73520/01

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   KEPENEKLĐOĞLU - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 73520/01)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Ocak 2007   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   bazı düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (73520/01) baꢀvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke   vatandaꢀı Adem Kepeneklioğlu’nun (baꢀvuran) 28 Mayıs 2001 tarihinde Avrupa Đnsan   Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne   (Mahkeme) yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran, Ankara Barosu avukatlarından K. Bayraktar tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   DAVA KOꢁULLARI   Baꢀvuran 1954 doğumlu olup Adana’da ikamet etmektedir.   Baꢀvuran 23 ꢁubat 2001 tarihinde ömür boyu hapis cezası çektiği Gebze Cezaevi’nden   Tekirdağ F Tipi Cezaevi’ne nakledilmiꢀtir.   Baꢀvuranın avukatı K. Bayraktar müvekkiliyle görüꢀmek üzere Tekirdağ Cezaevi’ne gitmiꢀtir.   Ancak görüꢀme talebi, baꢀvuranın adıgeçenin temsil etmeyi arzu ettiği mahkumiyetten farklı   bir suçtan cezaevinde yattığı gerekçesiyle geri çevirilmiꢀtir. Bu nedenle K. Bayraktar’ın   müvekkilinin vasisi tarafından tayin edilmesi ve vekalet belgesi sunması istenmiꢀtir.   Avukatına gönderdiği 19 Mart 2001 tarihli mektubunda baꢀvuran, Tekirdağ Cezaevi’ne nakli   sırasında maruz kaldığı onur kırıcı muamelelerden yakınmıꢀtır. Baꢀvuran, Đstanbul Devlet   Mahkemesi önünde halen görülmekte olan aleyhinde açılmıꢀ bir davada kendisini temsil   etmesi ve maruz kaldığı muamelelerden ꢀikayetçi olması için gerekli baꢀvuru yollarını   kullanması amacıyla K. Bayraktar adına düzenlenmiꢀ bir vekaletnameyi mektubuna   eklemiꢀtir. Sözkonusu mektubun bazı bölümlerinin üzeri idare tarafından okunması imkansız   hale gelecek ꢀekilde çizilmiꢀtir.   Baꢀvuran K. Bayraktar’a gönderilmiꢀ, üzerinde 23 Mart 2001 tarihli PTT kaꢀesi ve   muhtemelen cezaevi yönetimi tarafından vurulmuꢀ ‘görülmüꢀtür’ damgası bulunan zarfı   sunmaktadır.   Baꢀvuranın avukatı, 28 Mart 2001 tarihinde baꢀvuran tarafından kendisine gönderilen   mektuba uygulanan sansüre itiraz etmek amacıyla Tekirdağ Cezaevi Müdürlüğü’ne   baꢀvurmuꢀtur. Baꢀvuranın avukatı, baꢀvuranın nakli esnasında meydana gelen olayları   anlattığı mektubunun sansürsüz olarak kendisine gönderilmesini ve baꢀvurana gönderdiği   mektubun baꢀvurana iletilmesini talep etmiꢀtir. Ayrıca baꢀvuranla görüꢀme olanağından   faydalandırılma talebinde bulunmuꢀtur.   Mart 2001 tarihinde baꢀvuranın avukatı Đstanbul DGM önünde yapılan yargılamanın   durumu hakkında bilgilendirilmiꢀtir. DGM, 30 Mart 2001 tarihli mektubunda, baꢀvuranın 29   Haziran 1992 tarihinde yakalandığını, 13 Temmuz 1992 tarihinde tutuklu yargılanmasına   karar verildiğini ve baꢀvuran hakkında yapılan yargılamanın halihazırda devam ettiğini   bildirmiꢀtir.   Cezaevi disisplin kurulu 10 Ocak ve 1 Mayıs 2002 tarihlerinde yaptığı toplantılarda Ceza   Đnfaz Kurumları ve Tevkifevlerinin Yönetimine ve Cezaların Đnfazına Dair Tüzüğün 147.   maddesi uyarınca, baꢀvuran tarafından kaleme alınan mektubun «sakıncalı» bulunan bazı   bölümlerine dair sansür uygulanmasını öngören on iki sansür kararı almıꢀtır. Disiplin kurulu   Ocak 2002 tarihinde baꢀvuran tarafından yazılan bir mektubun imha edilmesini   kararlaꢀtırılmıꢀtır.   Baꢀvuranın avukatı 27 Ağustos 2003 tarihinde müvekkilinin bir ay önce sağlık nedeniyle   serbest bırakıldığı hususunda AĐHM’yi bilgilendirmiꢀtir.   Tekirdağ Cezaevi Müdürlüğü Adalet Bakanlığı’nın bilgi talebine cevabi yazısında baꢀvuranın   müvekkilinin 28 Mart 2001 tarihinde herhangi bir baꢀvuruda bulunmadığını belirtmiꢀtir.   HUKUK AÇISINDAN   Baꢀvuran, avukatına gönderdiği 19 Mart 2001 tarihli mektubunun bazı bölümlerinin   çizilmesinin AĐHS’nin 8. maddesince öngörülen haberleꢀmeye saygı hakkının ihlal edildiği   iddiasında bulunmaktadır.   