77361/01

COUNCIL   A V R U P A   OF E U R O P E   KONSEYİ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   DĐLDAR - TÜRKĐYE   (Baꢀvuru no. 77361/01)   KARAR   STRAZBURG   Aralık 2006   Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,   üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.   _____________________________________________________________________________________________   © T.C. Dıꢀiꢀleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dıꢀiꢀleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve Đnsan Hakları Genel   Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmı olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak   belirtilmi olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması ko ulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi   ve Đnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Dava, Mustafa Nazif Dildar (“baꢀvuran”) isimli Türk vatandaꢀının, 20 Temmuz 2001   tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34.   maddesine dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢀvurudan (no.   77361/01) kaynaklanmaktadır.   OLAYLAR   I.DAVA OLAYLARI   Baꢀvuran 1948 doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir. 25 Haziran 1987   tarihinde, Đstanbul Belediyesi, baꢀvurana ait, Beyoğlu’nda bulunan iki evi kamulaꢀtırmaya   karar vermiꢀtir. Baꢀvuran, Đstanbul Đdare Mahkemesi’nde, Belediye kararının iptali istemiyle   dava açmıꢀtır. 22 Aralık 1993 tarihinde, Đdare Mahkemesi, talebi reddetmiꢀtir. Bir bilirkiꢀi   komitesi taꢀınmazın değerini 11.590.000 TL olarak belirlemiꢀ ve bu meblağ, kamulaꢀtırma   gerçekleꢀtiğinde baꢀvurana ödenmiꢀtir. 18 Ocak 1994 tarihinde, baꢀvuran, artırma bedeli   talebiyle Beyoğlu Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava açmıꢀtır. 28 Mayıs 1998 tarihindeki   duruꢀmaya baꢀvuran ve avukatı katılmamıꢀtır. Ardından, mahkeme, baꢀvuran yeniden dilekçe   verene kadar dosyanın iꢀlemden kaldırılmasına karar vermiꢀtir. 5 Haziran 1998 tarihinde,   baꢀvuranın avukatı tarafından verilen dilekçenin ardından, dava yeniden baꢀlamıꢀtır. Beyoğlu   Asliye Hukuk Mahkemesi’nde, yirmi üç duruꢀma yapılmıꢀ, bunların altısına baꢀvuran ve   avukatı katılmamıꢀtır. 16 Temmuz 1998 tarihinde, mahkeme, 22 Aralık 1993 tarihinden   itibaren geçerli olmak üzere, baꢀvurana 615.478.000 TL1 artırma bedeli ve yasal faiz oranının   ödenmesine karar vermiꢀtir. Baꢀvuranın temyize gitmesi üzerine, 19 Aralık 2000 tarihinde,   Yargıtay, Beyoğlu Asliye Hukuk Mahkemesi’nin kararını onamıꢀtır. Karar, baꢀvurana 26   Ocak 2001 tarihinde tebliğ edilmiꢀtir. Baꢀvuran, karar düzeltme talebinde bulunmuꢀtur. 23   Mart 2001 tarihinde, Yargıtay baꢀvuranın talebini reddetmiꢀtir. 30 Haziran 2006 tarihli   görüꢀünde, baꢀvuran Sekreterya’ya, 16 Temmuz 1998 tarihinde, birinci derece mahkemesi   tarafından ödenmesine karar verilen meblağın kendisine hala ödenmediğini bildirmiꢀtir.   HUKUK   Baꢀvuran, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi kapsamında, adil yargılama yapılmaması, uzun   yargılama süresi ve lehine çıkmıꢀ mahkeme kararının uygulanmamasını ileri sürerek ꢀikâyetçi   olmuꢀtur. Ayrıca, AĐHS’nin 1 no’lu Protokolü’nün 1. maddesi kapsamında, taꢀınmazının   kamulaꢀtırılmasından sonra kendisine ödenmesine karar verilen artırma bedeline iliꢀkin   yetersiz faizi ve yetkililerin bu meblağı ödememesini öne sürerek ꢀikâyetçi olmuꢀtur.   