75872/01

RADA EUROPY   EUROPEJSKI TRYBUNA£ PRAW CZ£OWIEKA   SEKCJA CZWARTA   SPRAWA GIDEL przeciwko POLSCE   (SKARGA nr 75872/01)   WYROK – 14 paŸdziernika 2003 r.   W sprawie Gidel przeciwko Polsce,   Europejski Trybuna³ Praw Cz³owieka (Czwarta Sekcja), zasiadaj¹c jako Izba   z³o¿ona z sêdziów:   SirNicolas BRATZA, przewodnicz¹cy,   Pani V. STRÁŽNICKÁ.   Pan M. FISCHBACH,   Pan J. CASADEVALL,   Pani R. MARUSTE,   Pan L. GARLICKI,   Pani E. FURA-SANDSTRÖM, sêdziowie   oraz Pan M. O’BOYLE, Kanclerz Sekcji,   obraduj¹c na posiedzeniu niejawnym 23 wrzeœnia 2003 r.,   wydaje nastêpuj¹cy wyrok, który zosta³ przyjêty w tym dniu:   POSTÊPOWANIE   1. Sprawa wywodzi siê ze skargi (nr 75872/01) wniesionej przeciwko Rze-   czypospolitej Polskiej do Trybuna³u na podstawie art. 34 Konwencji o Ochro-   nie Praw Cz³owieka i Podstawowych Wolnoœci („Konwencja”) przez obywate-   la polskiego, pana Józefa Gidela („skar¿¹cy”) 19 grudnia 2000 r.   2. Rz¹d polski („Rz¹d”) by³ reprezentowany przez pe³nomocnika, pana   Krzysztofa Drzewickiego z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.   3. 30 kwietnia 2002 r. Trybuna³ uzna³ skargê za czêœciowo dopuszczaln¹   i postanowi³ zakomunikowaæ Rz¹dowi zarzut dotycz¹cy przewlek³oœci postê-   Wyrok ten stanie siê prawomocny zgodnie z warunkami okreœlonymi przez art. 44 § 2 Kon-   wencji. Mo¿e podlegaæ poprawkom edytorskim.     powania. Na podstawie postanowieñ art. 29 § 3 Konwencji Trybuna³ zdecydo-   wa³ rozpatrywaæ meritum skargi w tym samym czasie co jej dopuszczalnoœæ.   FAKTY   OKOLICZNOŒCI SPRAWY   4. Pan Józef Gidel jest obywatelem polskim, urodzi³ siê w 1959 r. i miesz-   ka w Krakowie, w Polsce.   5. Skar¿¹cy prowadzi zak³ad naprawy samochodów w Krakowie. 11 marca   r. skar¿¹cy pozwa³ przed S¹dem Rejonowym w Krakowie niejakiego   I. K. oraz Skarb Pañstwa, dochodz¹c zap³aty za naprawê samochodu nale¿¹ce-   go do I. K. 27 sierpnia 1993 r. pozew dorêczono I. K., który w tym czasie miesz-   ka³ w Niemczech.   6. Pierwsza rozprawa zosta³a wyznaczona na 21 grudnia 1993 r., lecz   nastêpnie j¹ odroczono, poniewa¿ sêdzia przewodnicz¹cy by³ chory. S¹d prze-   prowadzi³ kolejno rozprawy 26 kwietnia, 26 sierpnia, 4 listopada 1994 r. oraz   marca 1995 r.   7. Nastêpnie pozwany wyst¹pi³ o wy³¹czenie wszystkich sêdziów S¹du   Rejonowego w Krakowie. 8 listopada 1995 r. S¹d Okrêgowy w Krakowie odda-   li³ jego wniosek, stwierdzaj¹c, ¿e brakowa³o mu jakichkolwiek podstaw oraz ¿e   w³aœciwe ustawowe przes³anki dla wy³¹czenia sêdziów nie zosta³y spe³nione.   Jego dalsze za¿alenie zosta³o oddalone przez S¹d Apelacyjny w Krakowie   stycznia 1996 r.   8. 23 paŸdziernika, 1 grudnia 1995 r. oraz dnia 13 maja 1996 r. skar¿¹cy   wys³a³ do s¹du listy z proœb¹ o wyznaczenie daty rozprawy tak szybko, jak to   mo¿liwe.   9. 