78117/13

© Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.mfa.gov.pl/en [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Foreign Affairs] - Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Foreign Affairs for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Ministerstwo Spraw Zagranicznych, www.msz.gov.pl [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Spraw Zagranicznych] - Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA Nota informacyjna nt. orzecznictwa Trybunału nr 210 Sierpień – Wrzesień 2017 r. Fábián p. Węgrom [Wielka Izba] – skarga nr 78117/13 Wyrok z 05.09.2017 r. [Wielka Izba] Art. 1 Protokołu nr 1 Art. 1 ust. 1 Protokołu nr 1 Poszanowanie mienia Zawieszenie emerytury państwowej wobec emeryta zatrudnionego w służbie cywilnej: brak naruszenia Art. 14 Dyskryminacja Zróżnicowanie między emerytami zatrudnionymi w służbie cywilnej a emerytami zatrudnionymi w sektorze prywatnym w odniesieniu do uprawnienia do dalszego wypłacania emerytury państwowej: brak naruszenia Fakty – W 2012 r. skarżący, który już otrzymywał emeryturę, podjął zatrudnienie jako urzędnik cywilny. W 2013 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o emeryturach z 1997 r., zawieszając wypłatę emerytur osobom jednocześnie zatrudnionym na niektórych kategoriach stanowisk w sektorze publicznym. Nowelizacja nie miała zastosowania do osób pracujących w sektorze prywatnym. W rezultacie, wypłacanie emerytury skarżącego zostało zawieszone. Jego odwołanie od tej decyzji nie przyniosło powodzenia. W postępowaniu prowadzonym na podstawie Konwencji [o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności] skarżący zarzucał, że doszło do nieuzasadnionej i dyskryminacyjnej ingerencji w jego prawa majątkowe. Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2015 r. (zob. Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 191) Izba Trybunału orzekła jednomyślnie, że doszło do naruszenia art. 14 Konwencji w związku z art. 1 Protokołu nr 1 (oraz, że zatem nie było konieczne zbadanie skargi na podstawie art. 1 Protokołu nr 1 rozpatrywanego samodzielnie). W szczególności Izba uznała, że argumenty Rządu powołane na uzasadnienie różnego traktowania emerytów zatrudnionych w sektorze publicznym i prywatnym były nieprzekonywające i nie były oparte na jakimkolwiek „obiektywnym i rozsądnym uzasadnieniu”. W dniu 2 maja 2016 r. sprawa została na wniosek Rządu przekazana do Wielkiej Izby. Prawo Art. 1 Protokołu nr 1: Zgodność z prawem ingerencji nie była przedmiotem sporu, a Trybunał nie znalazł powodów, by powątpiewać, że zakaz jednoczesnego wypłacania wynagrodzeń i emerytur, któremu podlegał skarżący, służył powszechnemu interesowi ochrony finansów publicznych. Kwestią w sprawie było to, czy ingerencja zachowała sprawiedliwą równowagę między potrzebami ogólnego interesu społeczeństwa a wymogami ochrony praw podstawowych jednostki. Przy badaniu, czy władze krajowe działały w ramach przysługującego im marginesu oceny, Trybunał musi mieć szczególny wzgląd na czynniki uznane za istotne w jego orzecznictwie dotyczącym obniżania, zawieszania lub zaprzestania wypłacania emerytur w ramach systemu ubezpieczeń społecznych, a mianowicie zakres utraty świadczeń, kwestię, czy przewidziany był element wyboru, a także zakres utraty środków utrzymania. Rozpatrywana sprawa nie dotyczyła stałej i całkowitej utraty uprawnień emerytalnych skarżącego, ale raczej zawieszenia miesięcznych wypłat jego emerytury. Zawieszenie to miało charakter tymczasowy i zostały one podjęte na nowo, gdy skarżący zakończył zatrudnienie publiczne. Nie uderzyło ono zatem w samą istotę jego prawa i nie naruszyło istoty tego prawa. Gdy przedmiotowa ustawa weszła w życie, skarżący miał możliwość wyboru między zakończeniem swojego zatrudnienia w służbie cywilnej i dalszym otrzymywaniem emerytury a pozostaniem w tym zatrudnieniu i zawieszeniem wypłat jego emerytury. Wybrał tę drugą opcję. Było jasne, że w czasie, gdy zawieszone zostały wypłaty jego emerytury, w dalszym ciągu otrzymywał wynagrodzenie. Zawieszenie wypłat jego emerytury w żaden sposób nie pozostawiło go bez jakichkolwiek środków utrzymania. Zachowano zatem sprawiedliwą równowagę między potrzebami ogólnego interesu społeczeństwa a wymogami ochrony praw podstawowych skarżącego i nie zmuszono go do poniesienia nadmiernego indywidualnego obciążenia. Rozstrzygnięcie: brak naruszenia (jednomyślnie) Art. 14 Konwencji w związku z art. 1 Protokołu nr 1: Pierwszą kwestią do zbadania jest to, czy skarżący, jako osoba otrzymująca emeryturę a następnie zatrudniona w służbie cywilnej, znajdował się w analogicznej lub istotnie podobnej sytuacji w porównaniu do osób otrzymujących emeryturę a następnie zatrudnionych w sektorze prywatnym. Elementy, które charakteryzują różne sytuacje i determinują ich porównywalność, należy oceniać w świetle przedmiotu sprawy i celu środka, który powoduje przedmiotowe rozróżnienie. Trzy elementy, które należy uwzględnić, są szeroko odzwierciedlone w utrwalonym od dawna orzecznictwie Trybunału uznającym rozróżnienie między urzędnikami cywilnymi a osobami zatrudnionymi prywatnie.