74798/01

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   KARAKAꢀ VE BAYIR- TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢁvuru no: 74798/01)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Nisan 2006   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   bazı düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (74798/01) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu   ülke vatandaꢀları olan Fatma Karakaꢀ ve Derya Bayır’ın (baꢀvuranlar) 22 Haziran 2001   tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM), Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin   (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından A. Doğan tarafından   temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVA KOꢀULLARI   Baꢀvuranlar, sırasıyla 1972 ve 1973 doğumlu olup Đstanbul’da ikamet etmektedirler.   Mart 1996 tarihinde, saat 14:00’da, Hukuk Fakültesinde okuyan baꢀvuranlar otobüs   durağına geldikleri sırada polis tarafından sorgulanmıꢀlardır. Polisler baꢀvuranların   kimliklerini kontrol etmiꢀtir. Bunun üzerine baꢀvuranlar, aynı gün öğle saatlerinde Eczacılık   Fakültesi önünde düzenlenen yasadıꢀı bir eyleme katıldıklarından ꢀüphe edilerek, Đstanbul   Emniyet Müdürlüğü’ne götürülmüꢀlerdir.   Baꢀvuranlar, 16 Mart 1996 tarihinde, önce Cumhuriyet Savcısı tarafından daha sonra   ise avukat eꢀliğinde Đstanbul Asliye Ceza Mahkemesi hakimi tarafından dinlenmiꢀtir.   Baꢀvuranlar suçlamaları reddetmiꢀlerdir. Aynı gün Asliye Ceza Mahkemesi hakimi   baꢀvuranların serbest bırakılmalarına karar vermiꢀtir.   Mart 1996 tarihinde düzenlenen bir iddianameyle, Đstanbul Cumhuriyet Savcılığı,   sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüꢀleri Hakkındaki Kanun’u ihlal ettikleri ve kamu   mallarına zarar verdikleri gerekçesiyle baꢀvuranlarla birlikte on kiꢀi aleyhine ceza davası   açmıꢀtır. Gösteri sırasında, çok sayıda resmi araç hasar görmüꢀtür.   Temmuz 1996 tarihinde, baꢀvuranlar ilk duruꢀmaya katılmıꢀ ve hakim tarafından   dinlenmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, suçlamaları reddederek, gösteriye katılmadıklarını belirtmiꢀ ve   beraat talebinde bulunmuꢀlardır. Đstanbul Asliye Ceza Mahkemesi, sanıklardan her birinin   ikametgah, medeni durum ve yaꢀ bilgilerinin tespit edilmesini istemiꢀtir. Dosya incelemesini   Kasım 1996 tarihine ertelemiꢀtir.   Asliye Ceza Mahkemesi, 8 Kasım 1996 ile 10 Mayıs 2001 tarihleri arasında, iki ayda   bir dosyayı incelemiꢀ, tanıklar ve A.Ç. ve G.K. adındaki iki polis aleyhinde yakalama   müzekkeresi çıkarmıꢀtır. Tanıkların adreslerinin tespit edilebilmesi amacıyla talepte   bulunulmuꢀtur. Aralarında baꢀvuranların da bulunduğu göstericileri sorgulayan iki polisin ve   halen bulunmayan bazı sanıklar dinlenmesi amacıyla ihtarlar yapılmıꢀtır. Dosyada yer alan   unsurlardan anlaꢀıldığı üzere, kiꢀilerin kimliklerini tespit etmek üzere çağırılan A.Ç. ve G.K.   adındaki polis memurlarının yapılan ihtarlara cevap vermedikleri anlaꢀılmaktadır.   Bu dava sürerken, 12 Aralık 2000 tarihinde 4616 sayılı Kanun ilan edilmiꢀtir. Bu   Kanun, 23 Nisan 1999 tarihine kadar suçlardan dava ve cezaların ertelenmesini   öngörmektedir.   Asliye Ceza Mahkemesi bu Kanun uyarınca, esasa bakmadan davanın beꢀ yıllık bir   süre için ertelenmesine karar vermiꢀtir.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuranlar, yargılama süresinin, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinde öngörülen “makul   süre” ilkesini ihlal ettiğini iddia etmektedirler.   Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.   A. Kabuledilebilirlik Hakkında   AĐHM, baꢀvurunun, AĐHS’nin 35 § 3 maddesine göre açıkça dayanaktan yoksun kabul   edilemeyeceğini saptamıꢀtır. Bunun dıꢀında hiçbir kabul edilemezlik gerekçesi   bulunmamaktadır.   