2006 r., �� 26-35. PRAWO I. WNIOSEK RZDU O SKRELENIE SKARGI NA PODSTAWIE ART. 37 KONWENCJI 29. W dniu 13 kwietnia 2007 r. Rzd przedloyl deklaracj jednostronn podobn do zloonej w sprawie Tahsin Acar p. Turcji [(zarzut wstpny), [GC], nr 26307/956, ECHR 2003�VI ] i poinformowal Trybunal, e jest got�w uzna, e w sprawie doszlo do naruszenia praw skarcej z art. 6 ust. 1 Konwencji z uwagi na nierozsdn dlugo postpowania, w kt�rym uczestniczyla skarca. Tytulem szkody niemajtkowej Rzd zaproponowal przyznanie skarcej 10 000 zlotych (ekwiwalent 2600 euro). Rzd poprosil Trybunal o skrelenie skargi zgodnie z art. 37 Konwencji. 30. Skarca nie zgodzila si na propozycj Rzdu. Uznala, e zaproponowana jej kwota nie stanowi wystarczajcego slusznego zadouczynienia za doznan przez ni szkod i poprosila Trybunal, by kontynuowal badanie skargi. 31. Trybunal zauwaa, e stwierdzil poprzednio w sprawie Tahsin Acar (cytowana powyej, �� 74-77), e naley odr�ni, z jednej strony, deklaracje skladane w kontekcie cile poufnych negocjacji dotyczcych ugody, a z drugiej strony, deklaracje jednostronne, takie jak obecna, skladane przez Rzd w jawnym i kontradyktoryjnym postpowaniu przed Trybunalem. Zgodnie z art. 38 ust. 2 Konwencji i art. 62 ust. 2 Regulaminu Trybunalu, Trybunal prowadzi postpowanie na podstawie deklaracji jednostronnej Rzdu i obserwacji stron zloonych poza ramami negocjacji ugodowych; zignoruje natomiast owiadczenia stron zloone w kontekcie badania moliwoci zawarcia ugody w sprawie, a take przyczyny, dla kt�rych strony nie byly w stanie osign porozumienia co do warunk�w ugody. 32. Trybunal uwaa, e pod pewnymi warunkami moe by wlaciwe skrelenie skargi na podstawie art. 37 ust. 1 pkt c Konwencji w oparciu o deklaracj jednostronn pozwanego Rzdu, nawet jeli skarcy yczy sobie kontynuowania badania skargi. Jednake od szczeg�lnych okolicznoci bdzie zalealo, czy deklaracja jednostronna zapewnia wystarczajc podstaw do uznania, e poszanowanie praw czlowieka okrelanych przez Konwencj nie wymaga, by Trybunal kontynuowal badanie skargi (zob. sprawa Tahsin Acar, cytowana powyej, � 75; Melnic p. Moldowie, nr 6923/03, � 22, 14 listopada 2006 r.). 33. W tym wzgldzie do wlaciwych okolicznoci naley natura podniesionych zarzut�w, [okoliczno] czy kwestie podniesione [w skardze] s podobne do kwestii ju zbadanych przez Trybunal w poprzednich sprawach, natura i zakres rodk�w podjtych przez pozwany Rzd w kontekcie wykonywania wyrok�w wydawanych przez Trybunal w poprzednich takich sprawach oraz wplyw tych rodk�w na przedmiotow spraw. Moe by r�wnie istotne, czy fakty s sporne midzy stronami, a jeli tak, do jakiego stopnia i jak warto dowodow naley przyzna prima facie twierdzeniom stron w sprawie fakt�w. W tym kontekcie znaczenie bdzie mialo, czy sam Trybunal pozyskal ju dowody w sprawie w celu ustalenia spornych fakt�w. Inne wlaciwe okolicznoci mog obejmowa kwesti, czy w swej deklaracji jednostronnej Rzd dokonal jakiego uznania zarzucanych narusze Konwencji, a jeli tak, zakres tego uznania i spos�b, w jaki zamierza on przyzna skarcemu zadouczynienie (zob. sprawa Melnic, cytowana powyej, � 23). 