30 sierpnia 1996 r. s¹d zarz¹dzi³ sporz¹dzenie opinii bieg³ego. Jednak¿e   ekspert nie podporz¹dkowa³ siê zarz¹dzeniu s¹du. 21 paŸdziernika 1996 r. s¹d   zarz¹dzi³ sporz¹dzenie kolejnej opinii bieg³ego w terminie jednego miesi¹ca.   Opinia zosta³a przed³o¿ona s¹dowi 17 grudnia 1996 r.   10. 28 marca 1997 r. skar¿¹cy po raz kolejny zwróci³ siê do s¹du o wyzna-   czenie terminu rozprawy.   11. 12 grudnia 1997 r. s¹d przeprowadzi³ rozprawê.   12. Na rozprawie przeprowadzonej 3 kwietnia 1998 r. s¹d postanowi³, ¿e   roszczenie przeciwko Skarbowi Pañstwa zostanie rozpatrzone w innym postê-   powaniu. Nastêpna rozprawa wyznaczona na 12 maja 1998 r. zosta³a odwo³ana,   poniewa¿ nie by³o wolnej sali s¹dowej.   13. 1 kwietnia 1998 r. I. K. wyst¹pi³ o wy³¹czenie sêdziego przewodnicz¹-   cego. 1 czerwca 1998 r. panel trzech sêdziów S¹du Rejonowego w Krakowie   oddali³ wniosek pozwanego, stwierdzaj¹c, ¿e by³ ca³kowicie bezzasadny. S¹d     na³o¿y³ tak¿e na pozwanego grzywnê, uznaj¹c, ¿e wniosek zosta³ z³o¿ony w z³ej   wierze. Jego za¿alenie zosta³o oddalone przez S¹d Okrêgowy w Krakowie   lutego 1999 r.   14. 26 czerwca 1998 r. S¹d Rejonowy w Krakowie wyda³ wyrok czêœciowy.   S¹d oddali³ roszczenie skar¿¹cego przeciwko Skarbowi Pañstwa uznaj¹c, ¿e nie   ustalono jego odpowiedzialnoœci.   15. Wczeœniej pozwany powiadomi³ s¹d, ¿e przeprowadzi³ siê do Polski. To   poskutkowa³o tym, ¿e S¹d Rejonowy dla Krakowa Œródmieœcie przesta³ byæ   w³aœciwy terytorialnie do rozpoznawania tej sprawy. W nieznanym dniu popro-   szono skar¿¹cego o wskazanie, przed którym s¹dem chcia³by prowadziæ swoj¹   sprawê: przed S¹dem Rejonowym Kraków Podgórze czy przed S¹dem Rejono-   wym Kraków Nowa Huta. Skar¿¹cy nie wybra³ s¹du. 12 lipca 2000 r. na   wniosek s¹du sprawa zosta³a przekazana do S¹du Rejonowego dla Krakowa   Podgórza.   16. 16 paŸdziernika 2000 r. skar¿¹cy skierowa³ list do Prezesa S¹du Okrê-   gowego w Krakowie. Zarzuci³ w nim przewlek³e prowadzenie postêpowania.   listopada 2000 r. w odpowiedzi na te zarzuty Prezes zauwa¿y³, ¿e postêpo-   wanie by³o rzeczywiœcie przewlek³e i z³o¿y³ zapewnienie, ¿e bêdzie nadzorowa³   jego prowadzenie.   17. Na rozprawie przeprowadzonej 9 lutego 2001 r. S¹d Rejonowy w Kra-   kowie wyda³ wyrok. 27 kwietnia 2001 r. skar¿¹cy siê odwo³a³. 15 paŸdziernika   r. S¹d Rejonowy w Krakowie odrzuci³ apelacjê, poniewa¿ skar¿¹cy nie   uiœci³ w ustawowym terminie wymaganych op³at s¹dowych. 30 stycznia 2002 r.   S¹d Okrêgowy w Krakowie uchyli³ to postanowienie i uwzglêdni³ za¿alenie   skar¿¹cego z 27 kwietnia 2001 r.   18. Postêpowanie nadal siê toczy przed S¹dem Okrêgowym w Krakowie.   