Hükümet bu sava karꢀı çıkmaktadır.   A. Kabuledilebilirliğe dair   Hükümet baꢀvuranın Cumhuriyet Savcılığı’na ꢀikayette bulunma hakkına sahip olmasına   karꢀın bu hakkını kullanmadığını savunmaktadır.   Đddialarının aksine baꢀvuran sözkonusu sorunla ilgili olarak savcılığa yahut cezaevi   yönetimine herhangi bir baꢀvuruda bulunmamıꢀtır. Bu hususta Hükümet ilgili cezaevi   kurumunun 9 Eylül 2003 tarihli mektubunu esaas almaktadır.   Baꢀvuran Hükümet’in argümanlarına itraz etmektedir.   Dosyadaki belgeleri dikkate alan AĐHM, baꢀvuranın avukatının 28 Mart 2001 tarihinde   Cumhuriyet Savcılığı’na ve Cezaevi Müdürlüğü’ne gönderdiği mektupların posta gönderi   makbuzlarını kanıt olarak sunduğunu gözlemlemektedir. Böylelikle baꢀvuranın avukatının   Cezaevi Müdürlüğüne ve Cumhuriyet Savcılığı’na sözkonusu ꢀikayetle ilgili olarak baꢀvuruda   bulunduğu ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle Hükümet’in itirazı kabul edilemeyecektir.   AĐHM AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca baꢀvuruya konu olan ꢀikayetin dayanaktan yoksun   olarak ilan edilemeyeceğini tespit etmektedir. Baꢀvuru herhangi bir kabuledilemezlik   gerkçesiyle karꢀılaꢀmamaktadır. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilirdir.   B. Esasa dair   Hükümet daha önce hakkında bir mahkumiyet kararı bulunması sebebiyle baꢀvuranın hukuki   ehliyetten mahrum kiꢀilerin bağlı olduğu vesayet rejimine tabi tutulduğunun altını   çizmektedir. Yasal vasisi K. Bayraktar’la birlikte iki avukatı 28 Mart 2001 tarihinde yasal   temsilci olarak tayin etmiꢀtir. Hükümet, K. Bayraktar’ın bu tarihten önce baꢀvuranın yasal   temsilcisi olmadığını savunmaktadır.   Öte taraftan baꢀvuranın haberleꢀme hakkına müdahele edildiği yönündeki bütün iddiaları   reddeden Hükümet baꢀvuranın herhangi bir engelle karꢀılaꢀmaksızın mektup ve faks   gönderebildiğini savunmaktadır. Bu bakımdan Hükümet istenildiği takdirde bu hakkın yasal   olarak sınırlandırılabileceğini ancak bu durumda disiplin kurulu kararı gerekeceğini   belirtmektedir. Ancak 2001 yılı Mart ayında bu yönde herhangi bir karar alınmamıꢀtır.   Hükümet ayrıca tartıꢀmalı mektubun varlığı hususunda itirazda bulunarak 2001 yılı Kasım ayı   ile 2003 yılı Temmuz ayı arasındaki dönemde gönderilen ve alınan mektup ve faksların   dökümünü gösteren belgenin bir nüshasını sunmaktadır. Hükümet, bir müdahale tespit   edilmesi durumunda AĐHM’nin bu müdahaleyi yasayla öngörülmüꢀ, meꢀru ve zorunlu bir   müdahale olarak değerlendirmesi gerektiği kanaatindedir.   Avukat ꢀikayetine iliꢀkin olarak ulusal makamlara etkili bir baꢀvuruda bulunduğunu ve   baꢀvuran tarafından kendisine gönderilen zarfın üzerinde bulunan «görülmüꢀtür» damgasının   tartıꢀmalı mektubun cezaevi idaresi tarafından kontrol edildiğini ortaya koymak bakımından   yeterli olduğunu savunmaktadır.   Tarafların görüꢀlerinin ıꢀığında AĐHM, baꢀvuranın haberleꢀme dokunulmazlığına saygı   hakkına yönelik olarak «kamu otoritesinin müdahalesinin» varlığının mevcut davada   tartıꢀmaya konu olduğunu gözlemlemektedir. Elindeki dosya temelinde AĐHM bu türden   tartıꢀmalı bir meselede hukuki bir sorundan ziyade kesin dava koꢀullarıyla ilgili olarak bir   yargıya varmalıdır (Messina – Đtalya, 26 ꢁubat 1993 tarihli karar).   Bu bakımdan AĐHM, baꢀvuranın, üzerinde PTT kaꢀesi bulunan 28 Mart 2001 tarihli mektubu   gönderdiğine iliꢀkin belgeler sunduğunu tespit etmektedir. Baꢀvuranın avukatı sözkonusu   tarihte Tekirdağ Cezaevi Müdürlüğü’ne ve Cumhuriyet Savcılığı’na tartıꢀmalı mektuba sansür   uygulanması hakkında ꢀikayet baꢀvurusunda bulunmuꢀtur.   AĐHM ayrıca, Sözleꢀmeci bir Devlet’in bir tutukluya gönderilen ve cezaevine gelen   cezaevinden mektupların dökümünü sunmakla yetinerek 8. madde anlamında üstüne düꢀen   sorumlulukları yerine getirdiğini ifade edemeyeceğini hatırlatmaktadır (Messina, adıgeçen, §   31). AĐHM aynı ꢀekilde bir tutuklu tarafından gönderilen mektup ve faksların dökümünü   sunmakla da yetinilemeyeceği kanaatindedir. Ayrıca mevcut davada kanıt olarak ileri sürülen   dökümler tartıꢀmalı mektubun yazıldığı tarihten sonraki döneme aittir.   