7377/03

WyrokETPCz2009-10-13ECLI:CE:ECHR:2009:1013JUD000737703

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne

1. Czy brak dostępu do adwokata podczas zatrzymania narusza prawo do rzetelnego procesu (art. 6 ust. 1 i 3 lit. c) Konwencji)? 2. Czy brak doręczenia opinii prokuratora generalnego w postępowaniu kasacyjnym narusza prawo do rzetelnego procesu (art. 6 ust. 1 Konwencji)?

Ratio decidendi

Trybunał podkreślił, że prawo do skutecznej pomocy prawnej adwokata jest fundamentalnym elementem rzetelnego procesu, a podejrzany powinien mieć możliwość skorzystania z niej od momentu zatrzymania lub aresztowania. Stwierdził, że systematyczne ograniczenia dostępu do adwokata, wynikające z obowiązującego prawa krajowego, są wystarczające do stwierdzenia naruszenia art. 6 ust. 1 i 3 lit. c) Konwencji. Ponadto, powołując się na swoje wcześniejsze orzecznictwo (Göç przeciwko Turcji), Trybunał uznał, że brak doręczenia oskarżonemu opinii prokuratora generalnego w postępowaniu kasacyjnym, uniemożliwiający mu pisemną odpowiedź, narusza zasadę równości broni i tym samym art. 6 ust. 1 Konwencji.

Stan faktyczny

Skarżący, Seifettin Daianani, obywatel Turcji, został zatrzymany 30 stycznia 2001 r. w ramach operacji przeciwko nielegalnej organizacji „Hezbollah”. Podczas zatrzymania odmówiono mu dostępu do adwokata, choć skorzystał z prawa do milczenia. Został skazany przez Sąd Bezpieczeństwa Państwa w Diyarbakır na 12 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności za członkostwo w organizacji. W postępowaniu kasacyjnym, opinia prokuratora generalnego nie została doręczona skarżącemu ani jego adwokatowi.

Rozstrzygnięcie

Trybunał jednogłośnie: 1. Stwierdza dopuszczalność skargi w zakresie braku dostępu do adwokata podczas zatrzymania i braku doręczenia opinii prokuratora generalnego w postępowaniu kasacyjnym, a pozostałe zarzuty uznaje za niedopuszczalne. 2. Stwierdza naruszenie art. 6 ust. 3 lit. c) w związku z art. 6 ust. 1 Konwencji z powodu braku dostępu skarżącego do adwokata podczas zatrzymania. 3. Stwierdza naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji z powodu braku doręczenia skarżącemu opinii prokuratora generalnego w postępowaniu kasacyjnym. 4. Zasądza na rzecz skarżącego 1000 EUR tytułem szkód moralnych. 5. Oddala pozostałe roszczenia o słuszne zadośćuczynienie.

