75112/01

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA   TRZECIA SEKCJA   SPRAWA CZARNECKI przeciwko POLSCE   (SKARGA nr 75112/01)   WYROK – 28 lipca 2005 r.   W sprawie Czarnecki przeciwko Polsce,   Europejski Trybunał Praw Człowieka (Trzecia Sekcja), zasiadając jako   Izba składająca się z następujących sędziów:   Pan B. M. ZUPANČIČ, Przewodniczący,   Pan J. HEDIGAN,   Pani M. TSATSA-NIKOLOVSKA,   Pan V. ZAGREBELSKY,   Pan L. GARLICKI,   Pan E. MYJER,   Pan David ThÓr BjÖrgvINSSON, sędziowie,   oraz Pan V. BERGER, Kanclerz Sekcji,   obradując na posiedzeniu zamkniętym 5 lipca 2005 r.,   wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu:   POSTĘPOWANIE   1. Sprawa wywodzi się ze skargi (nr 75112/01) wniesionej przeciwko Rze-   czypospolitej Polskiej do Trybunału na podstawie art. 34 Konwencji o Ochro-   nie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności („Konwencja”) przez obywa-   tela polskiego, pana Marka Czarneckiego („skarżący”), w dniu 11 stycznia   r.   2. Polski Rząd („Rząd”) reprezentowany był przez swojego Agenta, pana   J. Wołąsiewicza z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.     3. W dniu 16 marca 2004 r. Przewodniczący Trzeciej Sekcji zdecydował   o zakomunikowaniu niniejszej skargi Rządowi. Na podstawie art. 29 § 3 Kon-   wencji zdecydowano także o równoczesnym zbadaniu przedmiotu skargi   i jej dopuszczalności.   FAKTY   I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY   4. Skarżący urodził się w 1965 r. i mieszka w Lublinie, w Polsce.   A. Tymczasowe aresztowanie   5. 3 stycznia 1996 r. skarżący został zatrzymany przez policję. 5 stycznia   r. Prokurator Rejonowy w Lublinie przedstawił skarżącemu zarzuty za-   bójstwa i kradzieży oraz zastosował wobec niego tymczasowe aresztowanie.   Według prokuratora tymczasowe aresztowanie skarżącego było konieczne,   ponieważ istniało niebezpieczeństwo wywierania przez niego presji na świad-   ków. Ponadto czyny zarzucane skarżącemu charakteryzowały się znaczną   szkodliwością społeczną.   6. 22 lutego 1996 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o uchylenie tym-   czasowego aresztowania, ale jego wniosek został oddalony przez prokuratora   w dniu 23 lutego 1996 r.   7. 13 listopada 1996 r. skarżącego postawiono w stan oskarżenia przed   Sądem Wojewódzkim w Lublinie.   8. 27 października, 8 i 10 grudnia 1997 r. oraz 15 stycznia i 25 lutego   r. Sąd Wojewódzki w Lublinie przeprowadził rozprawy w sprawie skar-   żącego. Podczas tych rozpraw sąd przedłużył tymczasowe aresztowanie wo-   bec skarżącego.   9. 31 marca 1998 r. Sąd Wojewódzki w Lublinie wydał wyrok, w którym   uznał skarżącego winnym zarzucanych mu czynów i skazał go na dwanaście   lat pozbawienia wolności.   10. Skarżący wniósł apelację od tego wyroku i w dniu 13 sierpnia 1998 r.   Sąd Apelacyjny w Lublinie uchylił wyrok skazujący i przekazał sprawę Sądo-   wi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpatrzenia.   11. W dniach 15 września i 17 grudnia 1998 r. sąd pierwszej instancji   przeprowadził rozprawy. 15 grudnia 1998 r. sąd ponownie przedłużył tymcza-   sowe aresztowanie skarżącego, opierając się na mocnym podejrzeniu, że skar-   żący popełnił zarzucane mu czyny oraz na charakterze tych czynów.   12. 23 marca 1999 r. Sąd Okręgowy w Lublinie przedłużył tymczasowe   aresztowanie skarżącego. Skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie, jed-   nak zostało ono oddalone w dniu 14 kwietnia 1999 r. przez Sąd Apelacyjny     w Lublinie. Sąd odwoławczy podał następujące uzasadnienie do swojego po-   stanowienia:   „Marek Czarnecki stoi pod zarzutem popełnienia zbrodni z art. 148 § 1 k.k.   zagrożonej karą pozbawienia wolności, której górna granica przekracza 8 lat.   