77092/01

COUNCIL   A V R U P A   OF E U R O P E   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   DÖRDÜNCÜ DAĐRE   NECDET BULUT – TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no:77092/01)   KARAR   STRAZBURG   Kasım 2007   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 77092/01 no’lu davanın nedeni, T.C.   vatandaꢀı Necdet Bulut’un (baꢀvuran), Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 9 Ağustos 2001   tarihinde Đnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleꢀme’nin (“Sözleꢀme”) 34.   Maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu   avukatlarından G. Altay, Ü. Kuꢀ ve H. Karakuꢀ tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢁULLARI   Baꢀvuran 1984 doğumludur ve Freiburg’da (Đsviçre) ikamet etmektedir.   Baꢀvuran, 15 Haziran 2000 tarihinde sabahın erken saatlerinde, yakalanma sırasında   silah ateꢀiyle yaralanmıꢀtır. Sol bacağının alt kısmına bir mermi isabet etmiꢀtir. Baꢀvuran bu   sırada on altı yaꢀındadır.   Aynı gün sabah 4.30’da olaya karıꢀan polis memurları tarafından bir olay raporu   hazırlanmıꢀ ve hastaneye götürülen baꢀvuran haricinde bütün ꢀüpheliler tarafından bu rapor   imzalanmıꢀtır. Rapora göre, polis memurları, gece 2.30 civarında Kartal ilçesi Tufan   Caddesi’nde maskeli bir grubun duvarlara yazı yazdığı ve arabaları kurcaladığı yönünde bilgi   almıꢀlardır. Polis memurları olay yerine geldiğinde, duvarlara yazı yazıldığını görmüꢀler ve o   sırada caddenin karꢀısındaki karanlık bir sokaktan birisi kendilerine doğru ateꢀ etmeye   baꢀlamıꢀtır. Polis memurları ile bu arada olay yerine gelen takviye polis ekipleri yaklaꢀık bir   saat boyunca ꢀüphelileri kovalamıꢀtır. Sonunda ꢀüpheliler Spor Caddesi 6 numaraya ait boꢀ   bir arsada köꢀeye sıkıꢀtırılmıꢀlardır. ꢁüpheliler “teslim ol” emrine rağmen, ateꢀ etmeye devam   etmiꢀ ve bir çadıra girmiꢀlerdir. Çatıꢀma sonucunda baꢀvuran yaralanmıꢀ ve tedavi edilmek   üzere hemen Kartal Hastanesi’ne götürülmüꢀtür. Diğer ꢀüpheliler yakalamaya karꢀı   koymuꢀtur. Olay raporunda, polis memurlarının çadırda maske, yasadıꢀı belgeler, bıçak ve   sprey boya buldukları belirtilmektedir. Raporda ayrıca, baꢀvuranın eꢀyaları arasında kurusıkı   bir tabanca bulunduğu da kaydedilmiꢀtir.   Baꢀvuran, 15–17 Temmuz 2000 tarihleri arasında, Kartal Devlet Hastanesi’nde tıbbi   tedavi görmüꢀtür. 17 Temmuz 2000 tarihli tıbbi rapora göre, baꢀvuranın fibulasında bir kırığa   rastlanmıꢀtır. Merminin bacağın arkasından girip ön taraftan çıktığı saptanmıꢀtır.   Temmuz 2000 tarihinde, baꢀvuran bir doktor tarafından muayene edilmiꢀ ve mermi   yarası dıꢀında bu kiꢀinin kötü muamele gördüğüne dair hiçbir fiziksel bulguya rastlanmadığı   kaydedilmiꢀtir.   Bu arada, 16 Temmuz 2000 tarihinde, Đstanbul Kriminal Polis Laboratuvarı, kurusıkı   tabanca ile sekiz merminin balistik incelemesini yapmıꢀtır. Uzmanlar, diğer bulguların yanı   sıra, 99 mm.lik kurusıkı tabancanın ses ve gaz mermisi patlattığını ve incelenen mermilerin   kurusıkı tabancaya uyduğunu saptamıꢀlardır. Uzmanlar, ayrıca, kurusıkı tabancanın yapılacak   birkaç değiꢀiklikle gerçek mermi ateꢀleyebileceğini de ileri sürmüꢀtür. Sözkonusu kurusıkı   tabancanın büyüklüğü ve mekanik yapısı bakımından gerçek silahtan bir farkı olmadığını ve   silahlara aꢀina olan kiꢀiler için bile ilk bakıꢀta bu silahı gerçek bir silahtan ayırt etmenin   mümkün olmadığını belirtmiꢀlerdir.   Temmuz 2000 tarihinde, Đstanbul Kriminal Polis Laboratuvarı’nda görevli adli tıp   uzmanları, baꢀvuran ile diğer ꢀüphelilerin ellerinden ve avuç içlerinden alınan örnekleri   incelemiꢀlerdir. Bu örneklerde barut izine rastlanmamıꢀtır. Ancak, uzmanlar, kullanılan silah   ve barutun tipine, silahın tutuluꢀ ꢀekline ve ꢀüphelilerin ellerinin önceden yıkanmıꢀ olup   olmadığına göre, el ve avuç içindeki barut izlerinin bazı durumlarda belirlenemeyebileceğini   kaydetmiꢀlerdir.   