79089/13;13805/14;54534/14

© Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, www.pk.gov.pl [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice]. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Prosecutor General for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC © Prokurator Generalny – Minister Sprawiedliwości, www.pk.gov.pl [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości]. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Prokuratora Generalnego wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC SEKCJA TRZECIA     SPRAWA LOQUIFER przeciwko BELGII (Skargi nr 79089/13 i 2 inne – zob. wykaz w załączniku)   WYROK   Art. 6 (aspekt cywilny) • Dostęp do sądu • Brak sądowego środka odwoławczego w celu zbadania zawieszenia przez Conseil supérieur de la Justice jednego z jej członków, niebędącego sędzią, i uzyskania uchylenia lub zawieszenia wykonania tej decyzji • Art. 6 ust. 1 mający zastosowanie w świetle kryteriów w sprawie Vilho Eskelinen i Inni przeciwko Finlandii [WI].   STRASBURG 20 lipca 2021 r. OSTATECZNY 20/10/2021   Wyrok ten stał się ostateczny na mocy art. 44 ust. 2 Konwencji. Może podlegać korekcie wydawniczej. W sprawie Loquifer przeciwko Belgii Europejski Trybunał Praw Człowieka (trzecia sekcja), zasiadając jako izba w składzie:  Georgios A. Serghides, przewodniczący,  Paul Lemmens,  Georges Ravarani,  María Elósegui,  Darian Pavli,  Peeter Roosma,  Andreas Zünd, sędziowie, i Milan Blaško, kanclerz sekcji, uwzględniając: skargi (nr 79089/13, 13805/14 i 54534/14) przeciwko Królestwu Belgii wniesione do Trybunału na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencja”) przez obywatelkę tego państwa, Michèle Loquifer („skarżąca”) w terminach podanych wskazanych w załączonej tabeli, decyzję o przekazaniu do wiadomości Rządu Belgii („Rząd”), skarg na podstawie art. 6 Konwencji oraz o uznaniu skarg za niedopuszczalne w pozostałym zakresie, uwagi stron, Obradując na posiedzeniu zamkniętym rady w dniu 15 czerwca 2021 r., wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu: WPROWADZENIE 1.  Sprawa dotyczy domniemanego braku środka odwoławczego w celu zakwestionowania decyzji o zawieszeniu skarżącej, członkini Conseil supérieur de la Justice („CSJ”), we wszystkich jej obowiązkach, które to decyzje podjął ten organ. Powołując się na art. 6 Konwencji, skarżąca zarzuciła również, że nie odbyło się posiedzenie jawne oraz że odmówiono jej dostępu do protokołu ze zgromadzenia ogólnego CSJ. STAN FAKTYCZNY 2.  Skarżąca urodziła się w 1952 r. i mieszka w Feluy. Była reprezentowana przez P. Lefebvre i P. Devers, adwokatki praktykujące w Brukseli. 3.  Rząd był reprezentowany przez swoją pełnomocniczkę, I. Niedlispacher, z Ministerstwa Sprawiedliwości. 4.  W dniu 30 kwietnia 2012 r. skarżąca została przeniesiona na wcześniejszą emeryturę po dwudziestu latach pracy na stanowisku sędziego. 5.  W dniu 28 czerwca 2012 r. skarżąca została powołana przez Senat na członka CSJ niebędącego sędzią [fr. „non-magistrat”] (paragraf 18 poniżej). W CSJ została wybrana na pełnoetatowego członka prezydium (o czteroosobowym składzie) i jako taka została mianowana przewodniczącą francuskojęzycznej komisji nominacji i powołań. 6.  W dniu 11 lutego 2013 r. skarżąca została oskarżona, między innymi, o fałszerstwo dokumentów i posługiwanie się fałszywymi dokumentami w związku z czynami, które miała popełnić jako prezes sądu pierwszej instancji w Nivelles w kontekście procedury powołania jej następcy. Sporne decyzje CONSEIL SUPÉRIEUR DE LA JUSTICE 7.  W dniu 22 maja 2013 r. zgromadzenie ogólne CSJ przyjęło środek porządkowy zawieszający skarżącą w pełnieniu wszystkich funkcji w CSJ okres sześciu miesięcy, z możliwością jego przedłużenia. Wskazano, że środek porządkowy, ze skutkiem natychmiastowym, zostanie automatycznie uchylony, jeżeli prokurator w Sądzie Apelacyjnym w Brukseli umorzy postępowanie karne przeciwko skarżącej. 8.  Zgromadzenie ogólne uznało, że chociaż skarżąca powinna korzystać z domniemania niewinności, akt oskarżenia oznaczał, że istniały poważne dowody winy przeciwko niej. Zważywszy na funkcje skarżącej jako członkini prezydium i przewodniczącej francuskojęzycznej komisji nominacji i powołań, jej oskarżenie samo w sobie było bardzo szkodliwe dla wizerunku i wiarygodności CSJ, a w szczególności wszystkich komisji nominacji i powołań. Do tego należy uwzględnić fakt, że rzekomo sfałszowany dokument był opinią, którą skarżąca wydała w kontekście procedury powołania kierownika organu. Dla komisji nominacji i powołań nadrzędne znaczenie miała możliwość prezentacji kandydatów w rozważny sposób, bez podważania autorytetu i wiarygodności ich prezentacji. Nieodzowne było ponadto, aby ich przewodniczący cieszył się bezwarunkowym zaufaniem członków komisji. Co więcej, oskarżenie jednego z członków prezydium mogło podważyć wiarygodność i autorytet CSJ, nawet w innych obszarach, w których skarżąca nie interweniowała. Decyzja o pełnym zawieszeniu była zatem uzasadniona tym, że sama obecność skarżącej była niezgodna z interesami CSJ. Decyzja ta została doręczona skarżącej w dniu 29 maja 2013 r. Decyzja ta jest przedmiotem skargi nr 79089/13. 9.  