I.KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK   A.Hükümet’in Đlk Đtirazı   1.Đç Hukuk Yolarının Tüketilmemesi   Hükümet, baꢀvurunun, AĐHS’nin 35 § 1. maddesi uyarınca, iç hukuk yollarının   tüketilmemesi sebebiyle reddedilmesi gerektiğini, zira baꢀvuranın Yargıtay kararının   düzeltilmesini talep etmediğini belirtmiꢀtir. Ayrıca, lehine çıkan mahkeme kararının ardından,   baꢀvuran, Đstanbul Đcra Dairesi’nde Belediye’nin ödemeyi yapması için iꢀlem   baꢀlatabileceğini ya da doğrudan Belediye’ye baꢀvurarak parasını talep edebileceğini ifade   Karar tarihinde, bu meblağ yaklaꢀık olarak 2,291 ABD Doları’na eꢀitti.   etmiꢀtir. Buna ek olarak, Hükümet, baꢀvuranın ödemeyi geciktiren Devlet görevlileri aleyhine   cezai iꢀlem baꢀlatma imkânının olduğunu ifade etmiꢀtir.   Baꢀvuranın 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki ꢀikâyetine iliꢀkin olarak,   Hükümet, baꢀvuranın, Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi kapsamında faydalanabileceği   hukuk yolundan gerektiği üzere faydalanmadığını belirtmiꢀtir.   AĐHM, baꢀvuranın Yargıtay’dan karar düzeltme talebinde bulunduğunu ancak, bu   talebin 23 Mart 2001 tarihinde reddedildiğini gözlemler. Ayrıca, baꢀvurandan, kendi lehine   çıkmıꢀ mahkeme kararının uygulanması için Belediye’ye ayrı bir talepte bulunmasının   beklenemeyeceğini not eder.   Hükümet’in, baꢀvuranın kararın uygulanması için Đcra Dairesi’ne baꢀvurmamasına   iliꢀkin görüꢀüyle ilgili olarak, AĐHM, Kanioğlu ve Diğerleri – Türkiye davasında (no.   44766/98, 44771/98 ve 44772/98, 13 Mayıs 2004) benzer bir itirazı incelediğini ve bu hukuk   yolunun alacaklılara olumlu bir sonuç getiremeyeceği gerekçesiyle reddettiğini not eder.   Hükümet’in 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki ꢀikâyete iliꢀkin itirazıyla   ilgili olarak, AĐHM, Aka – Türkiye davasında benzer bir ilk itirazı reddettiğini gözlemler (23   Eylül 1998). Bu davada farklı yaklaꢀım için hiçbir gerekçe görmemektedir.   Dolayısıyla, AĐHM Hükümet’in iç hukuk yollarıyla ilgili ilk itirazlarını reddeder.   2.Altı ay Kuralı   Hükümet ayrıca, baꢀvurunun altı ay kuralına uyulmamasından dolayı reddedilmesi   gerektiğini zira baꢀvuranın, en son yerel mahkeme karar tarihi olan 19 Aralık 2000’den sonra   altı ay içinde baꢀvurusunu yapmadığını belirtmiꢀtir.   AĐHM, bu davanın, hukuk mahkemeleri usulü ile ilgili olduğunu ve Türkiye’deki   karar düzeltme usulünün de genel olarak kabul edilmiꢀ olan uluslararası hukuk ilkeleri   çerçevesinde etkili bir iç hukuk yolu teꢀkil ettiğini tekrarlar (bkz. Molin Đnꢀaat – Türkiye, no.   23762/94, 7 Eylül 1995). Dolayısıyla, Yargıtay’ın karar tarihi, altı aylık süre limitinin   belirlenmesi için baꢀlangıç noktası olarak alınamaz (bkz. Latif Fuat Öztürk – Türkiye, no.   54673/00, 2 ꢁubat 2006). AĐHM, bu davada, altı ay kuralının, Yargıtay’ın baꢀvuranın karar   düzeltme talebini reddettiği tarih olan 23 Mart 2001’de iꢀlemeye baꢀladığını gözlemler.   Baꢀvuran, baꢀvurusunu 20 Temmuz 2001 tarihinde yaparak, AĐHS’nin 35 § 1. maddesinde   belirtilmiꢀ olan koꢀula uygun hareket etmiꢀtir. Dolayısıyla, Hükümet’in itirazının   reddedilmesi gereklidir.   