Aynı gün, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, diğer ꢀüphelileri   tanıdığını ve duvar yazılarını yazdığını inkar eden baꢀvuranın ifadesini dinlemiꢀtir. Baꢀvuran,   yanında silah atıldığını duyduktan sonra korkudan kaçmaya baꢀladığını ve yakalandıktan   sonra polis memurları tarafından dövüldüğünü iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran, vurulduğu zaman,   polisin havaya mı yoksa yere doğru mu ateꢀ açtığını bilmediğini ifade etmiꢀtir.   Bu arada, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, baꢀvuranla aynı zamanda yakalanan   ꢀüphelilerin ifadelerini de dinlemiꢀtir. 15 ve 18 Temmuz 2000 tarihinde dinlenen sanıkların   hepsi (A.U, M.B ve D.ꢁ.A) duvarlara slogan yazdıklarını itiraf etmiꢀlerdir. Ancak, baꢀvuran   dahil olmak üzere hiçbirinin polise ateꢀ etmediğini iddia etmiꢀlerdir. Ayrıca, baꢀvuranın   çadırdan çıktıktan ve yere yatmaları söylendikten sonra yaralandığını belirtmiꢀlerdir.   Sanıklardan bazıları, yakınlardaki bir düğünden silah atıꢀları duyduklarını ifade etmiꢀlerdir.   Belirsiz bir tarihte, Kartal Cumhuriyet Savcısı olayla ilgili soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır.   Cumhuriyet Savcısı, 23 Mart 2001 tarihinde, ꢀüphelilerin yakalandıkları sırada kötü muamele   gördükleri yönündeki iddialarını destekleyen herhangi bir kanıt bulunmadığı gerekçesiyle,   olayda yer alan sekiz polis memurunu kovuꢀturmama kararı almıꢀtır. Cumhuriyet Savcısı,   ayrıca, polisin teslim ol emrine ꢀüphelilerin çadırdan ateꢀ açarak karꢀılık vermesinden sonra,   polisle ꢀüpheliler arasında yaꢀanan çatıꢀma sonucunda baꢀvuranın yaralandığını dikkate   almıꢀtır. Baꢀvuranın bu karara karꢀılık yapmıꢀ olduğu itiraz, 17 Mayıs 2001 tarihinde   Kadıköy Ağır Ceza Mahkemesi tarafından reddedilmiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 3, 5 ve 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, yakalanması sırasında polis tarafından uygulanan gücün orantısız olduğu ve   bu nedenle ciddi ꢀekilde yaralandığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuran, ayrıca, olayın   gerçekleꢀtiği sırada mevcut ꢀartlarla ilgili yeterli veya etkili bir soruꢀturma yapılmadığı   konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve ꢀikayetini AĐHS’nin 3. maddesine dayandırmıꢀtır.   Baꢀvuran, ayrıca, yakalanması sırasında yaralandığını ve dolayısıyla AĐHS’nin 5/1 (c)   maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüꢀtür.   AĐHM, bu ꢀikayetlerin yalnızca 3. madde bağlamında incelenmesi gerektiği   görüꢀündedir.   Baꢀvuran, ayrıca, etkili iç hukuk yolu hakkından mahrum bırakıldığı konusunda   ꢀikayetçi olmuꢀ ve bu ꢀikayetini AĐHS’nin 13. maddesine dayandırmıꢀtır.   A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun   olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru   bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.   B. Esas   1. Tarafların ifadeleri   Hükümet, polisin ön hazırlık yapmaksızın karꢀı koymak zorunda kaldığı umulmadık   geliꢀmelere yol açan sıradan bir operasyon sırasında baꢀvuranın yakalandığını ileri sürmüꢀtür.   Hükümet, olay yerindeki polis memurlarının ꢀüphelilerden sayıca fazla olduğunu ifade   etmiꢀtir. Ancak, baꢀvuranın ilk bakıꢀta gerçek bir silahtan ayırt edilemeyecek nitelikte bir   kurusıkı tabancası olduğunu belirtmiꢀtir. Polis memurlarının ancak kesinlikle gerekli   olduğunda silahlarını kullandıklarını ve ateꢀ açan kiꢀiyi hedef aldıklarını ifade etmiꢀtir.   