34. W celu ustalenia, czy kwota majca na celu zadouczynienie powinna by uznana za odpowiedni do skrelenia skargi, Trybunal wemie pod uwag moliwo usunicia lub ograniczenia skutk�w zarzucanego naruszenia i gotowo pozwanego Rzdu do uczynienia tego. 35. Wskazana wyej lista nie ma charakteru zamknitego. W zalenoci od okolicznoci kadej sprawy mona uzna, e kolejne wzgldy mog wchodzi w gr przy ocenie deklaracji jednostronnej dla cel�w art. 37 ust. 1 pkt (c) Konwencji. 36. Trybunal zauwaa, e w licznych sprawach sprecyzowal ju natur i zakres obowizk�w wynikajcych dla pozwanego pastwa na podstawie art. 6 i 13 Konwencji w odniesieniu do gwarancji prawa do rozpoznania sprawy w rozsdnym terminie (zob. m.in. Kusmierek p. Polsce, nr 10675/02, wyrok z 21 wrzenia 2004 r.; Zynger p. Polsce, nr 66096/01, wyrok z 13 lipca 2004 r.) i wymogi dotyczce skutecznego rodka mogcego zapewni odpowiednie zadouczynienie za szkod wynikajc z naruszenia tego prawa (zob. Kudla p. Polsce [GC], nr 30210/96, ECHR 2000-XI; Krasuski p. Polsce, nr 61444/ 00, ECHR 2005 - ... (fragmenty); Charzyski p. Polsce (decyzja), nr 15212/03, ECHR 2005 - ...; Majewski p. Polsce, nr 52690/99, 11 padziernika 2005 r.; Cocchiarella p. Wlochom [GC], nr 64886/01, ECHR 2006-...). Tam gdzie Trybunal stwierdzil naruszenia tych artykul�w, przyznawal sluszne zadouczynienie, kt�rego kwota zaleala od szczeg�lnych okolicznoci sprawy. 37. Odnonie tego, czy byloby wlaciwe skrelenie obecnej skargi na podstawie deklaracji jednostronnych uczynionych przez Rzd, Trybunal w pierwszej kolejnoci zauwaa, e dopuszczalna skarga skarcej dotyczyla gl�wnie nadmiernej dlugoci postpowania, kt�re zakoczylo si w dniu 7 wrzenia 2001 r. i e okazalo si, e odpowiednie polskie rodki na nadmiern dlugo postpowania, wprowadzone w 2004 r., albo nie mialy zastosowania, albo byly nieskuteczne w okolicznociach obecnej sprawy (zob. poniej rozdzial dotyczcy dopuszczalnoci). W rezultacie nie s dostpne na obecnym etapie adne inne rodki na zarzucane naruszenie. 38. Ponadto Trybunal zauwaa, e chocia Rzd uznal w deklaracji jednostronnej, e postpowanie krajowe bylo nierozsdnie dlugie, nie zaoferowal jednake odpowiedniego zadouczynienia. Trybunal uwaa, e kwota zaproponowana w deklaracji tytulem szkody niemajtkowej poniesionej przez skarc w rezultacie zarzucanego naruszenia Konwencji nie jest rozsdna w stosunku do kwot przyznawanych przez Trybunal za szkod niemajtkow w podobnych sprawach. 39. Naley zauway, e kwota proponowana przez Rzd w deklaracji jednostronnej odpowiada maksymalnej kwocie slusznego zadouczynienia, kt�re moe by przyznane na podstawie art. 12 ustawy z 2004 r. Trybunal podkrela, e gdy uznawal ustaw z 2004 r. za skuteczny rodek w sprawach dotyczcych przewlekloci, byl gotowy zaakceptowa ustawowy pr�g 10 000 zlotych tylko wtedy, gdy skarcy m�gl zloy pow�dztwo cywilne i w ten spos�b dochodzi pelnego odszkodowania (zob. sprawa Charzyski, cytowana powyej, � 38). Jednake, jak odnotowano powyej, rodek ten nie byl dostpny w obecnej sprawie. 