Zatem zgodnie z treścią art. 258 § 2 k.p.k., w takiej sytuacji prawnej, potrzeba   zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia prawidłowego   toku postępowania może być uzasadniona grożącą oskarżonemu surową karą;   nie jest więc wymagane w omawianych okolicznościach, aby dla zastosowania   (czy dalszego stosowania) tymczasowego aresztowania było konieczne wykazy-   wanie innych przesłanek np. w postaci obawy ukrywania się przez oskarżonego   bądź utrudniania przez niego postępowania.   Nie można też podzielić argumentacji skarżącego, że dowody dotychczas ze-   brane nie wskazują na duże prawdopodobieństwo popełnienia przez niego prze-   stępstwa. Uchylenie skazującego wyroku przez Sąd Apelacyjny było następstwem   uchybień procesowych, popełnionych przez Sąd I Instancji, które nie pozwalały   na 100% pewne ustalenia, że oskarżony popełnił zarzucone mu przestępstwo.   Czym innym jest jednak całkowita pewność – ta tylko bowiem może być podstawą   skazania, a czym innym duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa.   Dowody dotychczas zebrane wskazują, zdaniem Sądu Apelacyjnego, na ist-   nienie dużego prawdopodobieństwa popełnienia przez oskarżonego zarzucanego   mu czynu. Tym samym została też spełniona przesłanka z art. 249 § 1 k.p.k.   Przy braku powodów do odstąpienia od tymczasowego aresztowania   (art. 259 § 1 k.p.k.) należało orzec, jak na wstępie”.   13. Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie z dnia 14 kwietnia 1999 r.,   ale zostało ono odrzucone w dniu 10 maja 1999 r. przez Prezesa Sądu Apela-   cyjnego w Lublinie, ponieważ nie było przewidziane przez prawo. Skarżący   wniósł kolejne zażalenie do Sądu Najwyższego, ale w dniu 18 sierpnia 1999 r.   zostało ono odrzucone z tego samego powodu co poprzednio.   14. Skarżący złożył nowy wniosek o uchylenie tymczasowego aresztowa-   nia, ale został on oddalony w dniu 14 września 1999 r. przez Sąd Okręgowy   w Lublinie. Sąd przedstawił następujące uzasadnienie swego postanowienia:   „Marek Czarnecki stoi pod zarzutem dokonania zbrodni z art. 148 § 1 k.k.   We wniosku podnosi fakt przedłużającego się postępowania sądowego jak też   konieczność roztoczenia opieki nad rodzicami.   Zdaniem Sądu Okręgowego obie okoliczności podniesione przez oskarżone-   go nie zasługują na uwzględnienie. Nie z winy Sądu Okręgowego postępowanie   sądowe przedłuża się. Ostatnio to sam oskarżony skutecznie storpedował czynno-   ści, które miały odbyć się na ostatniej rozprawie.   Odnośnie sytuacji życiowej rodziców oskarżonego, to nie jest ona tak tra-   giczna skoro brat oskarżonego wyprowadził się od nich, a nie zrobiłby tego jeśli   sytuacja byłaby tak niepokojąca.     Podnieść nadto należy, że samodzielną podstawą stosowania tymczasowego   aresztowania może być fakt postawienia zarzutu popełnienia zbrodni i grożąca   w związku z tym surowa kara pozbawienia wolności.   Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw   do zmiany środka zapobiegawczego”.   15. 28 września 1999 r. Sąd Okręgowy w Lublinie przedłużył tymczasowe   aresztowanie wobec skarżącego do dnia 30 grudnia 1999 r. Sąd podał następu-   jące uzasadnienie dla swojego postanowienia:   „Marek Czarnecki oskarżony jest o dokonanie zbrodni zagrożonej karą po-   zbawienia wolności, której górna granica przekracza 8 lat. Zebrany w sprawie   materiał dowodowy wskazuje na duże prawdopodobieństwo, że oskarżony po-   pełnił zarzucane mu przestępstwo. Mając na uwadze powyższe okoliczności, brak   przesłanek z art. 259 § 1 k.p.k. oraz konieczność zapewnienia prawidłowego toku   postępowania przed Sądem, postanowiono jak na wstępie”.   