Hükümet, bu bağlamda, polis memurlarının baꢀvuranın hayati organlarını hedef almadığını   belirtmiꢀtir. Hükümet, sözkonusu davanın koꢀulları dahilinde, güç kullanımının izlenen   amaçla orantılı olduğunu ileri sürmüꢀtür.   Baꢀvuran, iddialarında ısrar etmiꢀtir. Özellikle, ne kendisinin ne de diğer ꢀüphelilerin   yakalamaya karꢀı koymadıklarını ve kesinlikle ateꢀ açmadıklarını ifade etmiꢀtir. Polisle   kendileri arasında çatıꢀma yaꢀandığını inkar etmiꢀ ve çadırdan çıkarıldıktan sonra kendisine   ateꢀ edildiğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran, polis memurlarının orantısız güç kullanımında   bulunduğunu ve keyfi ateꢀ açılması sonucu yaralandığını iddia etmiꢀtir.   2. AĐHM’nin değerlendirmesi   AĐHM, 3. maddenin bazı iyi belirtilmiꢀ koꢀullarda (örn, yakalama sırasında) güç   kullanımını yasaklamadığını hatırlatmaktadır. Ancak, yalnızca zaruri olması durumunda ve   aꢀırı olmaması ꢀartıyla böylesi bir güç kullanılabilir (bkz, Ivan Vasilev / Bulgaristan, no.   48130/99; Rehbock / Slovenya, no. 29462/95; Krastanov / Bulgaristan, no. 50222/99 ve   Günaydın / Türkiye, no. 27526/95).   Sözkonusu davada, baꢀvuran sol dizine isabet eden bir mermi ile yaralanmıꢀtır.   AĐHM, bu yaralanmanın 3. madde kapsamına girecek ciddiyette olduğu görüꢀündedir.   Baꢀvuranın bacağındaki yaranın polis memurlarının görevlerini yerine getirirken (baꢀvuranın   yakalanması sırasında) güç kullanmasından kaynaklandığı açıktır. Ancak, baꢀvuranın aslında   nasıl yaralandığı konusunda taraflarca farklı açıklamalar yapılmıꢀtır.   Đlk olarak, AĐHM, polisin baꢀlangıçta hazırlık yapmaksızın bir olaya müdahale etmek   üzere çağırıldığı gerçeğini göz ardı edemez (bkz, a contrario, Rehbock / Slovenya, no.   29462/95). AĐHM, ayrıca, olayın akꢀamın geç saatlerinde silah atıꢀlarının duyulduğu bir   yerleꢀim alanında gerçekleꢀtiğini kaydetmektedir. Ayrıca, resmi belgelerde, baꢀvuranın silah   taꢀıdığı izlenimine yol açabilecek bir kurusıkı tabanca taꢀıdığı kaydedilmiꢀtir. Ancak, AĐHM,   sayıca ꢀüphelilerden fazla olan polis memurlarının, baꢀvuran ile diğer ꢀüphelileri baꢀvuranın   vurulup yakalandığı çadırda köꢀeye sıkıꢀtırmadan önce yaklaꢀık bir saat boyunca kovaladığını   da göz ardı edemez. Dolayısıyla, bu süre içerisinde, güvenlik güçlerinin durumu doğru bir   ꢀekilde değerlendirme ve çabalarını bu yönde düzenleme olanakları vardı. AĐHM, arka   plandaki bu olayları ve özellikle güç kullanımının ꢀeklini (ateꢀli silah) göz önüne aldığında,   Hükümet’in baꢀvuranın yaralanmasıyla sonuçlanan güç kullanımının aꢀırı olmadığını   doğrulamak üzere ikna edici deliller sunması gerektiğini düꢀünmektedir (bkz, mutatis   mutandis, Matko / Slovenya, no. 43393/98).   Ancak, Hükümet, sözkonusu davada, yalnızca polis memurlarının baꢀvuran   kendilerine ateꢀ ettikten sonra ateꢀ açtığını ifade etmiꢀ ve baꢀvuranın yakalanmasıyla ilgili   koꢀullara ıꢀık tutabilecek herhangi bir açıklamada bulunmamıꢀ veya kanıt sunmamıꢀtır. Bu   bakımdan, AĐHM, polis operasyonunun yürütülme ꢀekliyle ilgili dava dosyasında herhangi bir   bilgi bulunmadığını gözlemlemektedir. Örneğin, baꢀvuranın çapraz ateꢀ sırasında mı yoksa   bu yönde talimat alan bir polis memuru tarafından hedef alınarak mı vurulduğu konusu dava   dosyasında netleꢀtirilmemiꢀtir. Tarafların kaç defa ateꢀ ettikleriyle ilgili olarak herhangi bir   bilgi bulunmamakta ve resmi belgeler baꢀvuranın üzerinde bulunan kurusıkı tabancadan ateꢀ   edilip edilmediği veya bölgede boꢀ kovan bulunup bulunmadığı konusunda bilgi   vermemektedir. Son olarak, AĐHM, ayrıca, mermi yolunun baꢀvuran vurulduğunda polislerle   karꢀı karꢀıya olmadığını ve sonuç olarak Hükümet’in iddia ettiği gibi, en azından o sırada   polis memurlarına ateꢀ edemeyeceğini gösterdiğini dikkate değer bulmaktadır. Bu koꢀullar   altında, AĐHM, Hükümet’in baꢀvuranı yakalamak için kullanılan gücün derecesini ispat   edebilecek ikna edici veya inandırıcı kanıtlar sunmadığını düꢀünmektedir.   