Decyzją zgromadzenia ogólnego CSJ z dnia 20 listopada 2013 r. zawieszenie skarżącej we wszystkich obowiązkach w CSJ przedłużono o trzy miesiące. O środku tym zadecydowano na tych samych podstawach, co w przypadku decyzji z dnia 22 maja 2013 r., biorąc pod uwagę, że prokurator w Sądzie Apelacyjnym nie podjął jeszcze decyzji w sprawie losu oskarżenia publicznego, ale ogłosił, że podjęcie decyzji powinno być możliwe przed końcem 2013 r. Decyzja ta jest przedmiotem skargi nr 13805/14. 10.  W dniu 20 stycznia 2014 r. prokurator wezwał skarżącą do stawienia się przed Sądem Apelacyjnym w Brukseli pod zarzutem fałszerstwa dokumentów i posłużenia się fałszywym dokumentem. Umorzył sprawę karną w odniesieniu do pozostałych zarzutów przeciwko niej. 11.  Decyzją zgromadzenia ogólnego CSJ z dnia 12 lutego 2014 r. zawieszenie skarżącej we wszystkich obowiązkach w CSJ przedłużono do czasu wydania ostatecznej decyzji w sprawie toczącego się przeciwko niej postępowania karnego. Wskazano, że decyzja zostanie ponownie rozpatrzona na wniosek skarżącej lub z urzędu, jeśli pojawią się nowe okoliczności. Decyzja ta jest przedmiotem skargi nr 54534/14. 12.  W odniesieniu do argumentów skarżącej dotyczących art. 6 ust. 1 Konwencji, zgromadzenie ogólne CSJ uznało, że – bez konieczności rozważania możliwości zastosowania powołanego przepisu do procedury prowadzącej do prewencyjnego zawieszenia osoby – wystarczy zauważyć, że zgromadzenie ogólne nie zostało wezwane do orzekania w przedmiocie nałożenia kary dyscyplinarnej oraz że skarżąca nie zażądała, aby jej wysłuchanie było jawne. Decyzji podjętej w tej sprawie nie można określić jako „sądowej” – jej jedynym celem było podjęcie środków niezbędnych do sprawnego funkcjonowania CSJ. Prewencyjne zawieszenie było w istocie środkiem porządkowym, który umożliwiał organowi tymczasowe usunięcie ze służby osoby, której obecność mogła zaszkodzić interesom służby i jej dobremu imieniu. Co więcej, powody, które uzasadniały decyzję z dnia 20 listopada 2013 r., pozostawały aktualne. Fakt, że w międzyczasie prokurator zdecydował się postawić skarżącej zarzut fałszerstwa, mógł dodatkowo wzmocnić negatywny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie CSJ. Uniewinnienie skarżącej i późniejsze decyzje 13.  Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Brukseli uniewinnił skarżącą. 14.  W dniu 3 lutego 2015 r. skarżąca zwróciła się do CSJ o ponowne rozpatrzenie decyzji o zawieszeniu jej we wszystkich obowiązkach w CSJ – w świetle wyroku uniewinniającego. 15.  W dniu 5 lutego 2015 r. administrator CSJ potwierdził wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że 25 marca 2015 r. odbędzie się kolejne posiedzenie zgromadzenia ogólnego, na którym możliwe będzie wysłuchanie skarżącej w związku z rewizją spornej decyzji. 16.  W dniu 25 marca 2015 r. zgromadzenie ogólne CSJ zapoznało się z prawomocnym orzeczeniem karnym uniewinniającym skarżącą i stwierdziło, w zakresie, w jakim było to konieczne, że warunki do ponownego podjęcia przez nią obowiązków zostały spełnione. Zwrócono również uwagę na fakt, że podczas odbywającego się w tym samym dniu wysłuchania skarżąca wskazała, że chce, aby przyznano jej 24 godziny na podjęcie decyzji w sprawie jej przyszłości w CSJ. 17.  W dniu 30 marca 2015 r. skarżąca złożyła rezygnację ze wszystkich swoich obowiązków w CSJ. Skrytykowała postawę przyjętą wobec niej przez CSJ, którą uznała za niewłaściwą, ponieważ naruszała jej cześć. W zaistniałych okolicznościach dalsze zasiadanie w CSJ uznała za niemożliwe. ODPOWIEDNIE KRAJOWE RAMY PRAWNE I PRAKTYKA Conseil supérieur de la Justice 18.  Conseil supérieur de la Justice („CSJ”) jest organem niezależnym od władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. W jego skład wchodzi 44 członków. Dzieli się na kolegium francuskojęzyczne i kolegium niderlandzkojęzyczne – każde złożone z 22 członków. Każde kolegium składa się z równej liczby sędziów i sędziów prokuratury wybranych bezpośrednio przez ich kolegów oraz z członków niebędących sędziami, powoływanych przez Senat (art. 151 ust. 2 Konstytucji). 19.  Zgodnie z art. 151 ust. 3 Konstytucji, CSJ wykonuje swoje uprawnienia w następujących obszarach: „1o Prezentacja kandydatów na stanowisko sędziego [pokoju, sędziego sądowego, doradcy sądów i Sądu Kasacyjnego] lub funkcjonariusza prokuratury; 2o Prezentacja kandydatów do powołania na stanowiska [pierwszego prezesa Cour de cassation, pierwszego prezesa sądów i prezesa trybunałów] oraz na stanowiska szefa prokuratury; 3o Dostęp do urzędu sędziego lub prokuratora; 4o Szkolenie sędziów i prokuratorów; 5o Sporządzanie ogólnych profili zawodowych na potrzeby powołań, o których mowa w pkt 2; 6o Wydawanie opinii i wniosków dotyczących ogólnego funkcjonowania i organizacji wymiaru sprawiedliwości; 7o Ogólny nadzór i promowanie wykorzystania środków kontroli wewnętrznej; 8o Z wyłączeniem jakichkolwiek kompetencji dyscyplinarnych lub karnych: – przyjmowanie i rozpatrywanie skarg dotyczących funkcjonowania sądownictwa; – wszczynanie dochodzeń w sprawie funkcjonowania sądownictwa”. 20.  