Pełny tekst orzeczenia

Aadamianis uflebaTa dacvis evropuli sasamarTlo Mmeore seqcia Ddaianani TurqeTis winaaRmdeg (sarCeli # 7377/03) ganaCeni strasburgi wlis 13 oqtomberi saboloo 13/01/2010 ganaCeni SeiZleba daeqvemdebaros mxolod saredaqcio Sesworebas D saqmeze daianani TurqeTis winaaRmdeg, adamianis uflebaTa dacvis evrosasamarTlom (meore seqcia), Seikriba erT palatad Semdegi mosamarTleebis SemadgenlobiT : fransuaz tulkeni(Tavmjdomare), ireneu kabral bareto, vladimiro zagrebelski, dragoliub popoviCi, nona woworia, isil karakasi, kristina pardalosi da fransuaz elens-passosi seqciis sasmarTlo mdivnis moadgile wlis 22 oqtombers, saTaTbiro palatam ganixila da am dRisaTvis daadgina Semdegi : Pprocedura 1. saqmes safuZvlad daedo TurqeTis winaaRmdeg mimarTuli sarCeli #. 7377/03. am qveynis moqalaqe, batonma seifetin daiananma (« mosarCele »), sasamarTlos mimarTa 2003 wlis 8 ianvars adamianis uflebaTa da ZiriTadi Tavisuflebebis dacvis konvenciis (« konvencia ») 34-e muxlis safuZvelze. 2. mosarCeles warmoadgens advokati m. ozbekli, romelic saadvokato moRvaweobas eweva diiarbakirSi. TurqeTis mTavrobas (« mTavroba ») warmoadgens Tavisi moxele. 3. 2008 wlis 5 marts, meore seqciis Tavmjdomarem gadawyvita sarCelis Taobaze mTavrobisaTvis ecnobebina. Kkonvenciis 29-e muxlis §3 Tanaxmad, aseve gadawyda rom palata amavdroulad gaakeTebda gancxadebas sarCelis warmoebaSi miRebasa da arsebiT mxareze. Ffaqtobrivi masala 1. saqmis garemoebani 4. mosarCele daibada 1975 wels. 5. 2001 wlis 30 ianvars, ukanonod SeiaraRebuli organizaciis »hezbolah»-is (« RmerTis partia ») winaaRmdeg operaciis Catarebisas mosarCele dakavebul da moTavsebul iqna winaswari patimrobis qveS. 6. mosarCelem xeli moawera « dakavebul pirTa uflebebis axsna-ganmartebiT formulars » da emcno mosalodneli sasjelis Taobaze. Mmas aseve euwya Tavisi uflebebi dumilis gamoyenebasa da advokatiT sargeblobaze dakavebis periodSi. Ppolicielebma mas kiTxvebi dausves. mosarCelem gamoiyena dumilis ufleba. 7. mosarCeles sacxovrebelSi Catarda Cxreka. policielebma amoiRes videokaseta. Kkasetis Canaweris oqmi Semdegi Sinaarsisaa: « kasetis didi nawilis mosmena SeuZlebelia. aris qurTul enaze warmoTqmuli gaugebari sityvebi. kasetaSi aseve aris simRerebi, romlebSic SegviZlia gavigoT sityva « SariaTi », magram frazebi aqac gaugebaria ». 8. mTeli am periodis ganmavlobaSi, mosarCele iyenebda dumilis uflebas. 9. 2001 wlis 3 Tebervals, mosarCele moTavsebul iqna droebiT patimrobis qveS q. siirtis policiis sasamarTlos nafici mosamarTlis mier. 10. 2001 wlis 3 Tebervlis sabraldebo aqtis safuZvelze, diiarbakiris uSiSroebis saxelmwifo sasamarTloSi, respublikis prokurorma mas (iseve rogorc sam sxva pirovnebas) braldebis saxiT warudgina hezbolahis partiis wevroba da misi gasamarTleba moiTxova sisxlis samarTlis kodeqsis 168-e muxlis §2 safuZvelze. 11. saqmis pirveli mosmena Sedga 2001 wlis 10 aprils, diiarbakiris saxelmwifo uSiSroebis sasamarTloSi (« saxelmwifo uSiSroebis sasamarTlo »). mosarCelem, romelsac daxmarebas advokati uwevda, uaryo mis winaaRmde wamoyenebuli yvela braldeba. mis sacxovrebelSi amoRebul kasetas rac Seexeba, ganacxada rom igi ekuTvnoda dedamiss da arc icoda misi Sinaarsi. 12. 