* Po pierwsze, Układające się Strony – z konieczności – korzystają z szerokiej swobody przy organizowaniu funkcji państwowych i służb publicznych, w tym w takich sprawach jak regulowanie dostępu do zatrudnienia w sektorze publicznym oraz zasad i warunków regulujących takie zatrudnienie. Po drugie, ze względów instytucjonalnych i funkcjonalnych zatrudnienie w sektorze publicznym i sektorze prywatnym są zazwyczaj poddane znacznym różnicom prawnym i faktycznym, szczególnie w obszarach związanych z wykonywaniem suwerennych uprawnień państwa oraz zapewnianiem kluczowych usług publicznych. Po trzecie, nie można zakładać, że zasady i warunki zatrudnienia, w tym finansowe, lub kwalifikowania się do świadczeń społecznych powiązanych z zatrudnieniem, będą takie same w służbie cywilnej i w sektorze prywatnym, ani zatem nie można zakładać, że te kategorie osób znajdują się w tym względzie w istotnie podobnych sytuacjach. Sprawa skarżącego ujawnia konieczność wzięcia pod uwagę czwartego czynnika, a mianowicie roli państwa, gdy działa ono jako pracodawca. W szczególności, jako pracodawcy – państwo i jego organy nie znajdują się w sytuacji porównywalnej do podmiotów sektora prywatnego – ani z punktu widzenia ram instytucjonalnych, w których funkcjonują, ani też z punktu widzenia podstaw finansowych i gospodarczych ich działalności: podstawy ich finansowania różnią się diametralnie, podobnie jak dostępne możliwości podejmowania środków w celu rozwiązania trudności i kryzysów finansowych. Zarówno pracownicy sektora państwowego, jak i prywatnego zostali objęci obowiązkowym systemem emerytalnego ubezpieczenia społecznego, do którego odprowadzano ich składki w ten sam sposób i w tym samym zakresie. Tym niemniej, sama ta okoliczność nie jest wystarczająca do ustalenia, że znajdowali się oni w istotnie podobnych sytuacjach. Po nowelizacji ustawy o emeryturach z 1997 r. to zatrudnienie skarżącego podjęte po przejściu na emeryturę pociągało za sobą zawieszenie wypłat jego emerytury. To właśnie fakt, że jako urzędnik cywilny otrzymywał wynagrodzenie od państwa, był nie do pogodzenia z jednoczesnym wypłacaniem emerytury finansowanej z tego samego źródła. W ramach polityki finansowej, społecznej i zatrudnienia zaskarżony zakaz jednoczesnego łączenia emerytury i wynagrodzenia z budżetu państwa został wprowadzony jako część działań ustawowych mających na celu skorygowanie niezrównoważonych pod względem finansowym cech systemu emerytalnego pozwanego Państwa. Nie wykluczało to łączenia emerytury i wynagrodzenia w przypadku osób zatrudnionych w sektorze prywatnym, których wynagrodzenia, odmiennie niż w przypadku osób zatrudnionych w służbie cywilnej, nie były finansowane przez państwo, a z prywatnych środków będących poza bezpośrednią kontrolą państwa. Skarżący nie wykazał, że jako członek służby cywilnej, której zatrudnienie, wynagrodzenie i świadczenia społeczne uzależnione były od budżetu państwa, znajdował się w sytuacji istotnie podobnej do sytuacji emerytów zatrudnionych w sektorze prywatnym. Rozstrzygnięcie: brak naruszenia (jedenastoma głosami do sześciu). (Zobacz również Béláné Nagy p. Węgrom [Wielka Izba], nr 53080/13, 13 grudnia 2016 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 202[1]; Valkov i Inni p. Bułgarii, nr 2033/04, 25 października 2011 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 145; Khamtokhu i Aksenchik p. Rosji [Wielka Izba], nr 60367/08 i 961/11, 24 stycznia 2017 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 203[2]; Panfile p. Rumunii (dec.), nr 13902/11, 20 marca 2012 r.) * Zobacz, na przykład, Valkov i Inni p. Bułgarii, nr 2033/04, 25 października 2011 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 145; Heinisch p. Niemcom, nr 28274/08, 21 lipca 2011 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 143; oraz Vilho Eskelinen i Inni p. Finlandii [Wielka Izba], nr 63235/00, 19 kwietnia 2007 r., Nota informacyjna nt. orzecznictwa nr 96.   © Council of Europe/European Court of Human Rights Niniejsze streszczenie przygotowane przez Kancelarię nie wiąże Trybunału. Link do Not informacyjnych nt. orzecznictwa   [1] Zobacz również tłumaczenie na język polski streszczenia sprawy Béláné Nagy p. Węgrom [przyp. tłum.] [2] Zobacz również tłumaczenie na język polski streszczenia sprawy Khamtokhu i Aksenchik p. Rosji [przyp. tłum.]