75606/01

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   MEHMET ALĐ MĐÇOOĞULLARI - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no:75606/01 )   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Mayıs 2007   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup bazı   ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine yapılan baꢀvurunun nedeni (baꢀvuru no: 75606/01) bu ülke   vatandaꢀı Mehmet Ali Miçooğulları’nın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 18   Eylül 2001 tarihinde (AĐHM) Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin Temel Đnsan Haklarını   (AĐHS) güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran,   Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Hatay barosu avukatlarından Cevahir Can   Anıl tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   doğumlu baꢀvuran Hatay’da ikamet etmektedir.   Baꢀvuran Samandağ (Hatay) Çiğdede mahallesi’nde bulunan 1251 parsel numaralı 494 m2’lik   arsanın sahibidir.   ꢁubat 1937 tarihli Tapu kadastro kaydına göre bu parsel Alevi Cemaati Vakfı adına tescil   edilmiꢀtir. 29 Mart 1948 tarihinde bu parsel Samandağ belediyesine nakledilmiꢀtir. Ahmet   Özen’e 1965’te satılan parseli adı geçen baꢀvurana 1970 yılında satmıꢀtır.   Hazine sözkonusu parselin kıyı kenar ꢀeridinde olup olmadığının tespiti için 27 Nisan 1995   tarihinde Samandağ Asliye hukuk mahkemesi’ne baꢀvuruda bulunmuꢀtur.   Mahkeme 16 Temmuz 1999 tarihli bir kararla taꢀınmaz malın Hazine adına tescil edilmesine   karar vermiꢀtir.   Baꢀvuran 11 Ocak 2000 tarihinde Yargıtay’a sunduğu layihasında kamulaꢀtırma bedeli   ödenmeksizin mülkiyetinin tapusunun elinden alındığını ileri sürmüꢀtür.   Yargıtay 9 Mayıs 2000 tarihli bir kararla dava dosyasında yer alan deliller ve davanın yasal ve   hukuki dayanağı ıꢀığında temyizine gidilen kararı onamıꢀtır. Baꢀvuran yargı masraflarını   ödemeye mahkum edilmiꢀtir.   Ocak 2001 tarihinde alınan ve baꢀvurana 29 Mart 2001 tarihinde tebliğ edilen bir kararla   Yargıtay kararın tashihi talebini reddetmiꢀtir.   HUKUK AÇISINDAN   I. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   HAKKINDA   Baꢀvuran Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesine uygun olarak hiçbir bedel ödenmeksizin   mülkiyetinin tapusunun Hazineye geçtiğini ileri sürmektedir.   Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmıꢀtır.   A. Kabuledilebilirlik hakkında   Hükümet mevcut baꢀvuruda baꢀvuranın tapu tescil belgesinin geçerli olup olmadığının   bilinmesi gerektiğini ifade etmektedir. Kıyı kenar ꢀeridinde bulunan ihtilaf konusu taꢀınmaz   özel mülkiyet konusunu teꢀkil edemez. Bu nedenle, tapu tescili olmadığından baꢀvuran   kamulaꢀtırma adı altında bir bedel talebinde bulunamaz. Hükümet baꢀvuranın tapusunun iptali   nedeniyle Anayasa’nın 125. maddesine, Đdari Muhakeme Usulü Kanunu veya Medeni   Kanun’a dayalı olarak tazminat davası açabileceğini savunmaktadır.   Baꢀvuran bu savlara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM daha önce Doğrusöz ve Aslan-Türkiye kararında (no: 1262/02 §§ 22-23, 30 Mayıs   2006) benzer bir itirazın bu baꢀvuru yollarının baꢀvuranın tapusunun tapu siciline illegal   olarak tescil edilmesi ile ilintili olması nedeniyle reddedildiğini hatırlatmaktadır. Zira, bu   baꢀvuruda Samandağ Asliye hukuk mahkemesi yasada belirtildiği üzere kıyı kesimde bulunan   arazilerin özel mülkiyete ait olamayacağı gerekçesiyle baꢀvuranın tapu belgesini iptal etmiꢀtir.   AĐHM bu durumda Hükümetin itirazını reddetmektedir.   Hükümet, tahsis baꢀvurusunu reddeden Yargıtay’ın 31 Ocak 2001 tarihli kararının ardından   altı ay içinde baꢀvuranın baꢀvurusunu yapmadığını belirtmektedir.   