75512/01

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYİ   AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ   DÖRDÜNCÜ DAİRE   DEMİREL VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI   (Başvuru no: 75512/01)   KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ   STRAZBURG   Temmuz 2007   İşbu karar AİHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup   bazı şekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 75512/01 no’lu davanın nedeni T.C vatandaşları   Hünkar Demirel, Evrim Alataş, Laleş Arslan, Mehmet Burtakuçin, Zeynel Akgül,   Abdulvahap Taş, Azad Özkeskin, Bozkur Mevlüt, Ragıp Zarakolu ve Hıdır Ateş’in   (“başvuranlar”) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AİHM”) 30 Ağustos 2001 tarihinde   Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleşmesinin (“AİHS”) 34.   maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.   Başvuranlar, İstanbul Barosu avukatlarından Özcan Kılıç ve Arzu Üstün tarafından temsil   edilmektedirler.   OLAYLAR   1. DAVANIN KOŞULLARI   Başvuranlar Demirel, Zarakolu ve Mevlüt sırasıyla Yedinci Gündem Gazetesi’nin sorumlu   yazı işleri müdürü, genel yayın yönetmeni ve yasal temsilcisidir. Ateş ise bu gazetenin   yayımlanması ve dağıtımından sorumlu şirket olan Delil ltd.’nin yasal temsilcisidir. Diğer   başvuranlar ise sözkonusu gazetede muhabir olarak görev yapmaktadırlar.   Yedinci Gündem Gazetesi 23 Haziran 2001 tarihinde yayın hayatına başlamıştır.   Olağanüstü Hal Bölge Valiliği 27 Haziran 2001 tarihinde, 2935 sayılı Kanunun 11/e maddesi   uyarınca sözkonusu gazetenin ilgili bölgeye sokularak dağıtımının ve satışının süresiz   yasaklanmasına karar vermiştir.   Bu karar, aynı tarihte, gazetenin Diyarbakır temsilcisi Bozkur’a, gazetenin İstanbul’daki   merkezinde satış sorumlusu olan Kemaloğlu’na ve Delil ltd. şirketiyle birlikte gazetenin   dağıtımından sorumlu Biryay şirketine posta yoluyla tebliğ edilmiştir.   HUKUK   I. KABULEDİLEBİLİRLİĞE İLİŞKİN   Hükümet, mevcut davada yalnızca Demirel, Zarakolu, Mevlüt ve Ateş’in mağdur sıfatını haiz   olduklarını; diğer başvuranların ise Yedinci Gündem Gazetesinin idari kadrosunda yer   almayan muhabir ya da temsilciler olduğunu savunmaktadır.   AİHM, müdahaleyi teşkil ettiği iddia edilen olaylardan doğrudan etkilenen bir kimsenin,   AİHS ile güvence altına alınan haklarının kullanılmasına yönelik bir müdahaleden dolayı   ‘mağduriyet’ iddiasında bulunabileceğini anımsatır (bkz., bu hususta, Tanrıkulu, Çetin, Kaya   ve diğerleri – Türkiye, no: 40150/98, 40153/98, 40160/98, 6 Kasım 2001).   Bu konuda AİHM, sözkonusu gazetenin yayımlanmasından sorumlu şirketin, sorumlu yazı   işleri müdürü, genel yayın yönetmeni ve gazetenin yasal temsilcisinin mağdur sıfatı taşıdıkları   noktasında bir ihtilaf olmadığını tespit etmektedir. Diğer başvuranlara ilişkin olarak ise   AİHM, muhabir olan başvuranların haber verme görevlerinin dava konusu müdahaleden   doğrudan etkilenmiş olması dolayısıyla bunların her birinin AİHS’nin 10. maddesiyle   güvence altına alınan haklarını kullanma noktasında mağdur olduklarının   değerlendirilebileceği kanaatine varmaktadır (Mehmet Emin Yıldız ve diğerleri – Türkiye, no:   60608/00, 26 Nisan 2005).   Bu itibarla AİHM, Hükümetin ön itirazını reddeder. AİHS’nin 35. maddesinde belirtilen   herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit eden AİHM başvuruyu   kabuledilebilir ilan eder.   