Odpowiednie fragmenty art. 259bis-3 [belgijskiego] kodeksu postępowania sądowego [fr. code judiciaire] stanowią, co następuje: „§ 1. Członkowie zasiadają w [CSJ] przez okres czterech lat, począwszy od dnia ich powołania. Żadna osoba nie może pełnić funkcji dłużej niż przez dwie kadencje. [...] § 4. Jeżeli istnieją ku temu poważne powody, kadencja członka może zostać zakończona przez [CSJ], które podejmuje decyzję większością dwóch trzecich głosów oddanych w każdym kolegium. Od decyzji nie przysługuje odwołanie. Kadencję można zakończyć wyłącznie po wysłuchaniu członka w związku z powołanymi powodami zakończenia kadencji. Przed wysłuchaniem [CSJ] sporządza akta zawierające wszystkie dokumenty związane z przedstawionymi powodami. Zainteresowana osoba jest powiadamiana o wysłuchaniu listem poleconym z pięciodniowym wyprzedzeniem co najmniej o: 1o powołanych poważnych powodach; 2o zamiarze zakończenia jej kadencji; 3o miejscu, dniu i godzinie wysłuchania; 4o prawie osoby zainteresowanej do korzystania z pomocy wybranej przez nią osoby; 5o miejscu, w którym można zapoznać się z aktami sprawy, oraz przewidzianym w tym celu terminie, 6o prawie do wezwania świadków. Osoba zainteresowana i osoba jej towarzysząca mogą przeglądać akta sprawy od dnia wezwania do dnia poprzedzającego wysłuchanie włącznie. Z wysłuchania sporządza się protokół”. 21.  Odpowiednie fragmenty artykułu 259bis-21 [belgijskiego] kodeksu postępowania sądowego stanowią, co następuje: „§ 1. Sędziowie, którzy są członkami prezydium, są uprawnieni do rocznej diety w wysokości 15 000 EUR. Członkowie prezydium niebędący sędziami otrzymują wynagrodzenie równe wynagrodzeniu prezesa izby sądu apelacyjnego z dwudziestojednoletnim stażem pracy. Art. 362 ma zastosowanie do kwoty, o której mowa w poprzednim ustępie. § 2. [...] § 3. Członkowie CSJ są uprawnieni do zwrotu kosztów podróży i diet zgodnie z przepisami mającymi zastosowanie do pracowników ministerstw. Osoby, które nie należą do administracji lub których ranga jest nieokreślona, są traktowane w taki sam sposób jak urzędnicy stopnia 13. Przewodniczący jest traktowany jako urzędnik stopnia 17. § 4. CSJ może przyznać swoim członkom dodatek godzinowy za pracę wykonywaną poza siedzibą CSJ w związku z oceną egzaminów i konkursów oraz rozpatrywaniem skarg, pod warunkiem, że usługi te nie są wynagradzane na podstawie §§ 2 i 3”. 22.  Zgodnie z art. 21 regulaminu wewnętrznego CSJ, zgromadzenie ogólne odbywa się co do zasady przy drzwiach zamkniętych. Środki odwoławcze wymienione przez strony 23.  Art. 14 ust. 1 ustaw o radzie stanu [fr. Conseil d’État], ujednoliconych w dniu 12 stycznia 1973 r. („ustawy ujednolicone o radzie stanu”), w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 lutego 2014 r., stanowi, co następuje: „Jeżeli sprawa nie została ustawowo przydzielona innemu sądowi, wydział [spraw spornych rady stanu] orzeka w drodze wyroków w przedmiocie skarg o stwierdzenie nieważności – z powodu naruszenia istotnych wymogów proceduralnych lub wymogów przewidzianych pod rygorem nieważności, lub z powodu nadużycia władzy lub przekroczenia kompetencji – w odniesieniu do aktów i rozporządzeń: 1o różnych organów administracyjnych; 2o zgromadzeń ustawodawczych lub ich organów, w tym rzeczników ustanowionych przez te zgromadzenia, trybunału obrachunkowego i trybunału konstytucyjnego, rady stanu i sądów administracyjnych, a także organów sądownictwa i Conseil supérieur de la Justice, w odniesieniu do zamówień publicznych, członków ich personelu oraz rekrutacji, powoływania, mianowania na stanowisko publiczne lub w odniesieniu do środków o charakterze dyscyplinarnym. [...]” 24.  Każda osoba może wnieść powództwo przeciwko państwu do sądu na podstawie art. 1382 kodeksu cywilnego, domagając się pociągnięcia państwa do odpowiedzialności za winę i zasądzenia odszkodowania. Art. 1382 [belgijskiego] kodeksu cywilnego ma następujące brzmienie: „Każdy czyn człowieka, który wyrządza szkodę innej osobie, zobowiązuje osobę, z której winy szkoda powstała, do jej naprawienia”. 25.  Każda osoba, która uważa, że jej prawa zostały naruszone, może, na podstawie art. 584 kodeksu postępowania sądowego, wnieść do prezesa właściwego sądu pierwszej instancji pozew o zastosowanie środka tymczasowego. Prezes sądu pierwszej instancji wydaje postanowienie tymczasowe w celu zapobieżenia lub zaprzestania naruszenia prawa podmiotowego uznanego za niezgodne z prawem, jeżeli uzna, że sytuacja jest nagląca. Odpowiednie fragmenty art. 584 kodeksu postępowania sądowego stanowią, co następuje: „Prezes sądu pierwszej instancji zarządza środki tymczasowe w sprawach, które uzna za pilne, we wszystkich sprawach, z wyjątkiem tych, które zostały na mocy prawa wyłączone z jurysdykcji sądów. [...]” CO DO PRAWA POŁĄCZENIE SKARG 26.  Zważywszy na podobieństwo przedmiotu skarg Trybunał za stosowne uznaje ich łączne rozpatrzenie w ramach jednego wyroku. W PRZEDMIOCIE DOMNIEMANEGO NARUSZENIA ART. 6 UST 1. KONWENCJI dotyczącego dostępu do sądu 27.  Skarżąca zarzuciła, że zakamuflowany środek dyscyplinarny zastosowany wobec niej został podjęty przez organ, który nie jest organem sądowym, oraz że nie było możliwości odwołania się w celu zakwestionowania przedmiotowego środka. Skarżąca powołuje się na art. 6 ust. 1 Konwencji, który ma następujące brzmienie: „Każdy ma prawo do sprawiedliwego [...] rozpatrzenia jego sprawy [...] przez [...] sąd [...] przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym [...]”. W przedmiocie dopuszczalnościW przedmiocie możliwości zastosowania art. 6 ust. 1 Konwencji 28.  