2001 wlis 29 maisis procesze, mosamarTleebma waikiTxes sxva sisxlis samarTlis saqmis farglebSi (imave organizaciasTan dakavSirebiT) xuTi braldebuli piris Cvenebebi, romlis Tanaxmadac mosarCele saxeldeboda organizaciis erTerT pasuxismgebel wevrad. MmosamarTleebma braldebulebs aseve warudgines organizciis saqmianobasTan dakavSirebuli dokumentebi. mosarCeles mxarem sityva aiRo da ganacxada rom danaSaulis damamtkicebeli elementebi Tavmoyrili ar iyo. mosarCeles mxarem aseve ganacxada rom mosarCele gasamarTlebuli unda iyos arakanonieri organizaciisaTvis daxmarebis gawevis gamo sisxlis samarTlis kodeqsis 169-e muxlis safuZvelze da ara am organizaciis wevrobisaTvis. mas mowmeebis mosmena ar mouTxovia. 13. 2001 wlis 17 ivlisis, 11 seqtembris da 6 noembris sasamarTlo sxdomebze, mosarCeles advokatma gaimeora adre gamoTqmuli mosazrebebi da moiTxova rom mis klients esargebla amnistiis Sesaxeb #. 4616 kanonis debulebebiT. 14. 2011 wlis 4 dekembers, saqmis mosmenisas mosarCelem warmoTqva dacvis sityva. man ganacxada rom aranairi kavSiri ar hqonia danaSaulebriv organzaciasTan da moiTxova gaTavisufleba. sityviT aseve gamovida mosarCeles advokati da kidev erTxel isaubra dacvis detalebze, romlebic procesze waradgina Tavis klientze samarTlebrivi devnis Sewyvetis mizniT, #. 4616 kanonis safuZvelze. 15. zemoxsenebuli procesis Semdeg, saxelmwifo uSiSroebis sasamarTlom mosarCeles miusaja 12 wliTa da 6 TviT Tavisuflebis aRkveTa sisxlis samarTlis kodeqsis 168-e muxlis §2 Tanaxmad. 16. am gadawyvetilebis miRebisas, sasamarTlom mxedvelobaSi miiRo saqmeSi darTuli oqmebi da mtkicebulebani. kerZod ki, mowmeTa Cvenebebi, romlebic mosarCeles asaxelebdnen organizaciis erTerT pasuxismgebel pirad. igi aseve daeyrdno dokuments, romelSic miTiTebuli iyo mosarCeles funqcia organizaciaSi. sasamarTlom dadgenilad CaTvala mosarCeles danaSaulebrivi organizaciis aqtiuri wevrobis faqti. 17. mosarCelem, Tavisi advokatis meSveobiT, sakasacio wesiT gaasaCivra 2001 wlis 4 dekembris ganaCeni. 18. 2002 wlis 18 marts, sakasacio sasamarTloSi, generalurma prokurorma warmoadgina Tavisi daskvna ganaCenis gasaCivrebis arsebiT mxareze, romlis Sinaarsi ar SeutyobinebiaT arc mosarCelesaTvis da arc misi advokatisaTvis. 19. 2002 wlis 27 maisis procesze, sakasacio sasamarTlom ucvlelad datova mosarCeles mier gasaCivrebuli ganaCenis yvela punqti. Ggadawyvetileba warmoTqmul iqna 2002 wlis 29 maiss, mosarCeles da misi warmomadgenlis dauswreblad. 20. 2002 wlis 19 avistos, sakasacio sasamarTlos gadawyvetilebis sruli teqsti daerTo saqmes, romelic daido diiarbakiris saxelmwifo uSiSroebis sasamarTlos kancelariaSi da amgvarad mxareebs SeeZloT misi naxva. II Sida samarTali da sasamarTlo praqtika 21. TurqeTis samarTlis ZiriTadi debulebani aseve figurirebs gadawyvetilebebSi Salduz c.Turquie ([GC]), #.3639/02, §§27-31, 2008 wlis 27 noemberi) da Göç c. Turquie ([GC]), #. 36590/97, §34, 2002 wlis 11 ivlisi). saqmis samarTlebrivi mxare 22. mosarCeles mohyavs konvenciis 6-e muxlis §1 da §3 da acxadebs rom winaswari patimrobis qveS yofnisas, ar usargeblia advokatis daxmarebiT, aseve misTvis ar gadauciaT sakasacio sasamarTloSi generaluri prokuroris mier warmodgenili daskvna. 