74039/01

COUNCIL   AVRUPA   OF E U R O P E   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   DÖRDÜNCÜ DAĐRE   ÖZTUNÇ – TÜRKĐYE   (B a şvuru no. 74039/01)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Mart 2007   Đşbu karar AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’nde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek   olup, şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Davanın nedeni, Türk vatandaşı Hasan Öztunç’un (“başvuran”), Đnsan Haklarının ve   Temel Özgürlüklerinin Korunmasına Đlişkin Sözleşme’nin (“AĐHS”) 34. Maddesi uyarınca,   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 14.07.2001   tarihinde yapmış olduğu 74039/01 no’lu başvurudur.   Başvuran Van Barosuna bağlı avukat A. Kıran tarafından temsil edilmektedir.   AĐHM, 02.09.2005 tarihinde başvuruyu bildirmeye ve AĐHS’nin 29 § 3. Maddesi’ni   uygulayarak, başvurunun kabuledilebilirliğiyle esaslarını beraber hükme bağlamaya karar   vermiştir.   OLAYLAR   I. DAVA OLAYLARI   doğumlu başvuran Van’da ikamet etmektedir.   Başvuran 1985 yılında, Başkale’deki on iki devlet okulunu kullanılmaya hazır hale   getirmek amacıyla, bu okullardaki onarım işlerini yapmak üzere Van Đl Đdaresi’yle sözleşme   yapmıştır.   Ancak daha sonra başvuran okulların bazılarının tamamen inşa edilmediğini görmüştür.   Van Valiliği’ne başvurup sözleşmenin iptal edilmesini talep etmiştir. Bu okulların inşasının   tamamlanması için gereken iş hacmi göz önünde bulundurulduğunda, onarım için üzerinde   anlaşmaya varılan ödemenin çok düşük olduğunu belirtmiştir.   Valilik yaptığı ek işin ücretinin karşılanacağı teminatını vererek başvurandan inşaat ve   onarım işlerini başlatmasını istemiştir.   Đnşanın tamamlanmasının ardından başvuran Van Đl Đdaresi’ne başvurarak 47.000.000 TL   ek ücret talep etmiştir. Ancak ödeme yapılmamış ve bu yöndeki ısrarlı çabaları sonuçsuz   kalmıştır.   Başvuran 17.07.1989 tarihinde Van Asliye Hukuk Mahkemesi’ne bir dilekçe sunmuş,   faizi ile beraber ödenmemiş borç olarak 47.273.00 TL talep etmiştir.   Mahkeme, belirlenemeyen bir tarihte, başvuranın hakkı olan tazminat niteliğindeki ek   ödeme miktarını belirlemesi için bir bilirkişi tayin etmiş, ancak bilirkişi raporunu   sunmamıştır.   Mahkeme bilirkişi raporu olmadığından, başvuranın yaptığı ek işin tespit edilmesi için   sözkonusu okulların inceleme yapılmak üzere ziyaret edilmesi emrini vermiş, mahkeme   üyeleri 30.09.1999 tarihinde yeni bilirkişiler eşliğinde okullarda inceleme yapmışlardır.   Bilirkişiler belirlenemeyen bir tarihte, başvuranın yaptığı ek işin karşılığı olan meblağ için   yaptıkları hesaplamayı sunmuşlardır.   Van Asliye Hukuk Mahkemesi 26.04.2000 tarihinde, başvurana, ilgili dönemlerde üç   değişik oranda hesaplanmış faiziyle beraber 47.273.000 TL ödenmesine karar vermiştir. Đlgili   dönemlerdeki bu üç değişik oran şöyledir: 17.07.1989 tarihinden 01.01.1998 tarihine kadar   işleyen yıllık % 30, 01.01.1998 tarihinden 01.01.2000 tarihine kadar işleyen yıllık % 50 ve   01.01.2000 tarihinden ödeme tarihine de işleyen iskonto oranı.   Başvuran temyiz başvurusunda bulunmuştur. Yargıtay’a verdiği dilekçede, mahkemede   süren işlemler sırasındaki yüksek enflasyon oranı sonucu oluşan kaybıyla ilgili şikayette   bulunmuştur.   Yargıtay 30.11.2000 tarihinde Asliye Hukuk Mahkemesinin kararını onamış, 09.04.2001   tarihinde başvuranın kararın düzeltilmesi talebini reddetmiştir.   