Rząd nie zakwestionował w sposób wyraźny możliwości zastosowania art. 6 ust. 1 Konwencji w niniejszej sprawie. Z drugiej strony kilkakrotnie podkreślał, nie wyciągając żadnych konkluzji na podstawie Konwencji, że kadencja skarżącej nie została zakończona, lecz skarżąca została jedynie tymczasowo zawieszona w pełnieniu obowiązków. Rząd uznał, że był to środek czysto administracyjny podjęty w interesie instytucji, który nie wynikał z postępowania dyscyplinarnego i nie miał na celu ukarania skarżącej. 29.  Trybunał przypomina, że możliwość zastosowania Konwencji określa zakres jurysdykcji Trybunału. Kwestia ta musi zatem zostać zbadana z urzędu na każdym etapie postępowania (Blečić przeciwko Chorwacji [WI], nr 59532/00, § 67, ETPC 2006-III, Pasquini przeciwko San Marino, nr 50956/16, § 86, 2 maja 2019 r. i Jeanty przeciwko Belgii, nr 82284/17, § 58, 31 marca 2020 r.). 30.  Możliwość zastosowania cywilnego apektu art. 6 ust. 1 Konwencji jest określona przez kryteria zawarte w wyroku w sprawie Vilho Eskelinen i Inni przeciwko Finlandii ([WI] nr 63235/00, § 62, ETPC 2007-II), stosowane w szczególności w sporach dotyczących członków sądownictwa (Baka przeciwko Węgrom [WI], nr 20261/12, §§ 104-106, 23 czerwca 2016 r., Denisov przeciwko Ukrainie [WI], nr 76639/11, § 52, 25 września 2018 r., i cytowane tam orzecznictwo). 31.  Trybunał wskazuje, że aby art. 6 ust. 1 miał zastosowanie w jego aspekcie „cywilnym”, musi istnieć „spór” dotyczący „prawa”, co do którego można twierdzić, przynajmniej w sposób dający się uzasadnić, że jest uznawane na mocy prawa krajowego. Musi to być rzeczywisty i poważny spór, który może dotyczyć samego istnienia prawa, jak również jego zakresu lub sposobu wykonywania. Wynik postępowania musi mieć bezpośredni związek z danym prawem, ponieważ luźny związek lub odległe reperkusje nie są wystarczające, aby zastosowanie miał art. 6 ust. 1 (zob. m.in. Károly Nagy przeciwko Węgrom [WI], nr 56665/09, § 60, 14 września 2017 r., Regner przeciwko Republice Czeskiej [WI], nr 35289/11, § 99, 19 września 2017 r., oraz Denisov, cyt. powyżej, § 44). Ponadto prawo to musi mieć charakter „cywilny” (Mennitto przeciwko Włochom [WI], nr 33804/96, § 23, ETPC 2000‑X). a)      Istnienie sporu dotyczącego prawa 32.  Trybunał powtarza, że spór zasadniczo powstaje przed jakimkolwiek postępowaniem przed organem sądowym i jest możliwy bez niego (Golder przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, 21 lutego 1975 r., § 32, Seria A nr 18). W niniejszej sprawie Trybunał uważa, że nie ma wątpliwości co do tego, że spór dotyczący wykonywania przez skarżącą mandatu członka CSJ pojawił się wraz z decyzją zgromadzenia ogólnego CSJ o zawieszeniu skarżącej we wszystkich jej obowiązkach w CSJ. Spór ten był rzeczywisty i poważny, ponieważ skarżąca kwestionowała legalność podjętego wobec niej środka. 33.  Jeśli chodzi o ustalenie, czy spór dotyczył „prawa”, co do którego skarżąca mogłaby uzasadnić, że jest uznawane na mocy prawa krajowego, należy zauważyć, że zgodnie z art. 259bis-3 § 1 kodeksu postępowania sądowego skarżąca została wybrana do CSJ na odnawialną czteroletnią kadencję (zob. paragraf 20 powyżej). Prawo krajowe przyznało zatem skarżącej, co do zasady, prawo do pełnienia funkcji członka CSJ do końca jej kadencji (zob. podobnie wyrok w sprawie Baka, cyt. powyżej, §§ 107–109). Ponadto skarżąca została wybrana na członka prezydium na czas trwania jej kadencji jako członka CSJ. 34.  Należy jeszcze ustalić, czy dane prawo stanowiło przedmiot sporu (zob. m.in. Le Compte, Van Leuven i De Meyere przeciwko Belgii, 23 czerwca 1981 r., § 47, Seria A nr 43, Albert i Le Compte przeciwko Belgii, 10 lutego 1983 r., § 28 lit. a, Seria A nr 58 oraz Benthem przeciwko Holandii, 23 października 1981 r., § 28 lit. d, Seria A nr 97). W tym względzie, w przypadku, gdy spór dotyczy środka tymczasowego, Trybunał uważa, że musi mieć na uwadze charakter, przedmiot i cel środka, jak również jego wpływ na przedmiotowe prawo (zob., odpowiednio, Micallef przeciwko Malcie [WI], nr 17056/06, § 85, ETPC 2009). 35.  W niniejszej sprawie celem i skutkiem przedmiotowego środka tymczasowego było uniemożliwienie skarżącej pełnienia obowiązków w CSJ do czasu wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie karnej, co w rzeczywistości skutkowało zawieszeniem na niemal dwa lata. Trybunał uważa, że środek ten miał zatem decydujące znaczenie dla przedmiotowego prawa (zob., w odniesieniu do środków tymczasowych zastosowanych w postępowaniu dyscyplinarnym, Paluda przeciwko Słowacji, nr 33392/12, §§ 33–34, 23 maja 2017 r., oraz Camelia Bogdan przeciwko Rumunii, nr 36889/18, § 70, 20 października 2020 r.). Z punktu widzenia możliwości zastosowania art. 6 ust. 1 fakt, że przedmiotowy środek był środkiem porządkowym, nie zmienia tego ustalenia. Trybunał stwierdza zatem, że spór powstały w przypadku skarżącej dotyczył w rzeczywistości jej prawa do wykonywania obowiązków w CSJ. b)     Cywilny charakter przedmiotowego prawa 36.  