16. W 1999 r. sąd pierwszej instancji przeprowadził kilka rozpraw, pod-   czas których przesłuchał świadków.   17. W dniach 25 kwietnia, 12 września i 28 grudnia 2000 r. jak również   w dniach 25 marca, 29 maja i 7 sierpnia 2001 r. Sąd Okręgowy w Lublinie   przedłużał wobec skarżącego tymczasowe aresztowanie, podając to samo uza-   sadnienie.   18. Kolejne zażalenia skarżącego i jego wnioski o uchylenie tymczasowe-   go aresztowania nie odniosły skutku.   19. Wygląda na to, że podczas rozprawy w dniu 10 września 2001 r. pro-   kurator wycofał zarzut zabójstwa ciążący na skarżącym.   20. 10 września 2001 r. Sąd Okręgowy w Lublinie wydał wyrok. Skarżący   został uznany winnym jedynie kradzieży i skazany na rok i sześć miesięcy po-   zbawienia wolności. W tym samym dniu został zwolniony z aresztu.   B. Czas trwania pozbawienia wolności   21. Pomiędzy 27 lutego i 18 maja 1997 r. skarżący odbywał karę pozba-   wienia wolności, na którą został skazany w innej sprawie.   II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE   A. Kodeks postępowania karnego z 1969 r.   22. Kodeks postępowania karnego z 1969 r., który pozostawał w mocy   do dnia 1 września 1998 r., wymieniał jako środki zapobiegawcze między   innymi tymczasowe aresztowanie, poręczenie majątkowe i dozór policyjny.   Art. 209 Kodeksu, który zawierał ogólne podstawy stosowania środków za-   pobiegawczych, brzmiał następująco:     „Środki zapobiegawcze można stosować w celu zabezpieczenia prawidłowe-   go toku postępowania, jeżeli dowody zebrane przeciwko oskarżonemu dostatecz-   nie uzasadniają, że popełnił on przestępstwo”.   23. Ponadto Kodeks postępowania karnego dawał organom pewien mar-   gines swobody, jeżeli chodzi o dalsze stosowanie środków zapobiegawczych.   Tymczasowe aresztowanie było uważane za najsurowszy środek zapobiegaw-   czy. Art. 213 kodeksu przewidywał:   „Środek zapobiegawczy należy niezwłocznie uchylić lub zamienić, jeżeli   ustaną przyczyny, wskutek których został on zastosowany, lub powstaną przy-   czyny uzasadniające jego uchylenie, zmianę na łagodniejszy albo zaostrzenie”.   Art. 225 Kodeksu przewidywał:   „Poza wypadkiem, gdy tymczasowe aresztowanie jest obowiązkowe, środka   tego nie stosuje się, jeżeli wystarczające jest poręczenie lub dozór albo oba te   środki zapobiegawcze łącznie”.   Art. 217 § 1, w wersji po dniu 1 stycznia 1996 r., przewidywał w omawia-   nym zakresie, że:   „Tymczasowe aresztowanie może nastąpić, jeżeli:   1) zachodzi uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania się oskarżonego,   zwłaszcza wtedy, gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on   w kraju stałego miejsca pobytu,   2) zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do składania   fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał   postępowanie karne”.   Paragraf 2 art. 217 przewidywał:   „Jeżeli oskarżonemu zarzuca się popełnienie zbrodni lub umyślnego występ-   ku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co naj-   mniej 8 lat, albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wol-   ności nie niższą niż 3 lata, potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania   w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania może być uzasadniona   grożącą oskarżonemu surową karą”.   Art. 218 przewidywał:   „Jeżeli szczególne względy nie stoją temu na przeszkodzie, należy odstąpić   od tymczasowego aresztowania, zwłaszcza gdy pozbawienie oskarżonego wol-   ności:   (1)spowodowałoby dla jego życia lub zdrowia poważne niebezpieczeństwo,   (2)pociągałoby wyjątkowo ciężkie skutki dla oskarżonego lub jego najbliż-   szej rodziny”.   