B.Kabuledilebilirliğe iliꢀkin diğer gerekçeler   Baꢀvuran, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi kapsamında adil yargılanmadığını, zira Beyoğlu   Asliye Hukuk Mahkemesi’nin, yasal faiz oranının iꢀlemeye baꢀladığı tarihi belirleyen   kararının keyfi olduğunu iddia etmiꢀtir.   AĐHM, görevinin, bir temyiz mahkemesi olarak veya kimi zaman da değinildiği gibi,   bir dördüncü derece mahkemesi olarak görev yapmak olmadığını not eder. Đçtihadına göre,   tanıkların güvenilirliğini ve davaya iliꢀkin hususlarla kanıtlar arasındaki bağlantıyı en iyi   değerlendirebilecek olan yerel mahkemelerdir (bkz. diğer içtihatlar arasında Vidal – Belçika,   Nisan 1992, Edwards – Đngiltere, 16 Aralık 1992). Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM,   bu ꢀikâyetin, AĐHS’nin 35 §§ 3. ve 4. maddeleri bağlamında temelsiz olduğundan   reddedilmesi gerektiği sonucuna varmıꢀtır.   AĐHM, aksi takdirde, baꢀvuranın ꢀikâyetlerinin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi bağlamında   temelsiz olmadığını not eder. Ayrıca, herhangi baꢀka bir gerekçeden dolayı kabuledilmez   olmadıklarını da not eder. Dolayısıyla, kabuledilebilir ilan edilmeleri gereklidir.   II.AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin iki ihlalinin olduğunu iddia etmiꢀtir.   Sözkonusu maddeye göre:   “Herkes, … medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar… konusunda karar verecek olan,   … bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun … olarak   görülmesini istemek hakkına sahiptir.”   1.Mahkeme kararlarının uygulanmaması   Baꢀvuran, Belediye’nin yerel mahkemelerin kendisi aleyhine verdiği kararların yerine   getirilmediğini ileri sürerek ꢀikayetçi olmuꢀtur.   Hükümet, bu ꢀikayetin esasları hakkında herhangi bir görüꢀ bildirmemiꢀtir.   AĐHM, bir Sözleꢀmeci Devlet’in iç hukuk sisteminin, nihai ve bağlayıcı bir yargı   kararının bir tarafın aleyhine olacak nitelikte kalmasına izin verdiği takdirde, AĐHS’nin 6 § 1.   maddesi ile teminat altına alınan mahkemeye eriꢀim hakkının, yüzeysel olacağını tekrarlar.   Dolayısıyla, herhangi bir mahkeme tarafından verilen bir kararın uygulanması, 6. maddenin   amaçları bağlamında “yargılama”nın bütünleyici bir parçası olarak görülmelidir (bkz.   diğerleri meyanında Hornsby – Yunanistan, 19 Mart 1997).   Bu davada, AĐHM, 16 Temmuz 1998 tarihinde, Beyoğlu Asliye Hukuk   Mahkemesi’nin, Belediye’ye, taꢀınmazının kamulaꢀtırılmasından dolayı baꢀvurana artırma   bedeli ve faiz ödemesi talimatını verdiğini gözlemler. Temyiz sürecini takiben, bu karar 23   Mart 2001 tarihinde kesinleꢀmiꢀtir. Bu karar henüz uygulanmamıꢀtır. AĐHM, bu bağlamda,   Devlet’in AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ile bağlı olduğu kanısındadır (Scollo – Đtalya, 28 Eylül   1995; Tunç – Türkiye, no. 54040/00, 24 Mayıs 2005).   AĐHM, bu davada nihai yargı kararlarına uygun hareket etmek amacıyla gerekli   önlemleri almak için böylesine önemli bir süre gecikmekle, yetkililerin 6 § 1. madde   hükümlerinin faydalı etkilerinden yoksun kalınmasına sebep olduğunu tespit etmiꢀtir.   Dolayısıyla, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   2.Yargılama süresi   Hükümet, davanın karmaꢀık olduğunu ileri sürmüꢀtür. Mahkemenin dört ayrı bilirkiꢀi   görüꢀü istediğini belirtmiꢀtir. Ayrıca, baꢀvuranın, birkaç duruꢀmaya gelmeyerek yargılama   süresinin uzamasına olumsuz katkıda bulunduğunu ifade etmiꢀtir.   