40. Nie mona wykluczy, e w sytuacji, w kt�rej sd szybko przyznal skarcemu odszkodowanie 10 000 zlotych, i zostalo ono szybko wyplacone, Trybunal moe uzna, e kwota ta jest zgodna z kwotami przyznawanymi przez niego w takich sprawach, biorc pod uwag zasady, kt�re rozwinl w tym kontekcie w celu ustalenia statusu ofiary i okrelenia kwoty zasdzenia w sprawach, w kt�rych stwierdzil naruszenie wymogu rozsdnego terminu (zob. Cocchiarella, cytowana powyej, �� 85-107; Scordino p. Wlochom [GC], nr 36813/97, �� 193-215, 29 marca 2006 r.; Dubjakova p. Slowacji (decyzja), nr 67299/01, 10 padziernika 2004 r.). Jednake te wzgldy nie mog mie zastosowania do deklaracji jednostronnej, kt�ra dotyczy sytuacji, gdy rodek [krajowy] zawi�dl lub nie byl dostpny dla skarcego, kt�ry musial wszcz postpowanie na podstawie Konwencji w celu otrzymania zadouczynienia. 41. Z uwagi na fakty i powody wskazane powyej Trybunal uznaje, e Rzd nie zloyl owiadczenia zapewniajcego odpowiedni podstaw do uznania, e poszanowanie praw czlowieka okrelonych przez Konwencj, nie wymaga, by Trybunal kontynuowal badanie sprawy (zob. odmiennie, Akman p. Turcji (skrelenie), nr 37453/97, �� 23-24, ECHR 2001-VI). 42. W takiej sytuacji Trybunal odrzuca wniosek Rzdu o skrelenie skargi na podstawie art. 37 Konwencji i kontynuuje badanie dopuszczalnoci i meritum sprawy. II. ZARZUCANE NARUSZENIE ART. 6 UST. 1 KONWENCJI 43. Skarca zarzucala, e dlugo postpowania [krajowego] byla niezgodna z wymogiem rozsdnego terminu, przewidzianym w art. 6 ust. 1 Konwencji, kt�ry brzmi nastpujco: ,,Kady ma prawo do ... rozpatrzenia jego sprawy w rozsdnym terminie przez ... sd ... przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowizkach o charakterze cywilnym ...". 44. Postpowanie rozpoczlo si w dniu 12 marca 1993 r. i zakoczylo w dniu 7 wrzenia 2001 r. Okres podlegajcy uwzgldnieniu rozpoczl si dopiero w dniu 1 maja 1993 r., gdy uznanie przez Polsk prawa do skargi indywidualnej stalo si skuteczne. Jednake, przy ocenie rozsdnoci okresu, kt�ry uplynl po tej dacie, naley uwzgldni stan postpowania w tym dniu. 45. Postpowanie trwalo wic 8 lat, 6 miesicy i 9 dni dla obu instancji, przy czym sprawa byla jeden raz przekazana do ponownego rozpoznania przez sd pierwszej instancji. A. Dopuszczalno 46. Rzd twierdzil, e skarca nie wykorzystala rodk�w dostpnych w prawie polskim. Twierdzil, e od dnia 17 wrzenia 2004 r., kiedy weszla w ycie ustawa z 2004 r., skarca miala moliwo zloenia do polskich sd�w cywilnych pow�dztwa o odszkodowanie za szkod spowodowan nadmiern dlugoci postpowania na podstawie art. 417 kodeksu cywilnego w zwizku z art. 16 ustawy z 2004 r. Zauwayl, e okres przedawnienia trzech lat dla roszczenia odszkodowawczego z tytulu deliktu, dotyczcego nadmiernej dlugoci postpowania, m�gl zacz biec od daty p�niejszej ni data wydania ostatecznego orzeczenia w postpowaniu. 