24. Do dnia 4 sierpnia 1996 r., kiedy to weszła w życie ustawa zmieniająca   Kodeks postępowania karnego, polskie prawo nie przewidywało żadnych usta-   wowych terminów dotyczących tymczasowego aresztowania w postępowaniu   sądowym, a jedynie w odniesieniu do postępowania przygotowawczego.   Art. 222 Kodeksu postępowania karnego, mający zastosowanie po dniu   sierpnia 1996 r., w omawianym zakresie brzmiał następująco:     „§ 3. Łączny czas stosowania tymczasowego aresztowania do chwili wyda-   nia pierwszego wyroku przez sąd pierwszej instancji nie może przekroczyć roku   i 6 miesięcy, a w sprawach o zbrodnie – 2 lat.   § 4. Przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania na okres oznaczo-   ny przekraczający terminy określone w paragrafach 2 i 3 może w szczególnie   uzasadnionych wypadkach dokonać tylko Sąd Najwyższy na wniosek sądu, przed   którym sprawa się toczy, a w postępowaniu przygotowawczym – na wniosek   Prokuratora Generalnego, jeżeli konieczność taka zachodzi w związku z zawie-   szeniem postępowania karnego, przedłużającą się obserwacją psychiatryczną   oskarżonego lub wykonywaniem czynności dowodowych poza granicami kraju,   a także jeżeli oskarżony celowo przewleka zakończenie postępowania w termi-   nach, o których mowa w § 3”.   Następnie do ust. 4 dodano następujące słowa: „inne znaczące okoliczności,   które nie mogłyby zostać pokonane przez organy prowadzące postępowanie”.   B. Kodeks postępowania karnego z 1997 r.   25. Kodeks postępowania karnego z 1997 r., który wszedł w życie w dniu   września 1998 r., określa tymczasowe aresztowanie jako jeden z tak zwa-   nych środków zapobiegawczych. Pozostałe środki to poręczenie majątkowe,   dozór policji, poręczenie osoby godnej zaufania, poręczenie społeczne, zawie-   szenie oskarżonego w określonej działalności i zakaz opuszczania kraju.   Art. 249 § 1 zawiera ogólne podstawy stosowania środków zapobiegaw-   czych. Przepis ten brzmi następująco:   „Środkizapobiegawczemożnastosowaćwceluzabezpieczeniaprawidłowego   toku postępowania, a wyjątkowo także w celu zapobiegnięcia popełnieniu przez   oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa; można je stosować tylko wtedy,   gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że oskarżony   popełnił przestępstwo”.   26. Art. 258 wylicza podstawy dla stosowania tymczasowego aresztowa-   nia. W omawianym zakresie brzmi następująco:   „1. Tymczasowe aresztowanie może nastąpić, jeżeli:   1) zachodzi uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania się oskarżonego,   zwłaszcza wtedy, gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on   w kraju stałego miejsca pobytu,   2) zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do składania   fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał   postępowanie karne.   § 2. Jeżeli oskarżonemu zarzuca się popełnienie zbrodni lub występku za-   grożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej   lat, albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wolności   nie niższą niż 3 lata, potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu   zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania może być uzasadniona grożącą   oskarżonemu surową karą”.     27. Kodeks ustanawia pewien margines swobody, jeżeli chodzi o dalsze   stosowanie poszczególnych środków zapobiegawczych. Art. 257 w omawia-   nym zakresie brzmi następująco:   „§ 1. Tymczasowego aresztowania nie stosuje się, jeżeli wystarczający   jest inny środek zapobiegawczy”.   