W odniesieniu do ustalenia, czy przedmiotowe prawo miało „charakter cywilny”, Trybunał przypomina, że zakres pojęcia „charakter cywilny” w rozumieniu art. 6 nie jest ograniczony bezpośrednim przedmiotem sporu. Trybunał przyjął bowiem szersze podejście, zgodnie z którym aspekt „cywilny” obejmuje sprawy, które, choć nie wydają się a priori dotyczyć prawa cywilnego, mogą jednak mieć bezpośrednie i znaczące skutki dla prawa o charakterze ekonomicznym lub nieekonomicznym, którego posiadaczem jest dana osoba (Denisov, cyt. powyżej, § 51). Dlatego w odniesieniu do sporów dotyczących służby cywilnej Trybunał ustanowił w wyroku w sprawie Vilho Eskelinen i Inni (cyt. powyżej) domniemanie, że art. 6 ma zastosowanie do „zwykłych sporów pracowniczych” między urzędnikami państwowymi a państwem (zob. Vilho Eskelinen i Inni, cyt. powyżej, § 62; zob. także Denisov, cyt. powyżej, § 53). Aby obalić to domniemanie, pozwane państwo musi wykazać, po pierwsze, że zgodnie z prawem krajowym dany urzędnik publiczny nie miał prawa dostępu do sądu, a po drugie, że wyłączenie praw gwarantowanych w art. 6 było oparte na obiektywnych podstawach związanych z interesami państwa, a mianowicie, że przedmiot sporu był związany z wykonywaniem władzy państwowej lub podważał szczególną więź zaufania i lojalności istniejącą między daną osobą a państwem zatrudniającym (zob. Vilho Eskelinen i Inni, cyt. powyżej, § 62 ; patrz również Baka, cyt. powyżej, § 103). 37.  Trybunał zauważa, że wyżej wspomniane domniemanie, że przedmiotowe prawa mają „charakter cywilny”, ma zastosowanie w szczególności do „zwykłych sporów pracowniczych”, zarówno w sektorze prywatnym, jak i publicznym (zob. Vilho Eskelinen i Inni, cyt. powyżej, § 62, Baka, cyt. powyżej, § 103, i Denisov, cyt. powyżej, § 52). Trybunał zauważa również, że takie spory nie ograniczają się do dotyczących wynagrodzenia, dodatków lub innych uprawnień tego rodzaju (zob. Bayer przeciwko Niemcom, nr 8453/04, § 38, 16 lipca 2009 r., Baka, cyt. powyżej, § 104, i Denisov, cyt. powyżej, § 52). Spory te dotyczą zazwyczaj stosunków prawnych istniejących w kontekście zawodowym między pracownikiem lub urzędnikiem z jednej strony, a pracodawcą lub organem, który sprawuje nad nim określoną władzę, z drugiej strony. Fakt, że dana osoba zajmuje wysokie stanowisko w „służbie publicznej w szerokim znaczeniu” (zob. Baka, cyt. powyżej, § 104) nie wyklucza możliwości zastosowania domniemania (zob. przykłady przytoczone w Baka, cyt. powyżej, § 104, i Denisov, cyt. powyżej, § 52). Istotne są tu nieodłączne cechy sporu. 38.  W niniejszej sprawie skarżąca została wybrana na członka CSJ na czas określony i nie mogła zostać odwołana przez organ, który ją powołał, czyli Senat; wykonywała swoje obowiązki z upoważnienia zgromadzenia ogólnego CSJ, które było uprawnione do zakończenia jej kadencji; otrzymywała wynagrodzenie za wykonywanie swoich obowiązków jako członkini prezydium. Ponadto środek w postaci zawieszenia podjęty przez zgromadzenie ogólne opierał się na tym, że oskarżenie skarżącej uznano za szkodliwe dla prawidłowego funkcjonowania CSJ. W świetle tych czynników Trybunał uznał, że z punktu widzenia kwalifikacji spornych praw i obowiązków spór między skarżącą a CSJ był sporem pracowniczym, odnoszącym się do sposobu, w jaki skarżąca wykonywała lub mogła nadal pełnić obowiązki w CSJ. Spór toczył się między skarżącą a zgromadzeniem ogólnym, organem odpowiedzialnym za zapewnienie prawidłowego funkcjonowania instytucji, który w związku z tym mógł sprawować pewien stopień kontroli nad skarżącą. Pomimo że skarżąca pełniła obowiązki w instytucji, której niezależność jest gwarantowana przez konstytucję (zob. paragraf 18 powyżej), Trybunał uważa, że krajowy spór pracowniczy obejmował, podobnie jak „zwykłe spory pracownicze”, wystarczająco istotne elementy „cywilne”, aby wprowadzić domniemanie, że przedmiotowe prawo było prawem „o charakterze cywilnym” (por. Denisov, cyt. powyżej, § 54). 39.  Rząd nie kwestionował możliwości zastosowania art. 6 ust. 1 Konwencji w niniejszej sprawie, nie podnosił a fortiori, że zgodnie z prawem krajowym skarżącej nie przysługiwało prawo dostępu do sądu (pierwszy warunek Eskelinena). Przeciwnie, Rząd stwierdził, że art. 259bis-3 § 4 kodeksu postępowania sądowego, który wykluczał jakiekolwiek odwołanie od decyzji zgromadzenia ogólnego CSJ o wygaszeniu jej mandatu (zob. paragraf 43powyżej), nie miał zastosowania w niniejszej sprawie i że skarżąca dysponowała odpowiednim i skutecznym środkiem odwoławczym (zob. paragraf 20 poniżej). Nie rozstrzygając samemu kwestii, czy art. 259bis-3 § 4 kodeksu postępowania sądowego ma zastosowanie, czy też nie, Trybunał musi jednak stwierdzić, że jeśli Rząd ma zostać zaakceptowany, istnieją powody, aby stwierdzić, że pierwszy warunek Eskelinena, a mianowicie, że prawo krajowe „wyraźnie wyklucza” dostęp do sądu dla danego stanowiska lub kategorii osób (patrz Baka, cyt. powyżej, § 113), nie wydaje się być spełniony. 40.  W każdym razie Rząd nie powołał się na istnienie szczególnego stosunku zaufania i lojalności między skarżącą a państwem, który mógłby uzasadniać wyłączenie stosowania art. 6 do sporu zawisłego między skarżącą a CSJ (drugi warunek Eskelinena). Trybunał również nie widzi takiego związku. Drugi warunek obalenia domniemania, że art. 6 ust. 1 ma zastosowanie, nie został zatem spełniony. c)      Wniosek dotyczący możliwości zastosowania art. 6 ust. 1 41.  Z powyższego wynika, że rzeczywiście doszło do „sporu” dotyczącego „prawa” o „charakterze cywilnym”. W związku z tym, w kontekście postępowania w sprawie zawieszenia jej obowiązków w CSJ, skarżąca była uprawniona do ochrony przyznanej jej na mocy art. 6 ust. 1 Konwencji. 42.  