23.07.2001 tarihinde başvurana anaparayla beraber ödeme tarihine dek biriken faizler için   toplam 282.795.000 TL olan meblağ ödenmiştir.   HUKUKA ĐLĐŞKĐN   I. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Başvuran dava sürecinin uzunluğunun, AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nde şart koşulan “makul   süre” kuralıyla uyuşmadığı konusunda şikayetçi olmuştur. 6 § 1. Madde’nin ilgili kısmı   aşağıdaki gibidir:   “Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili… karar verecek olan… [bir] mahkeme   tarafından davasının makul bir süre içinde… görülmesini istemek hakkına sahiptir...”   Hükümet başvuranın iddialarına itiraz etmiştir.   A. Kabuledilebilirlik   AĐHM bu şikayetin AĐHS’nin 35 § 3. Maddesi çerçevesinde dayanaktan yoksun   olmadığını, ayrıca başka bakımlardan da kabuledilmez olmadığını kaydeder. Bu nedenle   kabuledilebilir olarak beyan edilmelidir.   B. Esaslara ilişkin   AĐHM göz önünde bulundurulacak sürenin, başvuranın ilk derece mahkemesinde dava   açtığı 17.07.1989 tarihinde başlayıp, Yargıtay’ın başvuranın kararın düzeltilmesi talebini   reddettiği 09.04.2001 tarihinde sona erdiğini kaydeder. Sözkonusu işlemler üç yargı   aşamasında yaklaşık on bir yıl dokuz ay sürmüştür.   Hükümet, davanın, ilk derece mahkemesinin sözkonusu okullarda inceleme yapması ve   iki bilirkişi raporu incelemesi gerektiği için karmaşık olduğunu savunmuştur. Ayrıca   mahkeme ücretini zamanında ödemediği için başvuranın işlemlerin makul olmayan bir   biçimde uzamasına katkıda bulunduğunu, yargı makamlarına atfedilebilecek bir gecikmenin   bulunmadığını öne sürmüştür.   Hükümet davanın makul olmayan bir biçimde uzun sürmesinin, davanın koşulları ışığında   ve davanın karmaşıklığı, başvuran ve ilgili makamların tutumu ile başvuranın ihtilaflı konuyla   ilgili olarak kaybedecekleri gibi ölçütlere göre değerlendirilmesi gerektiğini yineler (bkz.   Frydlender – Fransa [BD], no. 30979/96).   AĐHM, başvuranın tutumuyla ilgili olarak, dava dosyasına bakıldığında, işlemlerin   uzamasına katkıda bulunduğunun hiçbir biçimde anlaşılmadığını gözlemler. Mahkeme   ücretini ödemekte gecikmesinin ise işlemleri yalnız birkaç hafta durdurduğu anlaşılmaktadır.   Yetkili makamların tutumlarıyla ilgili olarak ise AĐHM, ilk derece mahkemesindeki   işlemlerde büyük gecikme yaşandığını gözlemler. Bu bağlamda, ilk derece mahkemesinin   davayla ilgili karar vermesinin on yıldan fazla sürdüğünü gözlemler. 1989 ile 1999 yılları   arasında mahkeme sözkonusu okullarda inceleme yapılmasını kötü hava koşulları ve   bölgedeki güvenlik durumu nedeniyle ertelemiştir. AĐHM bir mahkemenin bir davaya ilişkin   kararı on yılda vermesinin süre bakımından haddinden fazla olduğunu, bu aşırı gecikmenin   yukarıda belirtilen etmenler ya da davanın karmaşıklığı gibi gerekçelerle mazur   gösterilemeyeceğini kaydeder. Bu nedenle AĐHM, Sorumlu Hükümet’in, bu büyük   gecikmelerle ilgili olarak ikna edici bir gerekçe sunmadığını kaydeder.   AĐHM bu bağlamda AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin Sözleşmeye Taraf Devletler’e kendi   hukuk sistemlerini, mahkemelerinin davaları makul bir süre içinde karara bağlama   yükümlülüğü de dahil olmak üzere bu hükmün koşullarını yerine getirebilecekleri biçimde   düzenlemeleri görevi verdiğini yineler (diğerlerinin yanı sıra bkz., Pélissier ve Sashi – Fransa   [BD], no. 25444/94).   Konuyla ilgili içtihadını göz önünde tutarak, AĐHM, bu davada işlemlerin haddinden uzun   olduğu ve “makul süre” koşulunu yerine getirmediği kanısındadır.   