76096/01

COUNCIL   AVRUPA   OF EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   OLCAR/TÜRKĐYE   (B a ꢀvuru no. 76096/01)   KARAR   STRAZBURG   Kasım 2007   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   T.C. vatandaꢀı Salih Olcar’ın (“baꢀvuran”), Türkiye Cumhuriyeti aleyhine 10 Eylül   tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM), Avrupa Đnsan Hakları   Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) insan hakları ve temel özgürlükleri güvence altına alan 34. maddesi   uyarınca yapmıꢀ olduğu (76096/01) numaralı baꢀvuru sonucu bu dava görülmektedir.   Baꢀvuran, Diyarbakır Barosu avukatlarından N. Güven tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   A. Dava Olayları   Baꢀvuran 1964 doğumludur ve ꢁırnak’ta yaꢀamaktadır.   1. Baꢀvuranın mülküne zarar verilmesi ve zararın tespiti   ꢁubat 1994’te baꢀvuranın dükkanları ve malları, ꢁırnak Đli’ne bağlı Silopi   Đlçesi’nde güvenlik güçleri ile PKK militanları arasında meydana gelen silahlı çatıꢀma   sırasında yakılarak zarar görmüꢀtür.   ꢁubat 1994’te baꢀvuran, çatıꢀma ve yangın sonucu uğramıꢀ olduğu zararın tespit   edilmesi için Silopi Sulh Ceza Mahkemesi önünde tespit davası açmıꢀtır.   Aynı gün Silopi Sulh Ceza Mahkemesi, zararın tespiti için bir bilirkiꢀi atamıꢀtır.   ꢁubat 1994’te sözkonusu bilirkiꢀi, Mahkeme’ye bir zarar tespit raporu sunmuꢀtur.   Raporunda, mallardan bazıları için kesilen makbuzların yangında tahrip olması nedeniyle   vardığı sonuçların, baꢀvuranın iddialarına dayandığını belirtmiꢀtir.   2. Đdare Mahkemesi önündeki tazminat davaları   a) Duruꢀmaların ilk kısmı   Aralık 1994’te baꢀvuran, Diyarbakır Đdare Mahkemesi’ne baꢀvurarak Đçiꢀleri   Bakanlığı aleyhine dava açmıꢀ ve uğramıꢀ olduğu zarar için tazminat talep etmiꢀtir.   Aralık 1994’te Diyarbakır Đdare Mahkemesi, baꢀvuranın iddiasını Đçiꢀleri   Bakanlığı’na sunmamıꢀ olduğu gerekçesiyle davayı reddetmiꢀtir.   b) Duruꢀmaların ikinci kısmı   ꢁubat 1995’te Đçiꢀleri Bakanlığı, dava dosyasını Diyarbakır Đdare Mahkemesi’nden   teslim almıꢀtır. Bakanlık, 2577 No.lu Kanun’un öngördüğü 60 günlük süre içerisinde   baꢀvuranın tazminat talebine cevap vermemiꢀtir.   Nisan 1995’te baꢀvuran Diyarbakır Đdare Mahkemesi’ne dava açmıꢀ ve   dükkanlarının tahrip edilmesi nedeniyle uğramıꢀ olduğu zarar için tazminat talep etmiꢀtir.   Mayıs 1998’de Diyarbakır Đdare Mahkemesi, baꢀvuranın 1993 senesindeki yıllık   vergi beyannamesine dayanarak kendisine tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir. Zararın   değerlendirilmesinde yalnızca baꢀvuranın iddiaları temel alındığı için baꢀvuranın uğramıꢀ   olduğu zarara iliꢀkin hazırlanan bilirkiꢀi raporunun gözönüne alınmaması gerektiği sonucuna   varmıꢀtır.   Ağustos 1998’de baꢀvuran itiraz etmiꢀtir.   Nisan 2001’de Danıꢀtay, Diyarbakır Đdare Mahkemesi’nin kararını feshetmiꢀtir.   Dükkanlardaki malların gördüğü zararı gözardı etmiꢀ olması nedeniyle Mahkeme’nin, zararın   tespitinde hatalı olduğu sonucuna varmıꢀtır.   