23. mTavroba eqvsTviani vadis darRvevas gamarTlebisas eyrdnoba Sida saboloo gadawyvetilebis TariRs, kerZod ki 2002 wlis 29 maiss da aseve sarCelis Setanis TariRs, 2003 wlis ianvars. Mmetic, misi azriT, mosarCeles ar amouwuravs, rogorc amas konvenciis 35-e muxlis §1 iTvaliswinebs, gasaCivrebis Sida instanciebi, 6-e muxlis §1 da §3 c) safuZvelze, sarCelis ar aRZvris gamo erovnuli marTlmsajulebis organoebis winaSe. rac Seexeba wess eqvsi Tvis Taobaze, evrosasamarTlo Seaxsenebs sakuTar samarTalwarmoebis praqtikas, ris mixedviTac mosarCeles oficialurad ufleba aqvs gadaeces saboloo Sida gadawyvetilebis asli ; konvenciis 35-e muxlis §1 Tanaxmad, eqvsTviani vadis aTvla iwyeba gadawyvetilebis aslis gadacemis dRidan. (Worm c. Autriche, 29/08/1997, §33, 1997-V wlis ganaCenebisa da gadawyvetilebebis krebuli). samagierod, rodesac Sida samarTali gadacemas ar iTvaliswinebs, evrosasamarTlo Tvlis rom mxedvelobaSi misaRebia gadawyvetilebis gankargulebaSi gadacemis TariRi, ra dRidanac mxareebs SeuZliaT realurad gaecvnen mis Sinaars (ix. Mutatis mutandis, Papachelas c. Grèce [GC], n. 31423/96, § 30, CEDH 1999-II, da Seher Karataşc. Turquie (déc.), n 33179/96, 9/07/2002). 25. mimdinareobisas, sisxlis samarTlis saqmeebSi, sakasacio sasamarTlos mier gamotanili gadawyvetilebebi mxareebs ar gadaecemodaT. isini mocemul SemTxvevaSi, evrosasamrTlo SeniSnavs, rom faqtebis informirebulni iyvnen, mxolod da mxolod gadawyvetilebis pirveli instanciis sasamarTlos kancelariaSi dadebis da/an gamotanili sasjelis aRsrulebaSi mosayvanad aqtis gagzavnis Semdeg. 26. mosarCeles SemTxvevaSi, 2002 wlis 29 maisis ganaCeni, romelic sakasacio sasamarTlom gamoitana da romelic warmoadgens Sida marTlmsajulebis saboloo gadawyvetilebas, ar gadaeca dainteresebul pirs an mis damcvels. wlis 19 agvistos, ganaCenis teqsti daerTo saqmes, romelic dadebuli iyo diiarbakiris saxelmwifo uSiSroebis sasamarTlos kancelariaSi, sadac mxareebs SeeZloT misi gacnoba. Aamis Semdeg, eqvs Tviani vadis aTvla daiwyo wlis 19 agvistos. sarCeli Setanili iqna am TariRis gasvlidan eqvs Tveze nakleb vadaSi ; mosazreba mTavrobis mier daSvebul gamonaklisze, mocemul SemTxvevaSi, ar iqna gaziarebuli. 27. Sida gasaCivrebis saSualebebis ar amowurvas rac Seexeba, evrosasamarTlo miiCnevs rom mosarCeles ufleba esargebla advokatis daxarebiT, SeizRuda misi winaswari patimrobis qveS yofnisas, # 3842 kanonis 31-e muxlis Tanaxmad im motiviT rom mas bralad edeboda danaSauli romlis ganxilvis uflebamosileba gaaCndaT saxelmwifo uSiSroebis sasamarTloebs. amas garda, evrosasamarTlo aRniSnavs rom generaluri prokuroris daskvnis ar gadacemis arsebuli praqtika aseve eqvemdebareboda moqmed kanonmdeblobas. aqedan gamomdinare, SeuZlebelia imis Tqma rom mTavrobam es gamonaklisis saxiT gaakeTa. 28. evrosasamarTlo adgens rom mosarCeles sabraldebo punqtebi, romlebic emyareba konvenciis 6 muxliss §1 da §3 c) ar aris safuZvels moklebuli konvenciis 35-e muxlis §3 TvalsazrisiT. Ekonvenciis am muxlebis punqtebi arafriT ar ewinaaRmdeeba erTmaneTs mocemuli saqmis warmoebaSi miRebasTan dakavSirebiT. maSasadame, maTi gaziareba da miReba savsebiT mizanSewonilia. saqmis arsebiT mxares rac Seexeba, mTavroba miuTiTebs rom mosarCelem gamoiyena dumilis ufleba dakavebis dros, ise rom advokatis iq aryofnas, misi uflebebis dacvis TvalsazrisiT, aranairi seriozuli incidenti ar gamouwvevia. rac Seexeba braldebis punqts mosarCelesaTvis generaluri prokuroris daskvnis ar gadacemis Taobaze sakasacio sasamarTloSi, mTavroba eyrdnoba Tavis SeniSvnebs zemoxsenebul saqmeSi Göç c. Turquie, § 54. 