B. Esas Hakkında   AĐHM bir dava için makul olan sürenin, davanın koꢀullarına göre ve Mahkeme’nin   içtihatlarında benimsenen kriterler, özellikle de davanın karıꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkili   mercilerin tutumları gözönünde bulundurularak değerlendirildiğini hatırlatır (Bkz., diğerleri   arasında, Pélissier ve Sassi –Fransa [GC], no: 25444/94, § 67, CEDH 1999-II).   Mevcut davada, değerlendirmeye alınacak dönemin 15 Mart 1996 tarihinde baꢀladığını   ve Asliye Ceza Mahkemesi’nin davanın ertelenmesine karar verdiği 10 Mayıs 2001 tarihinde   sona erdiğini not etmektedir. Bu dönem ilk derece mahkemesi için yaklaꢀık beꢀ yıl ve iki ay   sürmüꢀtür.   AĐHM daha önce buna benzer ꢀikayetlerin dile getirildiği birçok dava incelediğini ve   bunların AĐHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını ortaya koymaktadır (Bkz.   adıgeçen Pélissier ve Sassi).   AĐHM, ne davanın karıꢀıklığının ne de baꢀvuranların tutumlarının, dava süresini   açıklamak için yeterli olduğunu gözlemlemektedir. Yetkili mercilerin tutumları ile ilgili   olarak, davayı sürdürmek adına adli makamların göstermiꢀ olduğu özene rağmen, özellikle de   A.Ç. ve G.K. adındaki polis memurlarının, yapılan ihtarlara uymasını sağlama konusunda, bu   mercilerin güçsüz olduklarını gözlemlemektedir.   AĐHM kendisine sunulan bütün unsurları incelemiꢀ ve mevcut davada Hükümet’in,   dava süresini açıklayabilecek hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıꢀtır. AĐHM, bu   konudaki içtihadı uyarınca, dava süresinin uzun olduğuna ve makul süre ilkesine uymadığına   kanaat getirmiꢀtir.   Sonuç olarak, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA   AĐHS’nin 41. maddesinde belirtilen unsurlar.   A. Tazminat   Baꢀvuranlar, maddi tazminat olarak 2.000 Euro (iki bin), manevi tazminat olarak ise   10.000 Euro (on bin) talep etmektedirler.   Hükümet bu iddialar karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, tespit edilen ihlalle talep edilen maddi tazminat arasında bir iliꢀki   kuramamakta ve bu nedenle bu talebi reddetmektedir. Buna karꢀılık, baꢀvuranlara toplu olarak   4.000 Euro (dört bin) manevi tazminat ödenmesinin uygun olacağı kanaatindedir.   B. Masraf ve Harcamalar   Baꢀvuranlar, AĐHM nezdinde yapılan masraf ve harcamalar için 5.800 Euro (beꢀ bin   sekiz yüz) talep etmektedir. Baꢀvuranlar, bununla ilgili olarak her hangi bir belge   sunmamaktadırlar.   Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, ancak gerçekten yapılan ve makul bir miktardaki masraf ve harcamaların geri   ödenebileceğini hatırlatır. Mevcut davada, elindeki mevcut unsurlar doğrultusunda ve   belirtilen kriterler dikkate alındığında, AĐHM tüm masraf ve harcamalar için baꢀvuranlara   toplu olarak 500 Euro (beꢀ yüz) ödenmesinin makul olduğuna karar vermiꢀtir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKCELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun geri kalanının kabul edilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay   içinde, döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere ve miktara yansıtılabilecek her türlü   vergiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuranlara manevi tazminat için   4.000 Euro (dört bin) ve masraf ve harcamalar için 500 Euro (beꢀ yüz) ödenmesine;   b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar   Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç   puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   4. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77§§ 2 ve 3   maddesine uygun olarak 11 Nisan 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   5