Art. 259 w omawianym zakresie brzmi następująco:   „§ 1. Jeżeli szczególne względy nie stoją temu na przeszkodzie, należy   odstąpićodtymczasowegoaresztowania,zwłaszczagdypozbawienieoskarżonego   wolności:   1) spowodowałoby dla jego życia lub zdrowia poważne niebezpieczeństwo,   2) pociągałoby wyjątkowo ciężkie skutki dla oskarżonego lub jego najbliż-   szej rodziny”.   28. Kodeks z 1997 r. nie tylko określa maksymalne terminy ustawowe dla   stosowania tymczasowego aresztowania, ale również w art. 252 § 2 przewi-   duje, że właściwy sąd – w wyżej wymienionych terminach – musi w każdym   postanowieniu o tymczasowym aresztowaniu określić dokładny okres jego   dalszego stosowania.   Art. 263 wyznacza terminy stosowania tymczasowego aresztowania.   W wersji mającej zastosowanie do 20 lipca 2000 r. przewidywał:   „§ 1. W postępowaniu przygotowawczym sąd, stosując tymczasowe areszto-   wanie, oznacza jego termin na okres nie dłuższy niż 3 miesiące.   § 2. Jeżeli ze względu na szczególne okoliczności sprawy nie można było   ukończyć postępowania przygotowawczego w terminie określonym w § 1, sąd   pierwszej instancji właściwy w danej sprawie może, gdy zachodzi tego potrzeba,   na wniosek prokuratora przedłużyć tymczasowe aresztowanie na dalszy okres,   który jednak łącznie nie może przekroczyć 12 miesięcy.   § 3. Łączny okres stosowania tymczasowego aresztowania do chwili wyda-   nia pierwszego wyroku przez sąd pierwszej instancji nie może przekroczyć 2 lat.   § 4. Przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania na okres oznaczo-   ny, przekraczający terminy określone w § 2 i 3, może dokonać sąd apelacyjny,   w którego okręgu prowadzi się postępowanie, na wniosek sądu, przed którym   sprawa się toczy, a w postępowaniu przygotowawczym na wniosek właściwego   prokuratora apelacyjnego – jeżeli konieczność taka powstaje w związku z za-   wieszeniem postępowania karnego, przedłużającą się obserwacją psychiatryczną   oskarżonego, przedłużającym się opracowywaniem opinii biegłego, wykonywa-   niem czynności dowodowych w sprawie o szczególnej zawiłości lub poza grani-   cami kraju, celowym przewlekaniem postępowania przez oskarżonego, a także   z powodu innych istotnych przeszkód, których usunięcie było niemożliwe”.   W dniu 20 lipca 2000 r. § 4 został zmieniony i od tego czasu kompe-   tencja do przedłużania tymczasowego aresztowania poza terminy wskazane   w § 2 i 3 została oddana sądowi apelacyjnemu, w którego właściwości znaj-   duje się popełnione przestępstwo.     PRAWO   I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKUŁU 5 § 3 KONWENCJI   29. Skarżący skarżył się, że długość jego tymczasowego aresztowania   była nadmierna. Opierał się na art. 5 § 3 Konwencji, który w omawianym   zakresie brzmi następująco:   „Każdy zatrzymany lub pozbawiony wolności zgodnie z przepisami ustępu   (c) niniejszego artykułu ... jest uprawniony do rozpatrzenia jego sprawy w roz-   sądnym terminie albo do zwolnienia na czas procesu. Zwolnienie może być ob-   warowane gwarancją stawienia się na rozprawie”.   30. Rząd zakwestionował ten pogląd.   A. Dopuszczalność   31. Trybunał zauważa, że niniejsza skarga nie jest oczywiście bezzasadna   w znaczeniu art. 35 § 3 Konwencji. Zauważa też, że nie jest niedopuszczalna   na żadnej innej podstawie. Zatem musi zostać uznana za dopuszczalną.   B. Przedmiot skargi   1. Okres podlegający rozpatrzeniu   32. Skarżący nie przedstawił żadnych uwag w odniesieniu do okresu   podlegającego rozpatrzeniu. Rząd przedłożył, że okres ten rozpoczął się   w dniu 3 stycznia 1996 r. i zakończył w dniu 10 września 2001 r. Zauważył   jednakże, iż okres od uznania skarżącego winnym przez sąd pierwszej in-   stancji do momentu przekazania sprawy przez sąd odwoławczy do ponow-   nego rozpatrzenia powinien być wyłączony z całkowitego okresu podlega-   jącego rozpatrzeniu.   