75202/01;9820/02;27942/02

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   ASLAN VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 75202/01, 9820/02 ve 27942/02)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Aralık 2007   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (75202/01, 9820/02 ve 27942/02) no’lu üç   davanın nedeni ekte bilgileri sunulan bu ülke vatandaꢀlarının (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan   Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması   Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurulardır.   Baꢀvuranların avukatlarının isimleri ekte yer almaktadır.   OLAYLAR   A. 75202/01 No’lu Aslan baꢀvurusu   yılı Eylül ayında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı baꢀvurana ait arazileri istimlak   etmiꢀtir.   Ödenen tutar konusunda idare ile anlaꢀmazlığa düꢀen baꢀvuran kamulaꢀtırma bedelinin   artırımı talebiyle 346 ve 347 sayılı parsellere iliꢀkin olarak Nizip Asliye Hukuk Mahkemesine   iki ayrı baꢀvuruda bulunmuꢀtur.   sayılı parsele iliꢀkin yargılama Yargıtay’ın 7 ꢁubat 2000 tarihli kararıyla son bulmuꢀtur.   Đdare, gecikme faiziyle birlikte ek kamulaꢀtırma tazminatını 2 Ağustos 2001 tarihinde   ödemiꢀtir.   sayılı parsele iliꢀkin yargılama süreci ise Yargıtay’ın 29 Mayıs 2000 tarihli kararı ile sona   ermiꢀtir.   Đdare, gecikme faiziyle birlikte ek kamulaꢀtırma tazminatını 4 Kasım 2002 tarihinde   ödemiꢀtir.   B. 9820/02 No’lu Acar ve diğerleri baꢀvurusu   Karayolları Genel Müdürlüğü belirtilmeyen bir tarihte baꢀvuranlara ait arazileri   kamulaꢀtırarak komisyonca belirlenen kamulaꢀtırma bedelini ödemiꢀtir.   Ödenen tutar konusunda idare ile anlaꢀmazlığa düꢀen baꢀvuranlar, kamulaꢀtırma bedelinin   artırımı talebiyle 12 Mart 1993 tarihinde Ankara Asliye Hukuk Mahkemesine baꢀvuruda   bulunmuꢀlardır.   Mahkeme 12 Nisan 2000 tarihinde aldığı bir kararla, gecikme faizi 19 ve 22 Mart 1993   tarihlerinden itibaren iꢀletilmek suretiyle baꢀvuranlara 220.894.929 TL kamulaꢀtırma   tazminatı ödenmesine hükmetmiꢀtir.   Eylül 2000 tarihinde Yargıtay, davayı ilk derece mahkemesine geri göndermeye gerek   görmeksizin kamulaꢀtırma tazminatı tutarını 259.463.753 TL olarak düzeltmiꢀtir.   Đdare, 21 Ağustos 2001 tarihinde baꢀvuranlara 1.179.079.146 TL tutarında ek kamulaꢀtırma   tazminatı ödemiꢀtir.   C. 27942/02 No’lu Gümüꢀ ve Yılmaz baꢀvurusu   Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, belirtilmeyen bir tarihte, bir baraj inꢀası çerçevesinde   baꢀvuranlara ait ꢁanlıurfa’da bulunan arazileri istimlak etmiꢀtir.   Ödenen tutar konusunda idare ile anlaꢀmazlığa düꢀen baꢀvuranlar kamulaꢀtırma bedelinin   artırımı talebiyle 5 Nisan 1999 tarihinde Birecik Asliye Hukuk Mahkemesine   baꢀvurmuꢀlardır.   Mahkeme 30 Haziran 1999 tarihinde aldığı kararla, baꢀvuranlara, yasal gecikme faizi 29   Nisan 1999 tarihinden itibaren iꢀletilmek üzere 22.488.399.000 TL ek tazminat ödenmesine   hükmetmiꢀtir.   Aralık 1999 tarihinde Yargıtay, ilk derece mahkemesi tarafından verilen kararı onamıꢀtır.   Bakanlık, 15 Kasım 2001 tarihinde kamulaꢀtırma tazminatlarını 29 Nisan 1999 ile 15 Kasım   tarihleri arasında %50 ve %60 üzerinden hesaplanan gecikme faiziyle birlikte   baꢀvuranlara ödemiꢀtir.   HUKUK   I. DAVALARIN BĐRLEꢁTĐRĐLMESĐ   Olaylar ve esasa iliꢀkin gündeme getirdikleri meseleler bakımından davalar arasındaki   benzerliğe istinaden AĐHM, içtüzüğünün 42/1 maddesi uyarınca bu davaların birleꢀtirilmesini   uygun bulmuꢀtur.   II. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐꢁKĐN   Baꢀvuranlar ek kamulaꢀtırma tazminatlarının devlet tarafından geç ödenmesinden ve devlet   borçlarına uygulanan gecikme faizi oranının yetersizliğinden ꢀikayetçi olmaktadırlar. AĐHM,   baꢀvuruları yalnızca 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi açısından inceleyecektir.   