74347/01

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   SAR VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 74347/01)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Aralık 2006   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   bazı düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ( 743467/01) baꢀvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke   vatandaꢀı olan Hayrettin Sar, Feyzullah Sar ve Mahmut Öztekin’in (baꢀvuranlar) 10 Ağustos   tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa   Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (Mahkeme) yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar , AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından M. Vefa tarafından temsil   edilmektedirler.   OLAYLAR   Baꢀvuranlar, Hayrettin Sar (1977), Feyzullah Sar (1963) ve Mahmut Öztekin Diyarbakır’da   ikamet etmektedirler.   PKK (Kürdistan Đꢀçi Partisi)’ya karꢀı yürütülen bir operasyon çerçevesinde baꢀvuranlar   Feyzullah Sar ve Hayrettin Sar 10 Mayıs 2001 tarihi sabah 4:45-5:15 itibariyle polis   tarafından evlerinde yakalanarak Batman Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi’nde   gözaltına alınmıꢀlardır.   Mayıs 2001 tarihinde Emniyet Müdürlüğü’nün talebi üzerine, Batman Savcılığı dosya   tetkikini müteakip Feyzullah Sar’ın gözaltı süresini dört gün uzatmıꢀtır.   Mayıs 2001 tarihinde saat 17 itibariyle Mahmut Öztekin yakalanarak Batman Emniyet   Müdürlüğü’ne bağlı Terörle Mücadele ꢁubesi’nde gözaltına alınmıꢀtır. Đlgilinin gözaltı süresi   Mayıs saat 08:30 itibariyle sona ermiꢀtir.   Mayıs 2001 tarihinde, Savcılığın talebi ve Ceza Muhakemeleri Usül Kanunu’nun 128 § 2   maddesi uyarınca Batman Asliye Ceza Mahkemesi Hakimi Feyzullah Sar’ın gözaltı süresini   üç gün uzatmıꢀtır.   Savcılık, 14 Mayıs 2001 tarihinde, Emniyet Müdürlüğü’nün talebi üzerine Mahmut   Öztekin’in gözaltı süresini dört gün uzatmıꢀtır.   Baꢀvuranlar, gözaltında oldukları süre boyunca bir avukat yardımı almamıꢀlardır.   Mayıs 2001 tarihinde Asliye Ceza Mahkemesi Hakimi üç baꢀvuranı dinleyerek tutuklu   yargılanmalarına hükmetmiꢀtir.   Mayıs 2001 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi tutuklu yargılama kararı   aleyhinde yapılan itiraz baꢀvurusunu geri çevirmiꢀtir.   Haziran 2001 tarihli iddianamesinde Diyarbakır Savcılığı Hayrettin Sar hakkında PKK’ya   yardım ve yataklık etmek suçlamasıyla ceza davası açmıꢀtır. Savcılık 29 Haziran 2001 tarihli   bir iddianameyle Mahmut Öztekin ve Feyzullah Sar hakkında bir ceza davası açmıꢀtır.   DGM, 27 Ağustos 2001 tarihinde Feyzullah Sar ve Mahmut Öztekin hakkında beraat kararı   vermiꢀtir.   DGM, 5 Kasım 2002 tarihli kararıyla Hayrattin Sar’ı PKK’ya yardım ve yataklık etmek   suçundan üç yıl dokuz ay hapse mahkum etmiꢀtir.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 5 § 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   A. Kabuledilebilirliğe dair   Hükümet, baꢀvuranların 466 sayılı kanun temelinde bir tazminat baꢀvurusunda bulunabilme   imkanına sahip olduklarını savunmaktadır.   AĐHM, baꢀvuranların gözaltı süresinin uzunluğundan yakındıklarını tespit etmektedir.   sayılı kanun temelinde yapılan tazminat talebine iliꢀkin olarak AĐHM baꢀvuranların   AĐHS’nin 5 § 3. maddesi yönünden yaptıkları ꢀikayetin, tazminat elde etmelerine imkan   verecek nitelikte bir baꢀvuru imkanına sahip olmadıklarını ifade etmekten ibaret olmadığını   derhal tespit etmektedir. Baꢀvuranlar, 5 § 3. maddenin gerekli kıldığı özel nitelikte bir   yargısal denetim uygulanmasına imkan verecek bir yargılama yapılmadığını iddia   etmekteydiler. Bu nedenle, AĐHM, hızlı ve otomatik bir hukuki denetim olmaksızın gözaltına   alınmıꢀ baꢀvuranların, tazminat baꢀvurusunda bulunmalarını istemenin, AĐHS’nin 5 § 5.   maddesince öngörülmüꢀ güvencenin niteliğinden kesin biçimde ayrılmıꢀ olan 5 §§ 3 ve 4.   maddeleriyle sunulan güvencenin niteliğini değiꢀtireceğini derhal tespit etmektedir (bkz.   mutatis mutandis, Yağcı ve Sargın – Türkiye 8 Haziran 1995 tarihli karar, § 44)   AĐHM, Hükümet tarafından dile getirilen 466 sayılı kanunla düzenlenmiꢀ baꢀvuru imkanının,   ancak anayasa ya da yasalara aykırı bir özgürlük kısıtlaması sözkonusu olduğunda bir   tazminat ödenmesini öngördüğünü tespit etmektedir. Oysa mevcut davada durum böyle   değildi. Zira tartıꢀmalı gözaltı süreleri o dönemde yürürlükte olan yasalara uygundu.   Bu nedenle, Hükümet’in itirazı kabul edilemeyecektir.   AĐHM, baꢀvurunun AĐHS’nin 35 § 3. maddesi temelinde açıkça dayanaktan yoksun ilan   edilemeyeceğini tespit etmektedir. Ayrıca baꢀvuru hiçbir kabuledilemezlik gerekçesiyle   karꢀılaꢀmamaktadır. Bu nedenle baꢀvurunun geriye kalan kısmı kabuledilebilirdir.   