PRAWO   I. DOMNIEMANE NARUSZENIE ARTYKU£U 6 § 1 KONWENCJI   19. Skar¿¹cy zarzuci³, ¿e nadmierna d³ugoœæ postêpowania by³a niezgodna   z wymogiem „rozs¹dnego terminu”, ustanowionym w art. 6 § 1 Konwencji. Ten   artyku³ w stosownej czêœci brzmi:   „Ka¿dy ma prawo do ... rozpatrzenia jego sprawy w rozs¹dnym terminie przez ...   s¹d ... przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowi¹zkach o charakterze cywilnym...”.   A. Okres, który nale¿y wzi¹æ pod uwagê   20. Trybuna³ najpierw zauwa¿a, ¿e postêpowanie rozpoczê³o siê 11 marca   r., kiedy skar¿¹cy wniós³ pozew do S¹du Rejonowego w Krakowie. Jed-     nak¿e okres, który nale¿y wzi¹æ pod uwagê rozpocz¹³ siê 1 maja 1993 r., kiedy   deklaracja, na mocy której Polska uzna³a prawo do skargi indywidualnej na   podstawie dawnego art. 25 Konwencji, wesz³a w ¿ycie. W œwietle materia³ów   dostêpnych Trybuna³owi w dniu przyjêcia tego wyroku postêpowanie nadal siê   toczy. Jego czas trwania wynosi odpowiednio ponad 10 lat i 3 miesi¹ce.   B. Dopuszczalnoœæ   21. Trybuna³ odnotowuje, ¿e skarga nie jest w oczywisty sposób nieuzasad-   niona w rozumieniu art. 35 § 3 Konwencji. Ponadto odnotowuje, ¿e nie jest ona   niedopuszczalna z jakichkolwiek innych przyczyn. Musi zatem zostaæ uznana   za dopuszczaln¹.   C. Przedmiot skargi   1. Stanowisko skar¿¹cego   22. Skar¿¹cy utrzymywa³, ¿e jego sprawa by³a nieskomplikowana. W toku   postêpowania s¹d potrzebowa³ tylko jednej opinii bieg³ego oraz musia³ prze-   s³uchaæ dziewiêciu œwiadków.   23. Ponadto stwierdzi³, ¿e nie przyczyni³ siê do przewlek³oœci postêpowania.   24. Skar¿¹cy skrytykowa³ postêpowanie s¹du prowadz¹cego sprawê, który   jego zdaniem przyczyni³ siê do przewlek³oœci postêpowania. Podkreœli³, ¿e   pomiêdzy czerwcem 1998 r. i lipcem 2000 r. mia³ miejsce znacz¹cy okres bez-   czynnoœci, w którym s¹d pozostawa³ ca³kowicie pasywny. Wreszcie oœwiad-   czy³, ¿e s¹d nie prowadzi³ jego sprawy z nale¿yt¹ starannoœci¹.   25. Skar¿¹cy stwierdzi³, ¿e w jego sprawie mia³o miejsce naruszenie art. 6   Konwencji.   2. Stanowisko Rz¹du   26. Rz¹d stwierdzi³, ¿e sprawa nie by³a szczególnie skomplikowana. Rz¹d   podkreœli³ jednak¿e, ¿e ze spraw¹ wi¹za³y siê pewne proceduralne trudnoœci,   poniewa¿ s¹d musia³ zasiêgn¹æ opinii bieg³ego oraz przes³uchaæ œwiadków.   Ponadto jeden z pozwanych mieszka³ w Niemczech.   27. Rz¹d by³ zdania, ¿e skar¿¹cy przyczyni³ siê do przed³u¿enia postê-   powania, poniewa¿ nie wskaza³ s¹du w³aœciwego terytorialnie w jego   sprawie.   28. Rz¹d argumentowa³ nadto, ¿e to I. K. w du¿ej mierze przyczyni³ siê do   przewlek³oœci postêpowania poprzez sk³adanie licznych wniosków oraz wnio-   skowanie wy³¹czenia sêdziów.     29. W odniesieniu do postêpowania w³aœciwych organów Rz¹d twierdzi³, ¿e   wykaza³y nale¿yt¹ starannoœæ w toku postêpowania.   30. W konkluzji Rz¹d wyst¹pi³ do Trybuna³u o stwierdzenie, ¿e w sprawie   nie mia³o miejsca naruszenie art. 6 § 1 Konwencji.   