30. rac Seexeba advokatis aryofnis faqts dakavebis momentSi, evrosasamarTlo Seaxsenebs rom yvela braldebulis uflebaa efeqturad iyos daculi advokatis mier, romelic saWiroebis SemTxvevaSi iniSneba saxazino wesiT. es ufleba figurirebs samarTliani procesis fundamentalur elementebs Soris (Salduz, zemoxsenebuli §51, Poitrimol c. France, 23/11/1993, §34, seria A N. 277-A, da Demebukov c. Bulgarie, N. 68020/01, §50, 28/02/2008). 31. evrosasamarTlo Tvlis rom sisxlis samarTlis proceduris samarTlianoba, zogadad, konvenciis 6-e muxlis Sesabamisad, gulisxmobs Semdegs : eWvmitanils saSualeba unda hqondes isargeblos advokatis daxmarebiT misi dakavebis an winaswar patimrobaSi moTavsebis momentidan. 32. sayovelTaod aRiarebuli Tavisi samarTalwarmoebis dakavebis momentisTanave unda saerTaSoriso normebis Tanaxmad, evrosasamarTlo, braldebulma CarCoebSi, aRiarebs rom isargeblos advokatis daxmarebiT da es im dakiTxvebis miuxedavad romlebic mas utardeba. (saerTaSoriso samarTlis teqstebs rac Seexeba am mimarTulebiT, ix. zemoxsenebuli Salduz-is saqme, §§37-44). realurad, proceduris samarTlianoba moiTxovs rom braldebuls SeeZlos isargeblos mis dacvasTan da konsultaciebTan dakavSirebuli daxmarebebis farTo speqtriT. Aam TvalsazrisiT, saqmis ganxilva, dacvis organizeba, braldebulisaTvis sasargeblo mtkicebulebebis moZieba, dakiTxvebis momzadeba, depresiaSi myofi braldebulis mxardaWera da patimrobis pirobebis kontroli dacvis ZiriTadi elementebia, romlis aRsrulebac advokats Tavisuflad unda SeeZlos. 33. mocemul SemTxvevaSi, aravin uaryofs rom mosarCeles ar usargeblia advokatis daxmarebiT, imdroindeli moqmedi kanonmdeblobidan gamomdinare (zemoxsenebuli Salduzi-is saqme, §§ 27, 28). TavisTavad, moqmedi sakanonmdeblo debulebebis safuZvelze arsebuli aseTi saxis sistematuri SezRudvebi sakmarisia imisaTvis, raTa davaskvnaT konvenciis 6-e muxlis moTxovnilebebis Seusrulebloba. Amiuxedavad imisa rom mosarCelem gamoiyena dumilis ufleba dakavebis dros. 34. aqedan gamomdinare, sasamarTlo askvnis rom dairRva konvenciis 6-e muxlis §3 c) da masTan erTad M6-e muxlis §1. 35. rac Seexeba mosarCelesaTvis sakasacio sasamarTloSi generaluri prokuroris mier gakeTebuli daskvnis ar gadacemas, evrosasamarTlo Seaxsenebs rom mosarCeles msgavsi saqme ukve ganixila da dadgina rom adgili hqonda konvenciis 6-e muxlis §1 darRvevas im faqtidan gamomdinare rom gadacemuli ar iqna sakasacio sasamarTloSi generaluri prokuroris mier warmodgenili daskvna. ris gamoc, gansasjels ar mieca werilobiT pasuxis gacemis saSualeba (Göç c. Turquie [GC], N. 36590/97, §55, CEDH 2002-V). winamdebare saqmisa da orive mxaris evrosasamarTlo miiCnevs, rom mocemul SemTxvevaSi, mTavrobas aranairi sarwmuno faqti an argumenti ar mouwodebia imisaTvis rom evrosasamarTlos gansxvavebuli daskvna gamoetana. mier warmodgenili mosazrebebis ganxilvis Semdeg, 36. yovelive amis safuZelze, sasamarTlo miiCnevs rom mosarCeles ufleba samarTlian procesze darRveul iqna. maSasadame, dairRva konvenciis 6-e muxli, §1. 