AĐHM, yargılama süresinin makul uzunluğunun, dava ꢀartları ıꢀığında ve AĐHM   içtihadında ortaya konulmuꢀ olan ölçütler ve özellikle davanın karmaꢀık yapısı ile baꢀvuran   ve ilgili makamların tutumlarının dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğini tekrarlar (bkz.   diğer içtihatların yanı sıra Richard ve Fransa, 22 Nisan 1998).   Bu davada, AĐHM, ele alınacak sürenin, baꢀvuranın Beyoğlu Asliye Hukuk   Mahkemesi’nde dava açtığı tarih olan 18 Ocak 1994’te baꢀladığını not eder. Bu süre,   Yargıtay’ın baꢀvuranın karar düzeltme talebini reddettiği 23 Mart 2001 tarihinde sona   ermiꢀtir. Dolayısıyla, iki yargı kademesinde yedi yıl iki aydan fazla sürmüꢀtür, bu mercilerden   biri davayı iki defa incelemiꢀtir.   AĐHM, davanın özel bir karmaꢀıklığının bulunmadığını gözlemler. Ayrıca, yargılama   süresinin, yalnızca birkaç davaya katılmadığı için baꢀvurana yüklenemeyeceği kanısındadır.   Yetkililerin tutumuna gelince, AĐHM, yerel mahkemelerin yedi yıl iki ay boyunca üç   karar verdiğini not eder. Ayrıca, Belediye, ödenmesine hükmedilen meblağı ve ilgili faizi   baꢀvurana hala ödememiꢀtir.   Buna göre, AĐHM, yargılamanın “makul süre” içinde sonuçlandırılmadığını tespit   etmiꢀtir. Sonuç olarak, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   III.AĐHS’NĐN 1. NO’LU PROTOKOLÜ’NÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ   ĐDDĐASI   Baꢀvuran, bir yandan 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında taꢀınmazının   kamulaꢀtırılmasından sonra artırma bedeli üzerinden yetersiz faizi, diğer yandan da   yetkililerin bu meblağı ödememesini öne sürerek ꢀikâyetçi olmuꢀtur. 1 no’lu Protokol’ün 1.   maddesine göre:   “Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini   isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen   koꢀullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun   bırakılabilir.   Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak   kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da baꢀka katkıların veya para cezalarının   ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları   hakka halel getirmez.”   Hükümet, baꢀvuranın argümanlarına itiraz etmiꢀtir. Baꢀvurana, taꢀınmazının   kamulaꢀtırılması üzerine yeterli tazminatın ödendiğini öne sürmüꢀtür.   AĐHM, taꢀınmazı kamulaꢀtırılan baꢀvurana, Beyoğlu Asliye Hukuk Mahkemesi   tarafından artırma bedeli ödenmesine karar verildiğini gözlemler. Bu kararın 23 Mart 2001   tarihinde kesinleꢀmesine rağmen, henüz hiçbir ödeme yapılmamıꢀtır.   AĐHM, geçmiꢀte benzer davalar incelediğini ve AĐHS’nin 1 nolu Protokolü’nün 1.   maddesinin ihlal edildiğini tespit ettiğini not eder (bkz. Tunç – Türkiye, 24 Mayıs 2005; Kuzu   – Türkiye, 17 Ocak 2006; Bourdov – Rusya, no. 59498/00). AĐHM, bu davada farklı bir   sonuca varmak için hiçbir gerekçe görmemektedir.   Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM, artırma bedeline iliꢀkin yetersiz faizle ilgili   ꢀikayetin ayrıca incelenmesinin gerekli olmadığı kanısına varmıꢀtır.   Bu davada, 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.   