Gümüꢀ ve Yılmaz davasında baꢀvuranlar ayrıca yargı kararının uygulanmasına kadar geçen   uzun yargılama süresinden de ꢀikayetçi olmaktadırlar. Acar ve diğerleri davasında ise   baꢀvuranlar mahkemeler tarafından iꢀlendiği iddia edilen birtakım hesap hataları nedeniyle   mahkeme kararının geç uygulanmasından ꢀikayetçi olmaktadırlar. Bu hususta baꢀvuranlar,   mahkemenin kendilerini haklı bulmasına rağmen yargılama masraflarını ödemek zorunda   bırakıldıklarını ve bu durumun alacaklarının ödenmesini daha da geciktirdiğini iddia   etmektedirler. Baꢀvuranlar ayrıca, mahkemelerce gecikme faizinin baꢀlangıcı olarak belirtilen   tarihe ve gecikme faizi tutarına da itiraz etmektedirler.   Hükümet, baꢀvuranların Borçlar Kanunun 105. maddesinde kendilerine tanınan baꢀvuru   hakkını gerektiği gibi kullanmadıkları gerekçesiyle AĐHS’nin 35. maddesinin 1. fıkrasında   istenildiği üzere iç hukuk yollarını tüketmediklerini savunmaktadır.   Buna benzer bir ꢀikayeti daha evvel Aka (adıgeçen, prg. 34-37) davasında reddettiğini   anımsatan AĐHM, daha önce vardığı bu sonuçtan ayrılmak için herhangi bir gerekçe   görmemektedir.   Đçtihadından doğan ölçütleri ve elinde bulunan unsurları (bkz., özellikle, adıgeçen, Akkuꢀ ve   Aka kararları) göz önünde bulunduran AĐHM, baꢀvuruların esastan incelenmesi gerektiği   kanaatine varmıꢀtır. Netice olarak AĐHM baꢀvuruların herhangi bir kabuledilemezlik   gerekçesinin bulunmadığını tespit etmektedir.   III. ESASA ĐLĐꢁKĐN   Daha önce müteaddit defalar mevcut davadakine benzer meseleleri gündeme getiren davaları   incelemiꢀ olan AĐHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitinde   bulunmuꢀtu (bkz. adıgeçen Akkuꢀ, prg. 30-31, ve Aka, prg. 50-51, kararları).   AĐHM, mevcut davada farklı bir neticeye varabilmesi için Hükümet tarafından ikna edici   herhangi bir olay ya da argüman sunulmadığını kaydetmektedir. AĐHM, ulusal mahkemeler   tarafından hükmedilen ek kamulaꢀtırma tazminatının geç ödenmesinden yalnızca   kamulaꢀtırmayı yapan idarenin sorumlu olduğunu ve bu gecikmenin mülk sahiplerini   mülklerinin kamulaꢀtırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha soktuğunu tespit etmektedir.   AĐHM, baꢀvuranların, genel yararın gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması   arasında olması gereken adil dengeyi bozan alıꢀılmıꢀın dıꢀında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak   zorunda kaldıkları kanaatine varmaktadır.   Bu itibarla 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   B. AĐHS’nin 6. maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında   No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi yönünden vardığı sonucu göz önünde bulunduran AĐHM,   mevcut baꢀvurularda gündeme getirilen esas hukuki sorunları incelediği kanaatine   varmaktadır. Dava olayların tamamını ve tarafların argümanlarını dikkate alan AĐHM,   AĐHS’nin 6., 13. ve 14. maddeleri yönünden yapılan ꢀikayetleri ayrıca incelemeye gerek   olmadığı kanaatine varmaktadır.   IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat, yargılama masraf ve giderleri   Aslan davasında (no: 75202/01) baꢀvuranlar, 27 Eylül 2006 tarihli mektupta AĐHM   tüzüğünün 60. maddesinin 1. ve 2. fıkralarında yer alan hükümlere dikkatleri çekilmiꢀ   olmasına rağmen, kendilerine tanınan süre içerisinde adil tatmine iliꢀkin herhangi bir talepte   bulunmamıꢀlardır. Dolayısıyla AĐHM, bu yönde bir meblağa hükmedilmesine yer olmadığı   kanaatine varmaktadır (Willekens – Belçika, no: 50859/99, prg. 27, 24 Nisan 2003, ve   Roobaert – Belçika, no: 52231/99, prg. 24, 29 Temmuz 2004).   