47. Rzd ponadto argumentowal, e taka moliwo istniala w prawie polskim nawet przed wejciem w ycie ustawy z 2004 r., a mianowicie od wyroku Trybunalu Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r. 48. Trybunal zauwaa, e w obecnej sprawie przedmiotowe postpowanie zakoczylo si w dniu 7 wrzenia 2001 r., a wic ponad trzy lata przed wejciem w ycie odpowiednich postanowie ustawy z 2004 r. czytanych lcznie z [przepisami] kodeksu cywilnego. W rezultacie okres przedawnienia odpowiedzialnoci pastwa z tytulu deliktu, przewidziany w art. 442 kodeksu cywilnego, uplynl przed 17 wrzenia 2004 r. 49. Trybunal odnotowuje, e argumenty podniesione przez Rzd s identyczne do tych, kt�re zostaly ju zbadane i odrzucone przez Trybunal w poprzednich sprawach przeciwko Polsce (zob. Malasiewicz p. Polsce, nr 22072/ 02, �� 32-34, 14 padziernika 2003 r., Ratajczyk p. Polsce (decyzja), 11215/02, 31 maja 2005 r.; oraz Barszcz p. Polsce, nr 71152/01, 30 maja 2006 r.), a Rzd nie przedstawil adnych nowych okolicznoci, kt�re moglyby doprowadzi Trybunal do odstpienia od jego poprzednich ustale. 50. Rzd twierdzil r�wnie, e skarca nie wykorzystala rodk�w przewidzianych w art. 18 ustawy z 2004 r., gdy badanie jej skargi na dlugo zaskaronego postpowania zostalo podjte i trwalo w momencie skladania obserwacji Rzdu do Trybunalu. 51. Trybunal zauwaa, e skarga skarcej w odniesieniu do przedmiotowego postpowania zostala odrzucona z przyczyn formalnych w dniu 31 maja 2006 r. (zob. powyej �� 19-22), po badaniu trwajcym ponad rok od zloenia skargi do wlaciwego sdu i tylko w rezultacie zakomunikowania obecnej skargi Rzdowi. W pierwszym orzeczeniu dotyczcymi skargi skarcej sd krajowy nie odni�sl si do zaskaronego postpowania. 52. Naley zauway, e skarca nie skaryla si na skuteczno polskiego rodka na dlugo postpowania. Jednake naley ustali, czy niespelnienie przez skarc wymog�w formalnych powinno prowadzi do stwierdzenia niedopuszczalnoci skargi z uwagi na niewykorzystanie rodk�w krajowych. 53. W tym kontekcie Trybunal podkrela, e zastosowanie zasady wyczerpania rodk�w krajowych musi naleycie uwzgldnia fakt, i jest stosowane w kontekcie mechanizmu ochrony praw czlowieka, kt�ry pastwa � strony zgodzily si utworzy. W rezultacie uznal on, e art. 35 musi by stosowany z pewn doz elastycznoci i bez nadmiernego formalizmu. To oznacza w szczeg�lnoci, e Trybunal musi realistycznie uwzgldnia nie tylko istnienie formalnych rodk�w w systemie prawnym zainteresowanego pastwa � strony, ale take og�lny kontekst, w jakim one funkcjonuj, jak r�wnie osobiste okolicznoci skarcego. Musi on wic zbada, czy uwzgldniajc wszystkie te okolicznoci sprawy, skarcy uczynil wszystko, czego mona bylo od niego rozsdnie oczekiwa w celu wykorzystania rodk�w krajowych (zob. Akdivar i Inni p. Turcji, wyrok z 16 wrzenia 1996 r., Reports of Judgments and Decisions 1996-IV, � 69; oraz Yaa p. Turcji, wyrok z 2 wrzenia 1998 r., Reports 1998-VI, � 77). 54. W odniesieniu do stwierdzenia sdu krajowego, e skarca ,,nie wskazala okolicznoci uzasadniajcych jej danie", Trybunal zauwaa, e nie jest powolany do interpretowania zasad procesowych i ich zastosowania w obecnej sprawie. Tym niemniej stwierdzil on ju, e uznanie skargi za niedopuszczaln z uwagi na fakt, e skarcy ,,nie sprecyzowal okolicznoci, na podstawie kt�rych oparta zostala jego/jej skarga" stanowi zbyt formalistyczne podejcie, kt�re uniemoliwia zbadanie roszcze skarcego co do istoty. Takie ograniczenie prawa do sdu zostalo uznane [przez Trybunal] za nieproporcjonalne do celu, jakim jest zapewnienie pewnoci prawnej i wlaciwego wymiaru sprawiedliwoci (zob. mutatis mutandis, Liakopoulou p. Grecji, nr 20627/04, �� 23-24, 24 maja 2006 r.). 