B. Esasa dair   Baꢀvuranlar, gözaltı sürelerinin uzunluğundan yakınmaktadırlar.   Hükümet, baꢀvuranların gözaltı sürelerinin, olayların gerçekleꢀtiği dönemde yürürlükte olan   yasalara uygun olduğunu açıklamaktadır.   AĐHM, mevcut davada Hayrettin Sar ve Feyzullah Sar’ın gözaltı süresinin, yakalandıkları   tarih olan 10 Mayıs 2001’de baꢀlayıp 16 Mayıs 2001 tarihinde tutuklu yargılanmalarına karar   verilmesiyle sona erdiğini tespit etmektedir. Böylelikle, baꢀvuranlar bir hakim karꢀısına   çıkarılmadan önce altı gün boyunca gözaltında kalmıꢀlardır.   Mahmut Öztekin’in gözaltı süresi ise, 12 Mayıs 2001 günü saat 17’de baꢀlamıꢀ ve 16 Mayıs   günü saat 8:30’da tutuklu yargılanmasına hükmedilmesiyle son bulmuꢀtur. Adıgeçen,   bir yargıç karꢀısına çıkarılmadan önce seksen yedi saat otuz yedi dakika süresince gözaltında   kalmıꢀtır.   AĐHM, Mahmut Öztekin’in gözaltında kaldığı sürenin AĐHS’nin 5 § 3. maddesine ve   çabukluk gereğine uygun olarak Brogan ve diğerleri – Birleꢀik Krallık (29 Kasım 1988 tarihli   karar, § 62) davasında konu olan gözaltı süresinin altında olduğunu tespit etmektedir ( bkz.   Çelik ve Đmret – Türkiye, no: 44093/98, 26 Eylül 2000).   Bu nedenlerle Mahmut Öztekin’e iliꢀkin olarak AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmemiꢀtir.   Hayrettin Sar ve Feyzullah Sar’a iliꢀkin olarak ise AĐHM, adıgeçen Brogan ve diğerleri   davasında, hukuki denetimden yoksun dört gün altı saatlik gözaltı süresinin toplumu   terörizme karꢀı koruma amacına matuf olsa bile 5 § 3. maddeyle belirlenmiꢀ zaman sınırının   aꢀıldığı hükmüne vardığını hatırlatmaktadır ( bkz. Maçin – Türkiye, no: 52083/99, § 25, 4   Mayıs 2006).   Bu nedenle AĐHM, Hayrattin Sar ve Feyzullah Sar’ı «bir hakim karꢀısına çıkarılmadan önce»   altı gün boyunca gözaltında tutmanın bir zorunluluk arzetmediği kanısındadır.   Bu nedenle, bu iki baꢀvurana iliꢀkin olarak AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN ĐHLALĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   A. Tazminat   Feyzullah Sar ve Mahmut Öztekin maddi tazminat olarak 7.500 Euro, Hayrettin Sar ise   000 Euro talep etmektedir. Đlk iki baꢀvuran manevi tazminat olarak 10 000 Euro, Hayrettin   Sar ise 15 000 Euro talep etmektedir.   Hükümet bu meblağlara itiraz etmektedir.   AĐHM, maddi zararın mevcudiyetine iliꢀkin bir bulgunun dava dosyasında tespit   edilememesine istinaden, maddi tazminata hükmetmeye yer olmadığı kanaatindedir.   Manevi tazminata gelince AĐHM 5 § 3. maddenin ihlal edilmediği tespitini gözönünde   bulundurarak Mahmut Öztekin’in bu yöndeki talebini geri çevirmektedir. Mahkeme,   Hayrettin Sar ve Feyzullah Sar’a hakkaniyete uygun olarak 1 500’er Euro ödenmesinin makul   olacağını takdir etmektedir.   B. Masraf ve harcamalar   Baꢀvuranlar, AĐHM önünde yaptıkları masraf ve harcamalar için 16.182 Euro talep   etmektedirler.   Hükümet bu iddiaları desteklemek için hiçbir belge sunulmadığı gerekçesiyle sözkonusu   taleplere itiraz etmektedir.   AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre, bir baꢀvuran yaptığı masraf ve harcamaların iadesini   ancak sözkonusu masraf ve harcamaların gerçekliğini, zorunluluğunu ve makul oranda   olduğunu ispatladığı sürece elde edebilir. Mevcut davada elindeki unsurları dikkate alan   AĐHM, yukarıda belirtilen kriterlerin ıꢀığında, tüm masrafları için baꢀvuranlar Hayrettin Sar   ve Feyzullah Sar’a topluca 1.500 Euro ödenmesinin makul olduğunu takdir etmektedir.   C. Gecikme faizi   Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı   faiz oranına üç puan eklenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE   1. Baꢀvurunun geriye kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;   2. Mahmut Öztekin’e iliꢀkin olarak AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edilmediğine;   3. Feyzullah Sar ve Hayrettin Sar’a iliꢀkin olarak AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;   4. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere, Savunmacı Hükümet tarafından:   i. manevi tazminat için baꢀvuranlar Feyzullah Sar ve Hayrettin Sar’ın herbirine   500 Euro ( bin beꢀ yüz ) ödenmesine;   ii.masraf ve harcamaları için Feyzullah Sar ve Hayrettin Sar’a topluca 1 500   Euro (bin beꢀ yüz) ödenmesine;   iii. bu miktarın yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmasına;   b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   Karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3.   maddesine uygun olarak 5 Aralık 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.