Ponadto Trybunał pragnie podkreślić, że aspekt karny tego przepisu nie ma zastosowania do środków porządkowych podjętych wobec skarżącej w niniejszej sprawie (zob., odpowiednio, Ramos Nunes de Carvalho e Sá przeciwko Portugalii [WI], nr 55391/13 i 2 inne, §§ 122–127, 6 listopada 2018 r.). W przedmiocie wstępnego zastrzeżenia Rządu, dotyczącego niewyczerpania krajowych środków odwoławczych 43.  Rząd podniósł wstępne zastrzeżenie dotyczące niewyczerpania krajowych środków odwoławczych. Po pierwsze, jak wskazano powyżej (paragraf 39), Rząd utrzymuje, że art. 259bis-3 § 4 kodeksu postępowania sądowego (paragraf 20 powyżej) nie miał zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ skarżąca została jedynie zawieszona w obowiązkach jako środek zapobiegawczy i tymczasowy i zachowała swoje stanowisko członka CSJ do czasu podjęcia decyzji o rezygnacji. Po drugie, w swoich wstępnych uwagach Rząd skrytykował skarżącą za niewniesienie skargi o stwierdzenie nieważności do rady stanu zgodnie z art. 14 § 1, 2o ustaw ujednoliconych o radzie stanu (zob. paragraf 23 powyżej). W swoich uwagach końcowych Rząd zauważył, że skarżąca nie wystąpiła o wydanie nakazu sądowego ani nie wystąpiła z powództwem z tytułu odpowiedzialności przed sądami cywilnymi (paragraf24 powyżej). 44.  Skarżąca utrzymuje, że ani złożenie skargi o stwierdzenie nieważności do rady stanu, ani postępowanie przed sądem nie były dla niej dostępne w celu zakwestionowania spornego środka (paragrafy 49 i 50 poniżej). 45.  Trybunał uznaje, że zarzut Rządu dotyczący niewyczerpania krajowych środków odwoławczych przeciwko decyzji o zawieszeniu w obowiązkach i jej przedłużeniu jest ściśle związany z istotą skargi zarzucającej naruszenie prawa dostępu do sądu i postanawia pozostawić zarzut ten do rozstrzygnięcia w ramach analizy istoty sprawy. Wniosek dotyczący dopuszczalności 46.  Ponadto stwierdzając, że zarzut ten nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniony ani niedopuszczalny z jakiegokolwiek innego powodu na podstawie art. 35 Konwencji, Trybunał uznaje go za dopuszczalny. Co do istotyStanowiska stron a)      Skarżąca 47.  Skarżąca twierdzi, że zgromadzenie ogólne CSJ, które nałożyło na nią zakamuflowaną karę dyscyplinarną, nie jest organem sądowym w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji i że nie przysługuje żaden środek odwoławczy od tej decyzji przed organem sądowym. 48.  Zdaniem skarżącej, wbrew twierdzeniom Rządu (zob. paragraf 43 powyżej), art. 259bis-3 § 4 kodeksu postępowania sądowego miał zastosowanie w niniejszej sprawie, ponieważ przepis ten nie wymagał ostatecznego zakończenia mandatu skarżącej, co zostało zalecone przez jednostkę ds. etyki CSJ. 49.  W odniesieniu do środków odwoławczych wskazanych przez Rząd (zob. paragraf 43 powyżej), skarżąca stwierdziła, że złożenie do rady stanu skargi o stwierdzenie nieważności było dostępne tylko dla pracowników CSJ. Wybrani lub mianowani członkowie CSJ nie podlegają zatem jurysdykcji rady stanu, biorąc pod uwagę ich nietypową pozycję względem pozostałych organów. 50.  Wreszcie, jeśli chodzi o wniesienie odwołania do sądu, skarżąca twierdzi, że sądy również nie były właściwe w niniejszej sprawie. Sąd nigdy nie orzeka bowiem bezpośrednio w kwestii cofnięcia spornego aktu administracyjnego; rozpatruje tę kwestię jedynie badając przedłożony mu spór. Interwencja sądu wymaga zatem istnienia sporu cywilnego opartego na zastosowaniu rzekomo nieprawidłowego aktu administracyjnego, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie, a ponadto w żadnym wypadku nie oznaczałoby stwierdzenia nieważności erga omnes spornych środków podjętych przeciwko skarżącej. Ponadto wezwanie, które skarżąca złożyła w dniu 7 lutego 2020 r. i do którego odniósł się Rząd, miało na celu wyłącznie uzyskanie odszkodowania za poniesioną szkodę w przypadku, gdyby Trybunał uznał jej skargę za zasadną. b)     Rząd 51.  Rząd zgadza się, że CSJ nie jest sądem. Z drugiej strony twierdzi, że skarżąca dysponowała odpowiednim, skutecznym i dostępnym krajowym środkiem odwoławczym. Chociaż Rząd przyznał w swoich uwagach końcowych, że skarżąca nie mogła w rzeczywistości wnieść do rady stanu skargi o stwierdzenie nieważności, argumentował jednak, że mogła i powinna była wnieść sprawę do sądu, w tym do sądu właściwego w przedmiocie środków tymczasowych, w odniesieniu do niezgodności z prawem, za których ofiarę się uważała. Sąd może istotnie zasądzić odszkodowanie w naturze i nakazać danemu organowi podjęcie środków w celu zaprzestania szkodliwej nielegalności. Rząd zauważa również, że w dniu 7 lutego 2020 r. skarżąca pozwała państwo z tytułu odpowiedzialności cywilnej za zaniedbanie jego organów. Ocena Trybunału a)      Zasady ogólne mające zastosowanie 52.  Trybunał przypomina, że prawo dostępu do sądu – tj. prawo do wszczęcia postępowania przed sądem w sprawach cywilnych – jest nieodłącznym elementem prawa zapisanego w art. 6 ust. 1 Konwencji, w którym określono gwarancje mające zastosowanie zarówno w odniesieniu do organizacji i składu sądu, jak i prowadzenia postępowania. Całość składa się na prawo do rzetelnego procesu sądowego chronione na mocy art. 6 ust. 1 (zob. między innymi Baka, cyt. powyżej, § 120, oraz Naït-Liman przeciwko Szwajcarii [WI], nr 51357/07, § 112, 15 marca 2018 r.). 53.  