Aksini ispatlayacak kanıt ya da baꢀka herhangi bir unsur bulunmadığından AĐHM dosya   unsurlarının ıꢀığında baꢀvuran tarafından sunulan kanıtların yapılan ꢀikayete iliꢀkin yeterli bir   delil baꢀlangıcı teꢀkil ettiğini takdir etmektedir.   K. Bayraktar’ın avukat sıfatına iliꢀkin olarak ise adıgeçenin baꢀvuran aleyhinde yürütülen   cezai takibat çerçevesinde baꢀvuranın talebi üzerine baꢀvuranın avukatı sıfatıyla müdahil   olduğu gözükmektedir. Ancak bir tutuklunun avukatıyla haberleꢀmesinin denetlenmesine   iliꢀkin ilkelerin ıꢀığında AĐHM, yerleꢀik içtihadı uyarınca, bir avukatla haberleꢀmenin ne   amaçla olursa olsun AĐHS’nin 8. maddesi uyarınca ayrıcalıklı bir statüye sahip olduğunun   altını çizmektedir. (bkz. Campbell – Birleꢀik Krallık, 25 Mart 1992 tarihli karar, ve Golder –   Birleꢀik Krallık, 21 ꢁubat 1975 tarihli karar). Bu nedenle bir avukata gönderilen yahut bir   avukattan gelen bir mektubun okunmasına, yalnızca yetkili makamların mektubun   muhteviyatının cezaevi kurumunun veya bir baꢀkasının güvenliğini tehdit ettiği ya da baꢀka   bakımlardan suç teꢀkil eden bir niteliği haiz olduğu kanaatine vardıkları sözkonusu ayrıcalığın   suistimal edildiği istisnai hallerde izin verilmelidir. Ancak mevcut davada bu türden   koꢀulların oluꢀtuğunu gösteren herhangi bir dosya unsuru bulunmamaktadır.   Bu nedenlerle AĐHS’nin 8. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Baꢀvuran uğradığını iddia ettiği maddi ve manevi zararların tazmini için 20.000 Euro talep   etmektedir.   Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.   Tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında bir illiyet bağı tespit edemeyen   AĐHM bu talebi reddetmektedir. Ayrıca AĐHM iddia edilen manevi zararın tazmini için ihlal   tespitinin baꢀlı baꢀına yeterli bir adil tatmin teꢀkil ettiği kanaatindedir.   B. Masraf ve harcamalar   Baꢀvuran AĐHM önünde yaptığı masraf ve harcamalar için 3.560 Euro talep etmektedir.   Đddiasını desteklemek üzere baꢀvuran Ankara Barosu tarafından hazırlanan referans avukatlık   ücretlerini gösterir belgeyi sunmaktadır.   Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.   AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre bir baꢀvuran yaptığı masraf ve harcamaların iadesini,   ancak sözkonusu masraf ve harcamaların gerçekliğini, gerekliliğini ve makul oranda olduğunu   ispatladığı sürece elde edebilir. Mevcut davada elindeki unsurları dikkate alan AĐHM,   yukarıda belirtilen kriterlerin ıꢀığında, AĐHM önünde yaptığı masrafları için baꢀvurana, 1.500   Euro’dan, Avrupa Konseyi tarafından sağlanan 715 Euro tutarındaki adli yardımın düꢀülerek   kalan meblağın ödenmesinin makul olduğuna kanaat getirmiꢀtir.   C. Gecikme Faizi   Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı   faiz oranına üç puan eklenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun geriye kalanının kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 8. maddesinin ihlal edildiğine;   3. Đhlal tespitinin baꢀvuranın maruz kaldığı manevi zararlar için baꢀlı baꢀına yeterli bir adil   tatmin teꢀkil ettiğine;   4. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü   vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana, masraf ve   harcamaları için 1.500 Euro’dan (bin beꢀ yüz), Avrupa Konseyi tarafından sağlanan 715   Euro (yedi yüz on beꢀ) tutarındaki adli yardımın düꢀülerek kalan meblağın her türlü   vergiden muaf tutularak ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   6. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   Karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3.   maddesine uygun olarak 23 Ocak 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   6