II. ESASA İLİŞKİN   A. Tarafların argümanları   Başvuranlar, 27 Haziran 2001 tarihinde Yedinci Gündem Gazetesinin olağanüstü halin devam   ettiği bölgede dağıtımının yasaklanmasının haber ve fikir iletme özgürlüklerine yönelik   hukuki gerekçeden yoksun bir müdahale olarak değerlendirilmesi gerektiğini   savunmaktadırlar. Başvuranlar ayrıca Olağanüstü Hal Bölge Valisi tarafından alınan karara   itiraz etmek için iç hukukta başvuru yolu bulunmamasından şikayetçi olmaktadırlar.   Bu hususlarda başvuranlar AİHS’nin 1, 6, 7, 9, 10, 13, 14, 17 ve 18. maddelerine ve 1 No’lu   Ek Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.   Hükümet bu savlara itiraz etmektedir. Hükümet, sözkonusu gazetenin dağıtımının, yalnızca,   terörist faaliyetler nedeniyle son derece hassas bir ortamın hakim olduğu belirli bir bölgede   yasaklandığına dikkat çekmektedir. Hükümet, sözkonusu gazetede yayınlanan yazıların halkı   kışkırtmayı veya bölgedeki kamu düzeni üzerinde ciddi biçimde etki edebilecek terör   eylemlerini haklı göstermeyi amaçladığını belirtmektedir.   B. AİHM’nin takdiri   1. Başlangıç değerlendirmeleri   Şikayetlerin ve şikayete konu olan olayların tamamını göz önünde bulunduran AİHM,   AİHS’nin 10. maddesi yönünden yapılan şikayetin, ister 13. maddeyle birlikte isterse tek   başına ele alınsın, öncelikle incelenmesi gerektiği kanaatindedir.   2. AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında   AİHM, OHAL Valisi tarafından 2935 sayılı Kanunun 11/e maddesi uyarınca Yedinci   Gündem Gazetesi’nin olağanüstü halin devam ettiği bölgeye sokulması ve dağıtımının   yasaklanması kararı verilmesinin başvuranların AİHS’nin 10/1 maddesiyle güvence altına   alınan ifade özgürlüğü haklarına yönelik bir müdahale teşkil ettiği hususunda taraflar arasında   bir ihtilaf bulunmadığını not eder.   Ayrıca bu müdahalenin yasayla öngörülmüş olduğu ve AİHS’nin 10/2 maddesi anlamında   toprak bütünlüğünün ve kamu düzeninin korunması gibi meşru bir hedefi izlediği hususunda   da bir ihtilaf mevcut değildir (bkz. Çetin ve diğerleri, adıgeçen). AİHM bu hususta taraflarla   hemfikirdir. Ancak yine de ihtilaf konusu tedbirin sözkonusu hedeflere ulaşılması bakımından   ‘demokratik bir toplumda zorunlu’ olup olmadığını belirlemek gerekir.   AİHM, buna benzer sorunları gündeme getiren davaları daha evvel de incelemiş ve bu   davalarda AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği tespitinde bulunmuştu (bkz., bilhassa, Çetin   ve diğerleri, adıgeçen, Güneri ve diğerleri – Türkiye, no: 42853/98, 43609/98 ve 44291/98, 12   Temmuz 2005, ve Yeşilgöz – Türkiye, no: 45454/99, 20 Eylül 2005).   AİHM, 2935 sayılı OHAL Kanununun 11. maddesinin e) bendinin valiye, bölge halkının   kafasını karıştırarak kamu düzeninin ciddi biçimde bozulmasına aracılık eden ya da bölgede   etkinlik gösteren güvenlik güçlerinin faaliyetlerini yanlış yansıtan yorumlara yer veren her   türlü yazılı metnin bölgeye sokulmasını ve dağıtılmasını yasaklama yetkisi tanıdığını   kaydetmiştir. Son derece genel ifadelerle kaleme alınmış olan bu kanun hükümleri, yayınların   dağıtımı ve bölgeye sokulmasının idari olarak yasaklanması konusunda OHAL Valisi’ne   geniş takdir yetkisi tanımaktadır.   Bu tür ön kısıtlamalar a priori AİHS’ye aykırı değildir. Ancak, yasaklamanın sınırlarının   çizilmesi ve muhtemel istismarlara karşı adli kontrolün etkin şekilde yerine getirilmesi için   katı bir yasal çerçevesi bulunmalıdır. (Çetin ve diğerleri, adıgeçen, prg. 61 ve 66).   