Prawo dostępu do sądu nie jest jednak bezwzględne. Może podlegać ograniczeniom, o ile nie ograniczają one dostępu jednostki do sądu w taki sposób lub w takim zakresie, aby wpłynąć na samą istotę tego prawa. Ponadto takie ograniczenia są zgodne z art. 6 ust. 1 tylko wtedy, gdy służą osiągnięciu uprawnionego celu i gdy istnieje rozsądny stosunek proporcjonalności między zastosowanymi środkami a wyznaczonym celem (zob., m.in., Baka, cyt. powyżej, § 120, Naït-Liman, cyt. powyżej, §§ 114–115, oraz Nicolae Virgiliu Tănase przeciwko Rumunii [WI], nr 41720/13, § 195, 25 czerwca 2019 r.). b)     Zastosowanie w niniejszej sprawie 54.  Trybunał przypomina przede wszystkim, że nie do niego należy ustalenie, czy decyzje podjęte wobec skarżącej były środkami porządkowymi w rozumieniu krajowego prawa administracyjnego, ani nawet czy decyzje te stanowiły zakamuflowaną karę dyscyplinarną, jak twierdzi skarżąca. Wystarczy, aby Trybunał przypomniał, że stwierdził możliwość zastosowania art. 6 ust. 1 Konwencji (zob. paragraf 41 powyżej). W związku z tym skarżąca powinna, w kontekście procedury zawieszenia jej funkcji w CSJ, korzystać z gwarancji przyznanych w tym postanowieniu, wśród których najważniejsze jest prawo dostępu do sądu. 55.  Zgodnie z orzecznictwem Trybunału „sąd” charakteryzuje się w sensie materialnym rolą sądowniczą: rozstrzyganiem, na podstawie przepisów prawa i w następstwie zorganizowanego postępowania, wszelkich kwestii wchodzących w zakres jego jurysdykcji (zob. w szczególności H. przeciwko Belgii, 30 listopada 1987 r., § 50, Seria A nr 127-B, oraz Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii [WI], nr 26374/18, § 219, 1 grudnia 2020 r.). Z odpowiednich przepisów konstytucyjnych i prawnych wynika jednak, że CSJ jest aktywnym organem administracyjnym (zob. paragraf 19 powyżej). Nie jest on zobowiązany do rozstrzygania sporów, dlatego nie jest sądem. Trybunał wnioskuje z tego, że organ ten nie stanowi „sądu” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji, czego Rząd nie kwestionuje. 56.  W związku z tym Trybunał przypomina swoje orzecznictwo, zgodnie z którym w przypadku, gdy organ podejmujący decyzję dotyczącą „praw i obowiązków o charakterze cywilnym” nie spełnia wymogów art. 6 ust. 1, nie dochodzi do naruszenia Konwencji, jeżeli jego decyzja podlega „późniejszej kontroli przeprowadzanej przez organ sądowy posiadający nieograniczoną jurysdykcję i zapewniający gwarancje tego artykułu” (zob. m.in., Albert i Le Compte, cyt. powyżej, § 29, Tsfayo przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, 60860/00, § 42, 14 listopada 2006 r., Denisov, cyt. powyżej, § 65, oraz Ramos Nunes de Carvalho e Sá, cyt. powyżej, § 132). 57.  Pozostaje zatem sprawdzić, czy zgodnie z tym postanowieniem skarżąca dysponowała środkiem odwoławczym przed „sądem”, aby zakwestionować decyzję o zawieszeniu jej w obowiązkach członkini CSJ oraz decyzje o przedłużeniu tego środka. 58.  Trybunał zauważa, że skarżąca wstrzymała się od zakwestionowania decyzji CSJ o zawieszeniu jej w pełnieniu obowiązków (zob. paragrafy 7, 9 i 11 powyżej) z tego powodu, że prawo krajowe nie przewidywało skutecznego środka odwoławczego. Zdaniem Rządu zainteresowana strona powinna była zaskarżyć sporne decyzje do rady stanu lub sądów cywilnych (zob. paragraf 43 powyżej). 59.  Strony nie zgadzają się co do zastosowania do spornych środków art. 259bis-3 § 4 kodeksu postępowania sądowego. Rozstrzyganie tej kwestii nie leży w gestii Trybunału (zob. paragraf 39 powyżej). Wystarczającym działaniem Trybunału jest sprawdzenie, czy środki odwoławcze wskazane przez Rząd istnieją w teorii i praktyce. 60.  Trybunał stwierdza, po pierwsze, że brzmienie art. 14 § 1 ustaw ujednoliconych o radzie stanu nie pozwalało skarżącej, jako członkini CSJ, na wniesienie do sądu administracyjnego skargi o stwierdzenie nieważności spornych decyzji, co Rząd przyznał w swoich uwagach końcowych. 61.  Po drugie, w odniesieniu do uprawnienia sądu do stosowania środków tymczasowych (zob. paragraf 25 powyżej), Trybunał zauważa, że twierdzenia Rządu dotyczące adekwatności i skuteczności tego środka odwoławczego opierają się na ogólnych zasadach odnoszących się do sporów sądowych dotyczących praw podmiotowych. Rząd nie wskazuje, w jakim stopniu zasady te miałyby zastosowanie do organu takiego jak CSJ, którego niezależność od innych władz, a w szczególności od sądownictwa, jest zagwarantowana konstytucyjnie. Rząd nie przedstawił żadnych przykładów środków nałożonych na CSJ lub porównywalne organy. 62.  Wreszcie, jeśli chodzi o powództwo z tytułu odpowiedzialności cywilnej, takie roszczenie nie umożliwiłoby sądowi stwierdzenia nieważności środków zawieszenia zastosowanych wobec skarżącej. Gdyby wniosek zostało uwzględniony, takie powództwo mogłoby skutkować przyznaniem odszkodowania, ale nie umożliwiłoby skarżącej powrotu do pełnienia obowiązków w CSJ. Skarżąca stwierdziła również, że wniosek, który złożyła w dniu 7 lutego 2020 r., miał na celu wyłącznie uzyskanie odszkodowania za poniesioną szkodę w przypadku, gdyby Trybunał uznał niniejsze skargi za zasadne (paragraf 50 powyżej). W opinii Trybunału jedynym adekwatnym rodzajem środka odwoławczego w sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie jest taki, który mógłby doprowadzić do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji i przywrócenia skarżącej prawa do pełnienia obowiązków w CSJ w przypadku stwierdzenia niezgodności zawieszenia z prawem (zob., odpowiednio, w odniesieniu do skuteczności środka odwoławczego w przypadku przedwczesnego zakończenia kadencji wybranego urzędnika, Paunović i Milivojević przeciwko Serbii, nr 41683/06, 24 maja 2016 r. oraz G. K. przeciwko Belgii, nr 58302/10, §§ 39–40, 21 maja 2019 r.). Powództwo z tytułu odpowiedzialności cywilnej nie jest zatem odpowiednim środkiem odwoławczym w niniejszej sprawie. 