Baꢀvuran bu sava itiraz etmektedir.   AĐHM baꢀvuranın tapu belgesinin iptalinin 31 Ocak 2001 tarihinde Yargıtay kararı ile   sonuçlandığını, bu kararın baꢀvurana 29 Mart 2001 tarihinde tebliğ edildiğini ve baꢀvuranın   AĐHS’nin 35 § 1. maddesine uygun olarak altı ay içerisinde 18 Eylül 2001 tarihinde   baꢀvuruda bulunduğunu tespit etmektedir. Bu nedenle Hükümetin itirazı reddedilmektedir.   AĐHM baꢀvurunun bu bölümünün AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca dayanaktan yoksun   olmadığı saptamasını yapmaktadır. Baꢀvurunun kabuledilemezliği hakkında hiçbir gerekçe   yer almamaktadır. Dolayısıyla baꢀvuru kabuledilmelidir.   B. Esas hakkında   Baꢀvuran iddialarını yinelemektedir.   Hükümet ilgili iç hukuka göre kıyı kenar ꢀeridinde bulunan bir taꢀınmazın tapu siciline özel   mülkiyet olarak tescil edilemeyeceği açıklamasını yapmaktadır. Mevcut baꢀvuruda,   taꢀınmazın baꢀvuran adına kaydedilmesi Anayasa’nın ve diğer ilgili yasaların ihlaline yol   açmaktadır. Baꢀvuranın tapu belgesi Samandağ Asliye hukuk mahkemesi tarafından bu   nedenle iptal edilmiꢀtir, dolayısıyla kendisine bu doğrultuda bir ödeme yapılmamıꢀtır.   Bununla birlikte AĐHM, baꢀvuranın mülkiyet hakkı alanına müdahalenin Ek 1 no’lu   Protokol’ün 1. maddesinin ilk bendinde yer alan mülkiyet hakkından «yoksun bırakma»   olarak değerlendirildiğini saptamaktadır.   Baꢀvuran tarafından dile getirilen benzer bu ꢀikayetin daha önce de incelendiğini ve Ek 1   no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını hatırlatmaktadır. Bunun yanı sıra,   taꢀınmazın değerine iliꢀkin makul sayılabilecek hiçbir miktarın ödenmemesi, mülkiyetten   yoksun bırakma halinin doğal olarak aꢀırı ve genel bir tazminden yoksun oluꢀu Ek 1 no’lu   Protokol’ün 1. maddesinde yer alan olağandıꢀı haller bakımından meꢀru sayılamaz (Bkz.   Nastou-Yunanistan kararı (no2), no: 16163/02, 15 Temmuz 2005, Jahn vd.-Almanya no:   46720/99, 72203/01 ve 72552/01 ve 9 Aralık 1994 tarihli Les saints monasteres-Yunanistan   kararları). Mevcut baꢀvuruda, mülkiyetinin Hazineye devredilmesi akabinde baꢀvuran hiçbir   tazminde bulunulmamıꢀtır. AĐHM Hükümetin toplam bir tazminin olmayıꢀını haklı çıkaracak   herhangi bir olağandıꢀı koꢀulu dile getirmediğini not etmektedir.   AĐHM, bu baꢀvuruda Hükümetin davanın seyrini farklı sonlandıracak hiçbir tespiti ve delili   sunmadığı saptamasında bulunmaktadır.   Bu nedenle Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Baꢀvuran ulusal mahkemelerin kararlarını yeterince gerekçelendirmediklerini iddia   etmektedir. Baꢀvuran ayrıca tapusunun iptaline dair yargı sürecindeki tüm masraf ve   harcamaları kendisinin ödemek zorunda kalmasından yakınmaktadır. Baꢀvuran bu yönde   AĐHS’nin 6 § 1. maddesini ileri sürmektedir.   Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.   A. Kabuledilebilirlik hakkında   Baꢀvuranın mahkeme masraflarını ödemeye mahkum edildiği ꢀikayeti ile ilgili AĐHM yerleꢀik   içtihadına göre yargı giderinin belirlenmesinin ikincil derecede öneme haiz olduğunu ve   medeni hak ve yükümlülükler alanına girmediğini hatırlatmaktadır.   AĐHM sözkonusu yargı sürecinin ceza alanında bir suçlamanın dayanağını oluꢀturmadığı ve   AĐHS’nin 6 § 1. maddesi gereğince medeni hak ve yükümlüklere dayalı bir itirazı teꢀkil   etmediği sonucuna varmaktadır (Bkz. Saint Raphael dostları derneği ve de Frejus-Fransa   kararı no: 45053/98, 29 ꢁubat 2000).   Bu nedenle bu ꢀikayet ratione materiae bakımından AĐHS’nin 35 § 3. maddesinde yer alan   hükümleri ile bağdaꢀmamakta ve 35 § 4. madde gereğince reddedilmektedir.   