55. Trybunal uwaa, e w sytuacji, gdy wlaciwe prawo zapewnia jednostkom moliwo zloenia skargi bez obowizku zastpstwa procesowego przez adwokata, sd krajowy powinien doradza skarcym, w jaki spos�b naprawi braki formalne ich skarg (zobacz Wende i Kukowka p. Polsce, nr 56026/00, � 54, 10 maja 2007 r.). W obecnej sprawie skarca nie zostala poproszona o przedstawienie wymaganego uzasadnienia, nie otrzymala wic szansy naprawienia brak�w formalnych jej skargi. Ponadto Trybunal zauwaa, e skarca nie mogla zloy nowej, poprawionej skargi, gdy postanowienie sdu krajowego zostalo wydane po roku i dw�ch miesicach od uplywu terminu przewidzianego w art. 18 ustawy z 2004 r. 56. Z tego wzgldu, stosujc powysze kryteria oraz majc na wzgldzie szeroki i nieokrelony charakter [przedmiotowego] wymogu (zob. sprawa Wende i Kukowka, cytowana powyej; c.f. Sidlov� p. Slowacji, nr 50224/99, � 53, 26 wrzenia 2006 r.), Trybunal uznaje, e skarca zrobila wszystko, czego mona bylo od niej rozsdnie oczekiwa w celu wyczerpania rodk�w krajowych. 57. Wynika z powyszego, e zarzut Rzdu co do niedopuszczalnoci z uwagi na niewykorzystanie rodk�w krajowych musi zosta oddalony. 58. Trybunal zauwaa, e skarga nie jest w spos�b oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 ust. 3 Konwencji. Odnotowuje ponadto, e nie jest ona niedopuszczalna z adnego innego powodu. Musi by wic uznana za dopuszczaln. B. Meritum 59. Rzd twierdzil, e sprawa dotyczyla skomplikowanych zagadnie prawnych i faktycznych. Argumentowal r�wnie, e wymagala ona zbadania akt innych postpowa. 60. Rzd byl zdania, e interes skarcej w sprawie byl czysto majtkowy. 61. Co za si tyczy dzialania wladz, zauwayl, e sd przeprowadzil obszerne postpowanie dowodowe. Odbylo si dwadziecia jeden rozpraw, kilkakrotnie przesluchiwano strony oraz przeanalizowano akta innych postpowa. 62. Rzd uwaal, e skarca przyczynila si do dlugoci postpowania, gdy kilkakrotnie zmienila pow�dztwo i nie dotrzymywala przepisanych termin�w. 63. Trybunal przypomina, e kwestia, czy dlugo postpowania jest rozsdna, musi by oceniana w wietle okolicznoci sprawy i w odniesieniu do nastpujcych kryteri�w: zloono sprawy, postpowanie skarcego i wlaciwych wladz oraz interes skarcego w sporze (zob. m.in. Frydlender p. Francji [GC], NR 30979/96, � 43, ECHR 2000-VII; Kusmierek p. Polsce, nr 10675/02, wyrok z 21 wrzenia 2004 r., � 62; oraz Zynger p. Polsce, nr 66096/01, wyrok z 13 lipca 2004 r, � 45). 64. Trybunal zauwaa, e postpowanie nie bylo bardzo skomplikowane. 65. Trybunal odnotowuje ponadto, e przekazanie sprawy do Sdu Wojew�dzkiego i z powrotem do Sdu Rejonowego niepotrzebnie przyczynilo si do dlugoci postpowania (zob. powyej � 9). Kilka rozpraw zostalo odroczonych. Ponadto akta powizanych postpowa zostaly przedloone sdowi ze znacznym op�nieniem (poproszono o nie w dniu 11 marca 1997 r., a przedloone zostaly w dniach 13 maja 1997 r. oraz 6 marca 1998 r.). 