IV.AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili   Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme,   gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A.Tazminat   Kamulaꢀtırılmıꢀ taꢀınmazının iddia edilen piyasa değerine dayanarak, baꢀvuran,   1,000,000 Dolar maddi tazminat talep etmiꢀtir. Ayrıca 100.000 Dolar manevi tazminat talep   etmiꢀtir.   Hükümet, baꢀvuranın maddi tazminat talebinin abartılı ve kanıtlanmamıꢀ olduğunu   ileri sürmüꢀtür. Ayrıca, AĐHM’nin bu davada bir ihlal tespit etmesi halinde, bunun,   baꢀvuranın maruz kaldığı her türlü manevi zarar için yeterli tazmin teꢀkil edeceğini   belirtmiꢀtir. Aka kararında kullanılan hesaplama yöntemini kullanarak ve ilgili ekonomik   bilgileri dikkate alarak, AĐHM, baꢀvurana 59,000 Euro maddi tazminat ödenmesine karar   vermiꢀtir. Bu meblağ, baꢀvuranın bu davada ele alınan ödenmemiꢀ alacağının nihai olarak   hallini teꢀkil edecektir.   Manevi tazminatla ilgili olarak, AĐHM, baꢀvuranın zararının yalnızca çeꢀitli ihlal   tespitleriyle yeterince tazmin edilemeyeceği kanısındadır. Dava ꢀartlarını dikkate alarak,   AĐHM, baꢀvurana bu baꢀlık altında 2,000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   B.Mahkeme masrafları   Baꢀvuran, avukatının dava için 60 saatlik bir çalıꢀma yaptığını belirtmiꢀtir. Đstanbul   Barosu asgari ücret tarifesini temel alarak, avukatının ücretinin 12,600 Dolar olduğunu   hesaplamıꢀtır. Ayrıca, AĐHM’deki mahkeme masrafları için de 500 Dolar talep etmiꢀtir.   Hükümet, baꢀvuranın talebinin tamamen temelden yoksun olduğunu ileri sürmüꢀtür.   Elindeki belgeler temelinde ve eꢀitlik temelinde yaptığı değerlendirme sonucunda,   AĐHM, baꢀvurana mahkeme masrafları için 1,000 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.   C.Gecikme faizi   AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere   uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar   vermiꢀtir.   YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1.Uzun yargılama, taꢀınmazın kamulaꢀtırılmasının ardından kararın uygulanmaması,   ödenmesine hükmedilen artırma bedeline iliꢀkin yetersiz faiz, yetkililerin bu meblağı   ödememesine iliꢀkin ꢀikayeti kabuledilebilir, baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilmez   olduğuna;   2.Kararın uygulanmaması bağlamında AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   3.Yargılamanın uzunluğu bağlamında AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;   4.AĐHS’nin 1 no’lu Protokolü’nün 1. maddesinin ihlal edildiğine;   5.(a) Sorumlu Devlet’in, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten   itibaren üç ay içinde, baꢀvurana, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden yeni Türk   Lirası’na çevrilmek üzere aꢀağıdaki meblağları ödemesine:   (i)59,000 Euro (elli dokuz bin Euro) maddi tazminat;   (ii)2,000 Euro (iki bin Euro) manevi tazminat;   (iii)mahkeme masrafları için 1,000 Euro (bin Euro);   (iv)uygulanabilecek her türlü vergiyi ödemesine;   (b) yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için Avrupa   Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle   elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;   6. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đngilizce hazırlanmıꢀ, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 12   Aralık 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   S. DOLLE   J.-P. COSTA   Yazı Đꢀleri Müdürü   Baꢀkan   7