37. mosarCele aseve acxadebs rom informirebuli ar yofila dakavebis mizezebsa da mis winaaRmdeg wayenebul braldebaze. igi aseve aRniSnavs rom dacvis mosamzadeblad, ar usargeblia (6-e muxli, §3-b) aranairi aucilebeli meqanizmiT da saSualeba ar hqonda SekiTxvebi daesva braldebis mowmeebisaTvis (6-e muxli, §3-d). amis garda is Civis imis Taobaze, rom braleulobis mtkicebulebad gamoyenebul iqna policiis mier mis sacxovrebelSi amoRebuli kasetis Canaweris transkripcia ise rom aranairi damoukidebeli eqpertiza ar Catarebula egreTwodebuli mtkicebulebis namdvilobaze. 38. evrosasamarTlom ganixila braldebis punqtebi im formiT ra formiTac warmodgenili iyo mosarCeles mier (§37) da mxedvelobaSi iqna miRebuli mis gankargulebaSi arsebuli elementebis erToblioba. evrosasamarTlos ar gamouvlenia konvenciiT garantirebuli adamianis uflebebisa da Tavisuflebebis darRveva. Ebraldebis es puqtebi aSkarad usafuZvloa da ukugdebuli iqneba konvenciis 35-e muxlis §3 da §4 safyZvelze. 39. rCeba konvenciis 41-muxlis gamoyenebis sakiTxi. mosarCele moiTxovs 20000 evros miyenebuli moraluri da materialuri zianis gamo. 40. mTavroba aprotestebs am moTxovnas. 41. evrosasamarTlo ver xedavs mizez-Sedegobriv kavSirs gaprotestebul darRvevevbsa da materialur zians Soris da ar eTanxmeba am moTxovnas. 42. samagierod, samarTlianobis princips rac Seexeba, sasamarTlo 1000 evros gadaricxvas moiTxovs mosarCelesaTvis miyenebuli moraluri zianis gamo. 43. sasamarTlos miaCnia, rom sauravi unda dadgindes evropis centraluri bankis zRvruli sasesxo ganakveTis mixedviT, rasac daemateba sami procentuli punqti. Yyovelive zemoxsenebulis safuZvelze, sasamarTlo erTxmad 1. acxadebs rom sarCeli SeiZleba miRebul iqnas warmoebaSi im punqtebTan mimarTebaSi romlebic exeba advokatis ar yofnas winaswari patimrobis Sefardebisas da sakasacio sasamarTloSi generaluri prokuroris daskvnis ar gadacemas ; amave dros warmoebaSi ar miiReba sxva punqtebi ; 2. acxadebs, rom mTlianobaSi dairRva konvenciis 6-muxlis §3 c) 6-e muxlis §1 im faqtidan gamomdinare rom mosarCeles ar usargeblia advokatis momsaxurebiT winaswari patimrobis dros; 3. aseve acxadebs, rom dairRva konvenciis 6-e muxlis §1, vinaidan mosarCeles sakasacio sasamarTloSi ar gadaeca generaluri prokuroris daskvna ; 4. acxadebs, a) rom mopasuxe saxelmwifom mosarCeles unda gadauricxos 1000 evro saboloo ganaCenis gamotanis dRidan sami Tvis vadaSi konvenciis 44- e muxlis §2 Tanaxmad, miyenebuli moraluri zianisaTvis. es Tanxa, romelic konvertirebuli iqneba Turqul liraze Tanxis gadaricxvis dRes arsebuli kursiT SeiZleba daqvemdebaros dabegvras. b) zemoxsenebuli vadis gasvlisTanave da saboloo angariSsworebamde, Tanxas daemateba evropis centraluri bankis zRvruli sasesxo ganakveTis toli ganakveTiT, rasac daemateba sami procentuli punqti. 5. ukuagdebs samarTliani dakmayofilebis moTxovnas danarCen punqtebTan mimarTebaSi. Ggadawyvetileba Sedgenilia frangul enaze, werilobiTi komunike Sedgenilia wlis 13 oqtombers, reglamentis 77-e muxlis §2 da §3 mixedviT. Ffransuaz elens-paso fransuaz tulkeni Tavmjdomare KsasamarTlo mdivnis moadgile 9