33. Trybunał zgadza się, że okres podlegający rozpatrzeniu trwał od dnia   stycznia 1996 r. do dnia 31 marca 1998 r. (kiedy to skarżący został uznany   winnym przez sąd pierwszej instancji) oraz od dnia 13 sierpnia 1998 r. (kiedy   wyrok został uchylony) do dnia 10 września 2001 r. (kiedy skarżący został   zwolniony). Zgodnie z orzecznictwem organów konwencyjnych osoba uznana   za winną przez sąd pierwszej instancji nie może być uważana za pozbawioną   wolności „dla celów doprowadzenia jej przed odpowiednie organy z powodu   istnienia racjonalnego podejrzenia, iż dopuściła się ona popełnienia przestęp-   stwa”, jak jest to określone w ostatnio wymienionym przepisie, ale znajduje   się w sytuacji przewidzianej w art. 5 § 1 Konwencji (a), który zezwala na po-   zbawienie wolności „po uznaniu za winnego przez właściwy sąd” (zobacz   np. B. p. Austrii, wyrok z dnia 28 marca 1990 r., Series A, nr 175, str. 14-16,   § 36-39). Ponadto Trybunał zauważa, że okres pomiędzy dniem 27 lutego   i 18 maja 1997 r. musi być również wyłączony z całkowitego czasu trwania     tymczasowego aresztowania skarżącego, ponieważ w tym okresie odbywał on   karę pozbawienia wolności na podstawie innego wyroku.   34. Okres podlegający rozpatrzeniu trwał zatem pięć lat i jeden miesiąc.   2. Rozsądny czas trwania tymczasowego aresztowania   (a) Argumenty przedstawione Trybunałowi   35. Skarżący przedłożył, że czas trwania jego tymczasowego aresztowa-   nia był bezpodstawnie długi. Przedłużające się aresztowanie było przyczyną   jego zubożenia i poważnych problemów zdrowotnych.   36. Rząd przedłożył, że tymczasowe aresztowanie skarżącego było zgodne   z wymogami art. 5 § 3 Konwencji. Było ono usprawiedliwione w sposób odpo-   wiedni i wystarczający. Jego podstawy to w szczególności: charakter zarzutów   przestawionych skarżącemu, jak również zagrożenie, że mógłby on utrudniać   postępowanie. Rząd argumentował, że organy krajowe wykazały się należytą   starannością, wymaganą w sprawach osób pozbawionych wolności.   (b) Ocena Trybunału   (i) Zasady wypracowane przez orzecznictwo Trybunału   37. Na podstawie orzecznictwa Trybunału nie można ocenić in abstracto,   czy okres tymczasowego aresztowania był rozsądny. To, czy zastosowanie   wobec oskarżonego tymczasowego aresztowania jest rozsądne, musi być oce-   niane w każdej sprawie zgodnie z jej okolicznościami. Kontynuowanie tym-   czasowego aresztowania może być uzasadnione w danej sprawie jedynie wte-   dy, gdy istnieją szczególne wskazania, takie jak wymogi interesu publiczne-   go, w których niezważanie na domniemanie niewinności przeważa nad zasadą   poszanowania wolności jednostki (zobacz między innymi W. p. Szwajcarii,   wyrok z dnia 26 stycznia 1993 r., Series A nr 254-A, str. 15, § 30 i wyrok Ku-   dła p. Polsce [GC], nr 30210/96, § 110, ECHR 2000-XI). Orzecznictwo kon-   wencyjne wypracowało cztery podstawowe przyczyny, dla których nie sto-   suje się poręczenia majątkowego jako środka zabezpieczającego: ryzyko,   że oskarżony nie stawi się na rozprawę; ryzyko, że oskarżony, jeżeli zostanie   zwolniony, będzie podejmował działania naruszające funkcjonowanie wy-   miaru sprawiedliwości, bądź będzie popełniał dalsze przestępstwa lub naru-   szał porządek publiczny (zobacz Smirnova p. Rosji, nr 46133/99 i 48183/99,   § 59, ECHR 2003-IX). Niebezpieczeństwo ucieczki nie może się opierać je-   dynie na podstawie surowości możliwej kary; musi być oceniane w związ-   ku z innymi właściwymi czynnikami, które mogą, bądź to potwierdzić jego   istnienie, jak również wskazać, że jest ono tak nikłe, iż nie może uzasadniać   stosowania tymczasowego aresztowania. W tym kontekście należy zwrócić   uwagę w szczególności na charakter osoby, o którą chodzi, na jej postawę mo-   ralną, jej majątek, powiązania z państwem, w którym jest oskarżana i jej kon-     takty międzynarodowe (zobacz sprawa W. p. Szwajcarii, cytowana powyżej,   § 33 z dalszymi odniesieniami i Smirnova, cytowana powyżej, § 60).   