3. Ocena Trybuna³u   31. Trybuna³ przypomina, ¿e rozs¹dna d³ugoœæ postêpowania musi byæ oce-   niana w œwietle szczególnych okolicznoœci sprawy i z uwzglêdnieniem kryte-   riów ustanowionych w orzecznictwie Trybuna³u, w szczególnoœci stopnia   skomplikowania sprawy, postêpowania skar¿¹cego i w³aœciwych w³adz oraz   wagi dla skar¿¹cego tego, co by³o przedmiotem sporu (patrz, na przyk³ad, Fry-   dlender przeciwko Francji [GC], nr 30979/96, § 43, ECHR 2000–VII, Humen   przeciwko Polsce [GC], nr 26614/95, z 15 paŸdziernika 1999 r. § 60).   32. Trybuna³ uwa¿a, ¿e sprawa nie by³a szczególnie trudna do rozstrzy-   gniêcia. Chocia¿ by³a w pewnym stopniu skomplikowana przez koniecznoœæ   zgromadzenia dowodów, nie mo¿na powiedzieæ, ¿e ten element sam w sobie   uzasadnia³ d³ugotrwa³oœæ postêpowania. Ponadto pozosta³e podstawy przywo-   ³ane przez Rz¹d nie mog¹ uzasadniæ d³ugoœci ca³ego postêpowania.   33. Jeœli chodzi o postêpowanie skar¿¹cego Trybuna³ zauwa¿a, ¿e nie wy-   daje siê, aby przyczyni³ siê on do przed³u¿enia procesu.   34. Jeœli chodzi o postêpowanie w³adz Trybuna³ wpierw odnotowuje, ¿e   mia³a miejsce znacz¹ca zw³oka jednego roku pomiêdzy 17 grudnia 1996 r. i 12   grudnia 1997 r., kiedy s¹d pozostawa³ ca³kowicie pasywny (patrz pkt. 9–11   powy¿ej). Trybuna³ ponadto zauwa¿a, ¿e zaistnia³a te¿ ponad dwuletnia prze-   rwa pomiêdzy 26 czerwca 1998 r. i 9 lutego 2001 r., kiedy nie odby³a siê ¿adna   rozprawa (patrz pkt. 14 i 15). Trybuna³ uwa¿a, ¿e wyjaœnienia Rz¹du nie t³u-   macz¹ tych opóŸnieñ.   35. W konsekwencji Trybuna³ stwierdza, ¿e wy¿ej wymienione opóŸnienia   ani ca³kowita d³ugoœæ postêpowania, która wynios³a ponad dziesiêæ lat nie   odpowiadaj¹ wymogowi „rozs¹dnego terminu" ustanowionego w art. 6 § 1   Konwencji.   36. Mia³o zatem miejsce naruszenie art. 6 § 1 Konwencji.   II. ZASTOSOWANIE ARTYKU£U 41 KONWENCJI   37. Art. 41 Konwencji stanowi:   „Jeœli Trybuna³ stwierdzi, ¿e nast¹pi³o naruszenie Konwencji lub jej Protoko³ów   oraz je¿eli prawo wewnêtrzne zainteresowanej Wysokiej Uk³adaj¹cej siê Strony pozwa-   la tylko na czêœciowe usuniêcie konsekwencji tego naruszenia, Trybuna³ orzeka, gdy   zachodzi potrzeba, s³uszne zadoœæuczynienie pokrzywdzonej stronie.”     A. Szkoda   38. Skar¿¹cy domaga siê zas¹dzenia 200.000 z³otych polskich w zwi¹zku   ze szkod¹ materialn¹. Z tytu³u szkody niematerialnej dochodzi³ kwoty 100.000   z³otych polskich za szkodê, jakiej dozna³ z powodu tego, ¿e Trybuna³ uzna³ za   niedopuszczalny jego zarzut dotycz¹cy nierzetelnoœci postêpowania. Wreszcie   wniós³ o 200.000 z³otych polskich za szkody niematerialne, jakich dozna³   w wyniku przewlek³ego postêpowania.   39. Rz¹d twierdzi³, ¿e roszczenia skar¿¹cego by³y wygórowane.   