Ancak AİHM, gerek bu kanunun uygulanmasının gerek OHAL Valisi’ni yetkilendiren   maddelerinin her türlü yargısal denetimin dışında kaldığını gözlemlemektedir. Yayınların   idare tarafından yasaklanması konusunda yargı denetiminin olmaması, başvuranları, olası   suiistimallere karşı korunmaları bakımından gerekli güvencelerden yoksun bırakmaktadır.   AİHM, incelemesine sunulan vakanın meydana geldiği koşulları ve bilhassa da terörle   mücadeleye bağlı zorlukları dikkate almaktadır. AİHM’ye göre olayların meydana geldiği   dönemde terör eylemleri nedeniyle sözkonusu bölgede hakim olan siyasi gerilimin ciddi bir   etkisi vardır. Bununla birlikte yasaklama kararının gerekçeden yoksun olduğunu tespit etmek   gerekir (Çetin ve diğerleri, adıgeçen, prg. 63). Üstelik Hükümet, sözkonusu gazetenin şiddete   teşvik eden ve demokrasiyi reddeder nitelikte olduğunu ya da yasaklanmasını haklı kılacak   olumsuz bir etki yapma potansiyelinin olduğunu gösteren herhangi bir kanıt sunmamaktadır   (bkz, mutatis mutandis, Güneri ve diğerleri, prg. 79).   Yukarıda yapılan değerlendirmelerin ışığında AİHM, ihtilaflı yasaklama kararının   ‘demokratik bir toplumda gerekli’ olarak mütalaa edilemeyeceği sonucuna varmıştır.   Bu itibarla AİHS’nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.   3. AİHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında   13. madde, AİHS’de yer alan hak ve özgürlüklerden iç hukukta da faydalanmaya imkan   tanıyan bir başvuru yolunun bulunmasını teminat altına alır.   Bu hüküm, netice olarak, iç hukukta, AİHS’ye dayanan ‘savunulabilir bir şikayetin’   muhtevasını incelemeye imkan tanıyan bir başvuru yolunun bulunmasını ve gerektiğinde   uygun bir telafi sunulmasını gerekli kılar (bkz., diğerleri arasında, Kudla – Polonya, no:   30210/96, prg. 157).   13. maddeden kaynaklanan yükümlülüğün kapsamı şikayetin niteliğine bağlı olarak   değişkenlik gösterir. Ancak 13. maddede öngörülen başvuru hem hukuken hem uygulamada   ‘etkili’ olmalıdır (bkz., sözgelimi, İlhan – Türkiye, no: 22277/93, prg. 97).   AİHM’nin yukarıda gözlemlediği üzere, mevcut davada başvuranlar yargısal denetimin   olmaması nedeniyle AİHS’nin 13. maddesi bakımından da gerekli güvencelerden yoksun   kalmışlardır.   Olağanüstü Hal Bölge Valisi tarafından alınan karara itiraz edilebilmesi için iç hukukta bir   başvuru yolu bulunmaması sebebiyle AİHS’nin 13. maddesi de ihlal edilmiştir.   4. Şikayetlerin geriye kalanı hakkında   AİHS’nin 10. ve 13. maddeleri yönünden yaptığı tespitleri göz önünde bulunduran AİHM,   mevcut başvuruda gündeme getirilen hukuki meseleleri incelediği kanaatindedir (Aksoy   (Eroğlu) – Türkiye, no: 59741/00, prg. 35, 31 Ekim 2006, ve Sadak ve diğerleri – Türkiye, no:   29900/96, 29901/96, 29902/96, prg. 73). Dava olaylarının ve tarafların argümanlarının   tamamını dikkate alan AİHM, AİHS’nin 1, 6, 7, 9, 14, 17, 18. maddeleri ve 1 No’lu Ek   Protokol’ün 1. maddesi yönünden yapılan diğer şikayetler hakkında bir hükme varmasının   gerekli olmadığını değerlendirmektedir.   II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA   AİHM önünde adil tatmin başlığı altında herhangi bir talepte bulunulmadığından bu yönde bir   tazminata hükmedilmesine gerek yoktur.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM, OYBİRLİĞİ İLE   1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;   3. AİHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;   4. Başvuranların diğer şikayetlerinin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;   Karar vermiştir.   İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 24 Temmuz 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.