Son olarak, baꢀvuranın yaralanmasının (hayati önem taꢀımayan bir organın tek mermi   sonucu yara alması) sağlığı için kalıcı sorunlara yol açmadığı görülse de, AĐHM, özellikle   olayların yaꢀandığı sırada baꢀvuranın genç yaꢀta olması dikkate alındığında bu yaralanmanın   ciddi acı ve sıkıntılara yol açmıꢀ olabileceği görüꢀündedir.   AĐHM, yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, baꢀvuranın yakalanması sırasında aꢀırı güç   kullanımının sözkonusu olduğu ve bu nedenle, AĐHS’nin 3. maddesi uyarınca, o tarihte   baꢀvuranın yaralanmasından Hükümet’in sorumlu olduğu sonucuna varmıꢀtır. AĐHM,   AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiꢀtir.   AĐHM, dava olaylarını, tarafların ifadelerini ve 3. maddenin ihlaline neden olarak   yukarıda gösterdiği gerekçeleri göz önünde bulundurduğunda, baꢀvuranın 3. ve 13. maddeler   uyarınca yapmıꢀ olduğu diğer ꢀikayetlerle ilgili olarak ayrı bir hüküm vermeye gerek   olmadığı kanısına varmıꢀtır.   III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal   edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen   telafi edebiliyorsa, AĐHS, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın   adil tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Baꢀvuran, maddi tazminat olarak 5,000 Euro, manevi tazminat olarak ise 60,000 Euro   talep etmiꢀtir.   Hükümet, bu miktarlara itiraz etmiꢀtir.   AĐHM, baꢀvuranın uğramıꢀ olduğu maddi zarar iddiasıyla ilgili olarak, bu iddiasını   gerektiği ꢀekilde desteklemediği kanısındadır. Dolayısıyla, AĐHM bu talebi reddeder.   Ancak, AĐHM, baꢀvuranın yalnızca bir ihlalin saptanmasıyla telafi edilemeyecek acı   ve sıkıntılara maruz kalmıꢀ olabileceğini kabul etmektedir. Adil temellere dayanarak   değerlendirmede bulunan AĐHM, baꢀvurana 5,000 Euro ödenmesine karar verir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Avrupa Konseyi’nden adli yardım olarak 701 Euro alan baꢀvuran, ayrıca, AĐHM   huzurunda yapılan yargılama masraf ve giderleri için 4,287 Euro talep etmiꢀtir. Baꢀvuran,   talebini desteklemek üzere avukatı tarafından hazırlanan bir maliyet dökümü sunmuꢀtur.   Hükümet, bu miktara itiraz etmiꢀtir.   Baꢀvuran, AĐHM Đçtüzüğü’nün 60. maddesi gereğince yapmıꢀ olduğu talebi   desteklemek üzere herhangi bir makbuz veya fatura sunmadığı ve Avrupa Konseyi’nden adli   yardım olarak belli miktarda para almıꢀ olduğu için, AĐHM bu baꢀlık altında herhangi bir   ödeme yapılmasını öngörmemektedir.   C. Gecikme Faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM,   1. Oybirliği ile, baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;   2. Bire altı oyla, baꢀvuranın yakalanması sırasında yaralanması nedeniyle AĐHS’nin 3.   maddesinin ihlal edildiğine;   3. Oybirliği ile, baꢀvuranın AĐHS’nin 3. ve 13. maddeleri uyarınca yapmıꢀ olduğu diğer   ꢀikayetlerin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;   4. Bire altı oyla,   (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten   itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na   çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet   tarafından baꢀvurana manevi tazminat olarak 5,000 Euro (beꢀ bin Euro) ödenmesine;   (b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin   yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal   kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77/2. ve 3. maddeleri   gereğince 20 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.   6