Dolayısıyla 6 § 1. Madde ihlal edilmiştir.   II. AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ   ĐDDĐASI   Ayrıca başvuran, esas olarak, yargı sürecinin uzunluğunun, AĐHS’ye Ek 1 No’lu   Protokol’ün 1. Maddesi’nin teminatını verdiği mülkiyetin çekişmesiz kullanımı hakkını ihlal   ettiğinden şikayetçi olmuştur.   Özellikle, gecikmenin, tazminatın değerinin düşmesine neden olduğunu ileri sürmüştür.   AĐHM bu şikayetin yukarıda incelenen şikayetle ilintili olduğunu, dolayısıyla   kabuledilebilir olarak beyan edilmesi gerektiğini kaydeder.   § 1. Madde uyarınca vardığı hükümleri göz önünde tutarak, AĐHM, bu davada AĐHS’ye   Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi’nin de ihlal edilip edilmediğinin incelenmesine gerek   bulunmadığı kanısındadır.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. Maddesi’ne göre:   “Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci   Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete   uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Başvuran, manevi tazminat olarak 150.000 Euro talep etmiştir. Ayrıca maddi tazminat   olarak da 305.000 Euro talep etmiştir.   Hükümet bu taleplere itiraz etmiştir.   AĐHM tespit edilen ihlal ile meydana geldiği iddia edilen maddi zarar arasında hiçbir   nedensellik ilişkisi görmemekte, bu nedenle bu talebi reddetmektedir. Öte yandan yargılama   sürecinin makul olmayacak derecede uzunluğu göz önüne alındığında, AĐHM başvuranın   manevi zarara maruz kaldığı sonucuna varmaktadır. AĐHM davanın koşullarını ve kendi   içtihadını göz önünde bulundurarak başvurana manevi tazminat olarak 8.400 Euro   ödenmesine karar vermiştir.   B. Mahkeme masrafları   Başvuran ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde meydana gelen mahkeme masrafları için   20.670 Euro talep etmiştir.   Hükümet bu talebe itiraz etmiştir.   AĐHM’nin içtihadına göre, mahkeme masrafları, ancak gerçekliği ve gerekliliği   kanıtlandığı ve makul bir meblağ olduğu takdirde başvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM,   sahip olduğu bilgiler ve yukarıda belirtilen ölçütler ışığında, başvurana, AĐHM’de açılan dava   için 1000 Euro tazminat ödenmesinin makul olduğu sonucuna varmıştır.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı   marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar   vermiştir.   BU NEDENLERLE AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE   1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi’nin ihlal edilip edilmediğinin incelenmesinin   gerekli olmadığına;   4. (a) Sorumlu Devlet’in, aşağıdaki miktarları, AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’ne göre nihai   kararın verildiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden   Yeni Türk Lirası’na çevirerek, başvurana ödemesine;   (i)   (ii)   8.400 Euro (sekiz bin dört yüz Euro) manevi tazminat;   mahkeme masrafları için 1000 Euro (bin Euro);   (b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden, ödeme gününe kadar geçen süre   için, yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç   puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına karar vermiştir.   5. Başvuranın adil tazmin taleplerinin geri kalanını reddetmiştir.   Đşbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve   3. fıkraları uyarınca 27.03.2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.   Fatoş ARACI   Nicolas BRATZA   Zabıt Katibi Yardımcısı   Başkan   4