38. Przede wszystkim to krajowe organy sądowe muszą zapewnić,   że tymczasowe aresztowanie oskarżonego nie przekroczyło rozsądnego czasu   trwania. Muszą zatem zbadać wszystkie fakty przemawiające za istnieniem   lub brakiem wymogu interesu publicznego uzasadniającego, z należytym   uwzględnieniem zasady domniemania niewinności, odstąpienie od zasady po-   szanowania wolności jednostki i muszą je przedstawić w swoich orzeczeniach   oddalających wnioski o uchylenie tymczasowego aresztowania. Trybunał   orzeka, czy miało miejsce naruszenie art. 5 § 3 Konwencji jedynie w oparciu   o powody podane w powyższych orzeczeniach oraz w oparciu o prawdziwe   fakty wskazane przez skarżącego w jego zażaleniach.   39. Istnienie racjonalnego podejrzenia, że zatrzymana osoba popełni-   ła przestępstwo, jest warunkiem niezbędnym do legalnego podtrzymywania   jej tymczasowego aresztowania, ale po upływie pewnego czasu już nie wy-   starcza. Trybunał musi zatem stwierdzić, czy istniały inne podstawy, na któ-   re powołały się organy sądowe, uzasadniające dalsze pozbawienie wolności   skarżącego. Jeżeli te podstawy były „odpowiednie” i „wystarczające”, Try-   bunał musi się także upewnić, że organy krajowe wykazały się „szczególną   starannością” w prowadzeniu postępowania (zobacz, wyrok Labita p. Wło-   chom [GC], nr 26772/95, § 153, ECHR 2000-IV i wyrok Jabłoński p. Polsce,   nr 33492/96, § 80, z dnia 21 grudnia 2000 r.).   (ii) Zastosowanie powyższych zasad w niniejszej sprawie   40. Trybunał zauważa, że w niniejszej sprawie organy najpierw oparły się   na istnieniu racjonalnego podejrzenia, że skarżący popełnił zarzucane mu czyny,   na ciężarze tych zarzutów oraz na potrzebie zapewnienia prawidłowego toku po-   stępowania. Powtarzały to uzasadnienie we wszystkich swoich postanowieniach.   Później sądy oparły się na surowości przewidywanej kary. Co w ich opinii   gwarantowało dalsze stosowanie tymczasowego aresztowania wobec skarżą-   cego i zwalniało je od rozważania innych jego podstaw (zobacz ustęp 12 po-   wyżej). W konsekwencji w czasie dwu i pół letniego okresu tymczasowego   aresztowania, organy nie podały żadnych nowych podstaw dla dalszego stoso-   wania najsurowszego środka zapobiegawczego wobec skarżącego.   41. Trybunał przyznaje, że istnienie podejrzenia, iż skarżący popełnił   przestępstwa oraz potrzeba zapewnienia prawidłowego toku postępowania,   mogły w początkowym okresie uzasadniać jego tymczasowe aresztowanie.   Jednakże z upływem czasu podstawy te stawały się coraz mniej właściwe.   Zatem Trybunał nie uważa, że te podstawy, powtarzane we wszystkich po-   stanowieniach, a nawet argument o surowości przewidywanej kary, mogłyby   wystarczyć do usprawiedliwienia całkowitego czasu trwania okresu, o który   chodzi.     42. Trybunał zauważa ponadto brak wyraźnego wskazania, że podczas ca-   łego okresu tymczasowego aresztowania skarżącego, organy dostrzegły moż-   liwość zastosowania wobec niego innych środków zapobiegawczych – takich   jak poręczenie majątkowe, czy dozór policji – wyraźnie przewidzianych przez   polskie prawo w celu zapewnienia właściwego toku postępowania karnego.   