40. Jeœli chodzi o szkodê materialn¹, na podstawie przed³o¿onych mu   dowodów, Trybuna³u uwa¿a, ¿e skar¿¹cy nie wykaza³, jakoby dochodzona   przez niego szkoda materialna zosta³a rzeczywiœcie spowodowana nierozs¹dn¹   d³ugoœci¹ przedmiotowego postêpowania. W konsekwencji brakuje uzasad-   nienia dla dokonania jakiegokolwiek zas¹dzenia z tego tytu³u (patrz,   mutatis mutandis, Kud³a przeciwko Polsce [GC] nr 30210/96, § 164, ECHR   2000–XI).   41. Trybuna³ zgadza siê, ¿e skar¿¹cy na pewno dozna³ szkody niemate-   rialnej, takiej jak stres i frustracja wynikaj¹ce z nadmiernie przewlek³ego   postêpowania w jego sprawie, która nie mo¿e byæ wystarczaj¹co zrekompenso-   wana stwierdzeniem naruszenia. Bior¹c pod uwagê okolicznoœci sprawy i orze-   kaj¹c na zasadzie s³usznoœci, Trybuna³ zas¹dza skar¿¹cemu 6.000 euro z tego   tytu³u.   B. Koszty i wydatki   42. Skar¿¹cy za¿¹da³ tak¿e 3.000 z³otych polskich z tytu³u kosztów i wydat-   ków poniesionych w postêpowaniu przed Trybuna³em.   43. Trybuna³ zauwa¿a, ¿e skar¿¹cy nie przed³o¿y³ ¿adnej specyfikacji op³at   czy innych wydatków. Trybuna³ zauwa¿a, ¿e dla dokonania takiego zas¹dzenia,   koszty i wydatki musz¹ byæ faktycznie poniesione, niezbêdne oraz rozs¹dne, co   do wartoœci (patrz, miêdzy innymi, Zimmermann i Steiner przeciwko Szwajca-   rii, wyrok z 13 lipca 1983 r., Series A nr 66, § 36). Zgodnie z tym Trybuna³   oddala to roszczenie.   C. Odsetki karne   44. Trybuna³ uwa¿a za w³aœciwe, ¿e odsetki karne powinny byæ oparte   na minimalnej stawce kredytowej Europejskiego Banku Centralnego, powiêk-   szonej o trzy punkty procentowe (patrz Christine Goodwin przeciwko Zjed-   noczonemu Królestwu [GC] nr 28957/95 § 124, do opublikowania w ECHR   2002).     Z TYCH PRZYCZYN TRYBUNA£ JEDNOG£OŒNIE   1. UZNAJE pozosta³¹ czêœæ skargi za dopuszczaln¹;   2. UZNAJE, ¿e nast¹pi³o naruszenie art. 6 § 1 Konwencji;   3. UZNAJE, ¿e   (a) pozwane pañstwo wyp³aci skar¿¹cemu w terminie trzech miesiêcy od   dnia, kiedy wyrok stanie siê prawomocny zgodnie z art. 44 § 2 Konwencji,   6.000 euro (szeœæ tysiêcy euro) przeliczone na walutê narodow¹ pozwanego   pañstwa w stawce obowi¹zuj¹cej w dniu wyp³aty, jako odszkodowanie za szko-   dy niematerialne;   (b) od up³yniêcia wy¿ej wymienionego terminu trzech miesiêcy do dnia   wyp³aty s¹ wymagalne od powy¿szej kwoty odsetki w stawce równej minimal-   nej stawce kredytowej Europejskiego Banku Centralnego powiêkszone o trzy   punkty procentowe.   4. ODDALA pozosta³¹ czêœæ roszczenia skar¿¹cego o odszkodowanie.   Sporz¹dzono w jêzyku angielskim i obwieszczono na piœmie 14 paŸdzier-   nika 2003 r., zgodnie z art. 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybuna³u.   Michael O BOYLE   Kanclerz   Nicolas BRATZA   Przewodnicz¹cy   126