Haziran 2005 tarihli bir kararda Diyarbakır Đdare Mahkemesi, Danıꢀtay’ın verdiği   karara uyarak, baꢀvuranın tazminat talebini kısmen kabul etmiꢀtir. Baꢀvuran, bu karara da   itiraz etmiꢀtir. Dava dosyasındaki bilgilere göre, dava halen Danıꢀtay önünde devam   etmektedir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN 1. VE 13. PARAGRAFLARININ ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ   ĐDDĐALARI   Baꢀvuran, ikinci kısım duruꢀmaların uzunluğunun, AĐHS’nin 6/1. maddesinde   öngörülen “makul süre” gereğine uygun olmadığı hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur. Ayrıca,   AĐHS’nin 13. maddesi uyarınca yerel hukukta dava iꢀlemlerini hızlandırmak için etkili iç   hukuk yollarının mevcut olmadığını ileri sürmüꢀtür.   6/1. madde aꢀağıda kaydedilmiꢀtir:   “Herkes ... medeni hak ve yükümlülükleri ... konusunda karar verecek olan ... bir mahkeme tarafından   davasının makul bir süre içinde ... görülmesini istemek hakkına sahiptir.”   13. madde aꢀağıda kaydedilmiꢀtir:   “Bu Sözleꢀme’de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev yapan   kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢀ da olsa, ulusal bir makama etkili bir baꢀvuru   yapabilme hakkına sahiptir.”   Hükümet, bu iddiaya itiraz etmiꢀtir.   Gözönüne alınması gereken süreç, 1 ꢁubat 1995’te baꢀlamıꢀtır ve henüz sona   ermemiꢀtir. Bu nedenle yargılama, iki derecede on iki yıl sekiz aydan fazla sürmüꢀtür.   A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin   Hükümet, baꢀvuranın yerel mahkeme önünde gerçekleꢀtirilen duruꢀmanın hiçbir   aꢀamasında davanın uzunluğu hususunda ꢀikayette bulunmadığını ileri sürmüꢀtür. AĐHM, bu   itirazın ꢀikayetin esasının incelenmesi ile yakından ilgili olduğunu belirtmekte ve bu nedenle   itirazı esas ile birleꢀtirmektedir. Ayrıca, sözkonusu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35/3. maddesi   bağlamında temelden yoksun oldukları sonucuna varmak için gerekçe bulunmadığını   belirtmektedir. Bu nedenle, kabuledilebilir olduklarına karar verilmelidir.   B. Davanın Esası   AĐHM, dava iꢀlemlerinin uzunluğunun makul olup olmamasının, davanın koꢀulları   ıꢀığında ve davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve ilgili makamların tutumları ve itiraz etmesi   halinde baꢀvuranın karꢀılaꢀacağı riskler gibi kriterlere değinilerek değerlendirilmesi   gerektiğini yinelemektedir.   AĐHM sıklıkla mevcut davada ortaya konulana benzer konuların gün ıꢀığına çıktığı   davalarda AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.   Sunulan materyalleri inceleyen AĐHM, Hükümet’in bu davada farklı bir sonuca   varmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanısındadır. Konuya iliꢀkin   içtihadını gözönüne alan AĐHM, sözkonusu davada dava iꢀlemlerinin uzunluğunun   gereğinden fazla olduğu ve “makul süre” gereğini karꢀılamadığı kanaatindedir.   Baꢀvuran ayrıca dava iꢀlemlerinin hızlandırılması için etkili bir iç hukuk yolunun   mevcut olmadığı hususunda ꢀikayette bulunmuꢀtur.   Hükümet, baꢀvuranın dava iꢀlemlerinin uzun sürmesi sonucu maruz kaldığını iddia   ettiği zarar için açtığı davaya bakan hakimler aleyhinde bir tazminat davası açabileceği halde   açmadığını ileri sürmüꢀtür.   AĐHM, Türk hukuk sisteminin dava iꢀlemlerinin uzunluğuna itiraz edilebilecek etkili   bir iç hukuk yolu sağlamadığına iliꢀkin önceki kararını hatırlatmaktadır. Mevcut davada farklı   bir sonuca varmak için gerekçe görmemektedir.   