Ulusal mahkemelerin kararlarını yeterince gerekçelendirmedikleri ꢀikayetine gelince, AĐHM   bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesine göre temelden yoksun olmadığı tespitini   yapmaktadır. Dolayısıyla ꢀikayet kabuledilmelidir.   B. Esas hakkında   AĐHM bir hukuk sürecinin adilliğinin sürecin bütünü ıꢀığında değerlendirilmesi gerektiğini   kaydetmektedir (Bkz. örneğin, Miailhe-Fransa kararı, 26 Eylül 1996). Ayrıca, ꢀayet AĐHM 6   § 1. maddenin mahkemelerin kararlarını gerekçelendirmeleri zorunluluğunu kabul ederse, bir   mahkeme bu hükümden ileri gelen nedenlerle değil, özellikle taraflardan birinin savını her   açıdan temellendirebilmesi için gerekçelerini ortaya koymak durumundadır. Taraflardan   birinin mahkemeden argümanlarından her biri için reddetme gerekçelerini açıklamasını   istemek gibi mutlak bir hakkı bulunmamaktadır (Bkz. Van de Hurk-Hollanda kararı, 19 Nisan   1994).   Bununla birlikte AĐHM, Hazinenin Samandağ Asliye hukuk mahkemesine tapu siciline kayıtlı   taꢀınmaz malın tapusunun iptali istemiyle baꢀvuruda bulunduğunu gözlemlemektedir.   Mahkeme 16 Temmuz 1999 tarihli kararında ihtilaf konusu taꢀınmazın kıyı kenar ꢀeridinin bir   parçası olarak özel bir mülkiyet olarak edinilemeyeceğine karar vermiꢀtir. Yargıtay ise hukuki   bakımdan tarafların sunduğu tüm araçlar, dava dosyası ve kanıt unsurlarının değerlendirilmesi   ıꢀığında ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır. Buna karꢀın baꢀvuran tarafından sunulan   her delile karꢀılık vermemiꢀtir.   AĐHM ulusal mahkemelerin aldıkları kararlarını gerektiği ꢀekilde gerekçelendirdikleri   sonucuna varmaktadır.   Bu koꢀullar çerçevesinde, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ile güvence altına alınan adil yargılama   hakkı ihlal edilmemiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI   A. Tazminat   Baꢀvuran 125.200.000.000 TL [yaklaꢀık 78.300 Euro] maddi tazminat talep etmektedir.   Hükümet bu miktara karꢀı çıkmıꢀtır.   AĐHM, uygun bir tazminin olmayıꢀının ve bir araziye illegal olarak el konulmasının Ek 1   no’lu Protokol’ün 1. maddesinde tespit olunan ihlalin kaynağını oluꢀturduğu saptamasını   yapmaktadır.   AĐHM, sunulan delillerin ve bilgilerin değerlendirilmesi sonucunda hakkaniyete uygun olarak   baꢀvurana 15.000 Euro maddi tazminat ödenmesini uygun görmektedir.   B. Masraf ve harcamalar   Baꢀvuran AĐHM önünde yaptığı masraf ve harcamalar için toplam 62.232.000 TL. [yaklaꢀık   Euro] talep etmektedir.   Hükümet bu miktara itirazda bulunmaktadır.   AĐHM, baꢀvurana yargı giderleri için 380 Euro’nun verilmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.   C. Gecikme faizi   Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı   faiz oranına 3 puanlık bir artıꢀ eklenecektir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesine ve hukuki kararların gerekçelerinin yer almadığına   iliꢀkin AĐHS’nin 6 § 1. maddesi hakkındaki ꢀikayetlerin kabuledilebilir, bunun dıꢀında   kalanların kabuledilemez olduğuna;   2. AĐHS’ye Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi’nin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edilmediğine;   a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf   tutulmak üzere Savunmacı Hükümetin baꢀvurana maddi tazminat için 15.000 (on beꢀ bin)   Euro, masraf ve harcamalar için 380 (üç yüz seksen) Euro ödemesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Avrupa Merkez   Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda faiz   uygulanmasına;   4. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.   maddelerine uygun olarak 10 Mayıs 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   6