66. Trybunal zauwaa fakt, e skarca zmienila kilkakrotnie swe pow�dztwo, jednake nie przyczynila si ona znaczco do dlugoci postpowania. 67. Trybunal wielokrotnie stwierdzal naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji w sprawach dotyczcych kwestii podobnych do wystpujcych w obecnej sprawie (zob. Frydlender i inne sprawy cytowane powyej). 68. Po zbadaniu calej przedloonej dokumentacji Trybunal uwaa, e Rzd nie przedstawil adnego faktu lub argumentu, kt�ry m�glby przekona go do innej konkluzji w obecnej sprawie. Majc na uwadze swe orzecznictwo w tym wzgldzie, Trybunal uznaje, e w obecnej sprawie dlugo postpowania byla nadmierna i nie spelnila wymogu ,,rozsdnego terminu". 69. Doszlo wic do naruszenia art. 6 ust. 1. III. ZASTOSOWANIE ARTYKULU 41 KONWENCJI 70. Art. 41 Konwencji przewiduje: ,,Jeeli Trybunal stwierdzi, e nastpilo naruszenie Konwencji lub jej Protokol�w, oraz jeli prawo wewntrzne zainteresowanej Wysokiej Ukladajcej si Strony pozwala tylko na czciowe usunicie konsekwencji tego naruszenia, Trybunal orzeka, gdy zachodzi potrzeba, sluszne zadouczynienie pokrzywdzonej stronie". A. Szkoda 71. Tytulem szkody niemajtkowej skarca domagala si 10 000 zlotych2 oraz przyznania jej lokalu socjalnego lub, alternatywnie, wyszego odszkodowania finansowego. 72. Rzd kwestionowal jakiekolwiek roszczenia przekraczajce 10 000 zlotych. 73. Trybunal uwaa, e skarca musiala ponie jak szkod niemajtkow, majc na uwadze nadmiern dlugo postpowania. Orzekajc na zasadzie slusznoci, przyznaje jej 4200 euro tytulem szkody niemajtkowej. B. Koszty i wydatki 74. Skarca nie zglaszala roszcze tytulem koszt�w i wydatk�w. C. Odsetki za zwlok 75. Trybunal uznaje za sluszne, by odsetki za zwlok zostaly naliczone w oparciu o marginalne stopy procentowe Europejskiego Banku Centralnego plus trzy punkty procentowe 2 Okolo 2.563 euro. Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAL JEDNOGLONIE 1. Odrzuca wniosek Rzdu o skrelenie skargi z listy spraw; 2. Uznaje pozostal cz skargi za dopuszczaln; 3. Uznaje, e doszlo do naruszenia art. 6 ust.1 Konwencji; 4. Uznaje,e (a) pozwane pastwo ma wyplaci skarcej, z tytulu szkody niemajtkowej, w cigu trzech miesicy od dnia, w kt�rym wyrok stanie si prawomocny zgodnie z art. 44 ust. 2 Konwencji, 4200 EUR (cztery tysice dwiecie euro), kt�re bd przeliczone na polskie zlote wedlug kursu z dnia uregulowania nalenoci, plus jakikolwiek podatek, jaki moe by pobrany; b) za okres od uplywu okrelonego powyej terminu trzymiesicznego do dnia zaplaty nalene bd zwykle odsetki od okrelonej powyej kwoty, naliczone wedlug stopy r�wnej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego, obowizujcej w okresie zwloki, plus trzy punkty procentowe; 5. Oddala pozostale roszczenia skarcej o zadouczynienie. Sporzdzono w jzyku angielskim i obwieszczono pisemnie 17 lipca 2007 r., zgodnie z artykulem 77 ust. 2 i 3 Regulaminu Trybunalu. T.L. EARLY Kanclerz Nicolas BRATZA Przewodniczcy 92