W tym kontekście Trybunał chciałby podkreślić, że zgodnie z art. 5 § 3 or-   gany, postanawiając o zastosowaniu tymczasowego aresztowania wobec danej   osoby bądź o jego uchyleniu, są zobowiązane do rozważenia zastosowania alter-   natywnych środków zapewniających stawienie się osoby na rozprawę. W rzeczy   samej artykuł ten zawiera nie tylko prawo do „sądzenia w rozsądnym terminie   albo zwolnienia na czas postępowania”, ale przewiduje także, że „zwolnienie   może zostać uzależnione od udzielenia gwarancji zapewniających stawienie się   na rozprawę” (zobacz sprawa Jabłoński cytowana powyżej, § 83).   43. W tych okolicznościach Trybunał konkluduje, że podstawy podane   przez organy krajowe nie były „wystarczające” i „właściwe” dla usprawiedli-   wienia tymczasowego aresztowania skarżącego przez pięć lat i jeden miesiąc.   44. Ponadto Trybunał nie może nie zauważyć, że mimo że skarżący zo-   stał oskarżony w listopadzie 1996 r., sąd pierwszej instancji przeprowadził   pierwszą rozprawę po prawie roku (ustępy 8 i 9 powyżej). Rząd nie przedsta-   wił żadnego wyjaśnienia w odniesieniu do tego okresu, podczas którego sąd   pierwszej instancji najwyraźniej pozostawał bezczynny. Zwłoka ta powinna   zostać uznana za znaczącą, nie można zatem powiedzieć, że organy wykazały   się „szczególną starannością” w prowadzeniu postępowania karnego przeciw-   ko skarżącemu.   Zatem nastąpiło naruszenie art. 5 § 3 Konwencji.   II. ZASTOSOWANIE ARTYKUŁU 41 KONWENCJI   45. Art. 41 Konwencji stwierdza:   „Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej protoko-   łów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Stro-   ny pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał   orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie”.   A. Szkoda niemajątkowa   46. Skarżący domagał się kwoty 300 000 złotych z tytułu szkody niema-   jątkowej.   47. Rząd przedłożył, że roszczenie to było nadmierne i zwrócił się do Try-   bunału o orzeczenie, że samo stwierdzenie naruszenia stanowi słuszne za-   dośćuczynienie.     48. Trybunał przyznaje, że skarżący z pewnością poniósł szkodę o cha-   rakterze niemajątkowym – taką jak stres i frustracja wynikłe z nadmiernej   długości tymczasowego aresztowania – która nie może zostać dostatecznie   zaspokojona poprzez samo stwierdzenie naruszenia Konwencji. Orzekając   w oparciu o zasadę słuszności, zasądza skarżącemu kwotę 5.000 euro na tej   podstawie.   B. Odsetki z tytułu zwłoki   49. Trybunał uważa za odpowiednie, że odsetki z tytułu niewypłacenia za-   dośćuczynienia w terminie powinny być ustalone zgodnie z marginalną stopą   procentową Europejskiego Banku Centralnego plus trzy punkty procentowe.   Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE   1. Uznaje niniejszą skargę za dopuszczalną;   2. Uznaje, że doszło do naruszenia art. 5 § 3 Konwencji;   3. Uznaje, że   (a) pozwane państwo ma wypłacić skarżącemu, w ciągu trzech miesięcy   od dnia, kiedy wyrok stanie się prawomocny zgodnie z art. 44 § 2 Kon-   wencji, kwotę 5000 euro (pięć tysięcy euro) z tytułu szkody niemająt-   kowej, plus jakikolwiek podatek, jaki może być nałożony, przeliczone   na polskie złote według kursu z dnia realizacji wyroku;   (b) od wygaśnięcia powyższego trzymiesięcznego terminu do momentu   zapłaty zwykłe odsetki będą płatne od tej sumy według marginalnej   stopy procentowej Europejskiego Banku Centralnego plus trzy punkty   procentowe;   4. Oddala pozostałą część roszczenia skarżącego dotyczącego słusznego za-   dośćuczynienia.   Sporządzono w języku angielskim i obwieszczono pisemnie 28 lipca   r., zgodnie z art. 77 § 2 i 3 Regulaminu Trybunału.   Vincent BERGER   Boštjan M. ZUPANČIČ   Kanclerz Sekcji   Przewodniczący   53