Acar ve diğerleri davasında baꢀvuranlar 300.000 Euro maddi ve 15.000 Euro manevi tazminat   talebinde bulunmaktadırlar.   Gümüꢀ ve Yılmaz davasında ise baꢀvuranlar maddi tazminat olarak 15.635 ABD Doları   (yaklaꢀık 12.220 Euro – baꢀvuranların taleplerini sunduğu 7 Ağustos 2006 tarihindeki kur   üzerinden) Baꢀvuranlar ayrıca 4.000 ABD Doları (yaklaꢀık 3.127 Euro) manevi tazminat talep   etmektedirler.   Baꢀvuranlar avukatlık masrafları için Acar ve diğerleri davasında 25.000 Euro, Gümüꢀ ve   Yılmaz davasında ise 2.000 ABD Doları (yaklaꢀık 1.563 Euro) talep etmektedirler.   Đçtihadının ıꢀığında kendi hesap yöntemine baꢀvuran AĐHM, maddi tazminat olarak aꢀağıdaki   meblağların baꢀvuranlara ya da baꢀvuranların hak sahiplerine ortaklaꢀa ödenmesinin makul   olacağına hükmetmektedir.   - - Gümüꢀ ve diğerleri davasında 7.420 Euro   Acar ve diğerleri davasında 750 Euro   Manevi tazminata iliꢀkin olarak ise AĐHM, ihlal tespitinin manevi zarar için baꢀlı baꢀına   yeterli bir adil tatmin teꢀkil ettiği kanaatindedir.   AĐHM’nin yerleꢀik içtihadı uyarınca, 41. madde bağlamında yargılama masraf ve giderlerinin   ödenmesi, ancak bu masraf ve giderlerin gerçekliğinin, gerekliliğinin ve de makul miktarda   olduğunun ortaya konulması halinde mümkündür (Iatridis – Yunanistan (adil tatmin), no:   31107/96, prg. 54).   AĐHM, baꢀvuranların yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin taleplerinin gerekli belgelerle   desteklenmediğini gözlemlemektedir. Dolayısıyla bu talepleri reddetmek yerinde olacaktır.   C. Gecikme faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç   puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine ;   2. Baꢀvuruların kabuledilebilir ilan edilmesine ;   3. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine ;   4. Baꢀvuranların diğer ꢀikayetlerini ayrıca incelemeye gerek olmadığına ;   5. Đhlal tespitinin baꢀvuranların uğradığı manevi zarar için yeterli bir adil tatmin teꢀkil   ettiğine ;   6. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından   baꢀvuranlara (ya da hak sahiplerine) ortaklaꢀa :   i. maddi tazminat olarak Gümüꢀ ve Yılmaz davasında 7.420 Euro (yedi bin dört yüz   yirmi Euro) ;   ii. maddi tazminat olarak Acar ve diğerleri davasında 750 Euro (yedi yüz elli Euro)   ödenmesine;   iii.bu miktarların yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmasına;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   7. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   Karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 11 Aralık 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   EK   1. 75202/01 No’lu Aslan baꢀvurusu   Baꢀvuru tarihi : 16 Temmuz 2001   Tebliğ tarihi : 27 Haziran 2006   Baꢀvuranın adı ve soyadı : Hayriye Aslan   Avukat : Gaziantep Barosu avukatlarından S. Sinan Yılmaz   2. 9820/02 No’lu Acar ve diğerleri baꢀvurusu   Baꢀvuru tarihi : 26 Aralık 2001   Tebliğ tarihi : 1 Eylül 2006   Baꢀvuranların ad ve soyadları :   Zehra Acar, Đzzet Acar ( varisleri : Sefer Acar, Zülfiye (Acar) Gülebakan, Semiha (Acar)   Binici ve Hafize (Acar) Biber), Mehmet Acar ( varisleri : Leyla Acar, Halime (Acar) Yaman,   Abdulkadir Acar, Mehmet Acar ve Ayꢀe (Acar) Doğar), Mustafa Acar, Cafer Acar, Refika   Acar, Harun Acar, Zeki Acar, Kasım Acar, Satia Acar, Kadriye Çıplak (Karaağaç) ( varisleri :   Mustafa Karaağaç, Halil Đbrahim Karaağaç et Mehmet Karaağaç), Mustafa Karaağaç, Halil   Đbrahim Karaağaç ve Mehmet Karaağaç.   Avukat : Ankara Barosu avukatlarından G.Ç. Ekꢀioğlu.   3. 27942/02 No’lu Gümüꢀ ve Yılmaz baꢀvurusu   Baꢀvuru tarihi : 13 Mayıs 2002   Tebliğ tarihi : 9 Haziran 2006   Baꢀvuranların ad ve soyadları : Emine Gümüꢀ ve Bekir Yılmaz   Avukat : ꢁanlıurfa Barosu avukatlarından Yusuf Karataꢀ