Bu durum karꢀısında AĐHM, Hükümet’in iç hukuk yollarının tüketilmemiꢀ olması   yönündeki itirazını reddetmekte ve AĐHS’nin 6. ve 13. maddelerinin ihlal edildiği sonucuna   varmaktadır.   II. 1 NOLU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, AĐHS’ye bağlı 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca, dava sonunda   kendisine ödenmesine karar verilebilecek olan tazminat miktarının, dava iꢀlemlerinin   gereğinden fazla uzaması nedeniyle yetersiz hale geleceği hakkında ꢀikayette bulunmuꢀtur.   Hükümet, baꢀvuranın dava sonuçlanmadan önce mülkiyet hakkı iddia etme hakkına   sahip olmadığını ileri sürmüꢀtür.   AĐHM, kazanılmaması veya icra yoluyla alınması mümkün bir borcun bulunması   halinde 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi bağlamında tahakkuk edecek kazancın – bu davada   tazminat – “mülk” olarak nitelendirilemeyeceğini yinelemektedir. Mevcut davada henüz   baꢀvurana tazminat ödenmesine karar verilmemiꢀtir. Bu nedenle, mülk teꢀkil edebilecek   tazminata iliꢀkin icra yoluyla alınması mümkün bir borç bulunmamaktadır.   Sözkonusu ꢀikayetin, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları bağlamında   dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabuledilmez olduğuna karar verilmiꢀtir.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   AĐHS’nin 41. maddesine göre:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci   Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete   uygun bir surette, zarar gören tarafın adil tazminine hükmeder.”   A. Zarar   Baꢀvuran, 1994’te maruz kalmıꢀ olduğu maddi zararın 1671,000,000 Türk Lirası   olduğunu belirtmiꢀtir. Bu nedenle, AĐHM’den kaybının ꢀimdiki değerine denk düꢀen miktarın   kendisine ödenmesine karar vermesini istemiꢀtir. Baꢀvuran manevi tazminat talep etmemiꢀtir.   Hükümet, AĐHM’den baꢀvuranın talebini reddetmesini istemiꢀtir.   AĐHM tespit edilen ihlal ve talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı   görmediği için talebi reddetmektedir. Ayrıca, baꢀvuranın manevi tazminat istemediğini   gözönüne alan AĐHM bu hususta tazminat ödenmemesine karar vermiꢀtir.   Ancak AĐHM, sözkonusu davada olduğu gibi dava iꢀlemlerinin gereğinden uzun   sürdüğü ve AĐHS’nin 6/1. maddesi bağlamındaki “makul süre” gereğini ihlal ettiği   durumlarda, adaletin hakkaniyete uygun ꢀekilde yerine getirilmesi sırasında, davanın sevkinin   ve karara bağlanmasının prensip olarak ihlal için uygun tazmini sağladığının kabul edildiği   kanısındadır.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuran, mahkeme masrafları için tazminat talep etmemiꢀtir. Dolayısıyla, AĐHM bu   baꢀlık altında tazminat ödenmesine karar vermemiꢀtir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Dava iꢀlemlerinin gereğinden fazla uzun sürmesine ve iç hukukta etkili iç hukuk yollarının   mevcut olmamasına iliꢀkin ꢀikayetlerin kabuledilebilir ve baꢀvurunun kalan kısmının   kabuledilmez olduğuna;   2. AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve   3. fıkraları gereğince 20 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.