63.  W tych okolicznościach Trybunał uważa, że Rząd nie wykazał istnienia jakiegokolwiek środka odwoławczego, który umożliwiłby skarżącej poddanie decyzji o zawieszeniu jej w obowiązkach w CSJ kontroli sądowej i uzyskanie stwierdzenia nieważności lub zawieszenia wykonania tej decyzji. Trybunał oddala zatem zastrzeżenie Rządu dotyczące niewyczerpania krajowych środków odwoławczych. 64.  Z powyższego wynika również, że przedmiotowe decyzje nie zostały podjęte przez sąd ani inny organ pełniący funkcje sądownicze, i nie mogą one podlegać kontroli takiego organu (zob., odpowiednio, Baka, cyt. powyżej, § 121, i Camelia Bogdan, cyt. powyżej, § 74). Skarżąca została zatem pozbawiona prawa dostępu do sądu w celu zakwestionowania środka zawieszającego ją w obowiązkach w CSJ. 65.  Wynika stąd, że sama istota prawa skarżącej do dostępu do sądu została naruszona. 66.  Doszło zatem do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji. W PRZEDMIOCIE POZOSTAŁYCH DOMNIEMANYCH NARUSZEŃ ART. 6 UST. 1 KONWENCJI 67.  Skarżąca zarzuca, również na podstawie art. 6 ust. 1 Konwencji, że debaty poprzedzające naradę zgromadzenia ogólnego CSJ odbywały się przy drzwiach zamkniętych. Skarży się również, że odmówiono jej dostępu do protokołu ze zgromadzenia ogólnego. Twierdzi, że w rezultacie nie była w stanie sprawdzić, czy spełniono wymogi prawne i regulacyjne. Uważa, że oznacza to, że nie miała wystarczających informacji do przygotowania obrony, co stanowi naruszenie jej prawa do obrony. 68.  Rząd przypomina zasadę tajemnicy obrad. Zwraca uwagę, że zgromadzenie ogólne CSJ nie jest sądem, podjętego środka nie można uznać za orzeczenie sądowe, a zgromadzenie ogólne nie miało obowiązku rozpatrywania sprawy ani wydawania decyzji na posiedzeniu jawnym. Rząd zauważa ponadto, że skarżąca nie zażądała, aby zgromadzenie ogólne rozpatrzyło punkt jej dotyczący na posiedzeniu jawnym. Zdaniem Rządu procedura, rozpatrywana w całości, zapewniała wystarczające gwarancje: skarżąca została wysłuchana, odbyła się narada, a wszystkie decyzje wyczerpująco uzasadniono. 69.  Trybunał zauważa, że zarzuty te są nierozerwalnie związane ze skargą rozpatrywaną powyżej i w związku z tym również muszą zostać uznane za dopuszczalne. 70.  W opinii Trybunału brak jawnego posiedzenia i odmowa udostępnienia protokołu ze zgromadzenia ogólnego CSJ stanowiły zarzuty uzupełniające zarzut, że CSJ nie jest „sądem” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji oraz zarzut braku organu sądowego właściwego do orzekania w sprawie zawieszenia skarżącej. 71.  W związku z tym, mając na uwadze wnioski dotyczące skargi głównej (zob. paragraf 66 powyżej), Trybunał uważa, że nie ma potrzeby oddzielnego rozpatrywania tych dodatkowych zarzutów. W PRZEDMIOCIE ZASTOSOWANIA ART. 41 KONWENCJI 72.  Zgodnie z art. 41 Konwencji: „Jeżeli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeżeli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi taka potrzeba, o przyznaniu słusznego zadośćuczynienia pokrzywdzonej stronie”. Odszkodowanie 73.  Skarżąca domaga się 342 695,49 euro (EUR) z tytułu szkody materialnej, którą jej zdaniem poniosła w wyniku niemożności wykonywania swoich obowiązków od dnia 1 lutego 2014 r., kiedy to zrezygnowała z wynagrodzenia, do dnia 7 września 2016 r. Kwota ta obejmuje utracone wynagrodzenie skarżącej, dodatki reprezentacyjne, dodatki egzaminacyjne, wynagrodzenie urlopowe i premie na koniec roku. Skarżąca domaga się również 25 000 EUR za szkodę niematerialną. 74.  Rząd domaga się oddalenia roszczeń. Rząd podnosi, że skarżąca dobrowolnie zrezygnowała z wynagrodzenia jako członkini CSJ ze skutkiem od dnia 1 lutego 2014 r. oraz że w okresie zawieszenia pobierała świadczenie emerytalne. Następnie skarżąca dobrowolnie zrezygnowała ze stanowiska w dniu 30 marca 2015 r. 75.  Trybunał zauważa, że skarżąca nadal otrzymywała wynagrodzenie i dodatki w okresie zawieszenia, dopóki nie zdecydowała się z nich dobrowolnie zrezygnować z dniem 1 lutego 2014 r. Następnie dobrowolnie złożyła rezygnację. W związku z tym, założywszy nawet, że domniemaną szkodę materialną można uznać za wynikającą bezpośrednio ze stwierdzonego naruszenia (Andrejeva przeciwko Łotwie [WI], nr 55707/00, § 111, ETPC 2009; zob. także Kingsley przeciwko Zjednoczonemu Królestwu [WI], nr 35605/97, § 40, ETPC 2002-IV, oraz Kurić i Inni przeciwko Słowenii (słuszne zadośćuczynienie) [WI], nr 26828/06, § 81, ETPC 2014), Trybunał uważa, że nie ma podstaw do zasądzenia kwoty z tego tytułu. 76.  W świetle okoliczności sprawy Trybunał uważa jednak, że brak dostępu do sądu spowodował u skarżącej szkodę niematerialną, do naprawienia której stwierdzenie naruszenia w niniejszym wyroku nie jest wystarczające. Orzekając na zasadzie słuszności, zgodnie z wymogami art. 41 Konwencji, Trybunał przyznaje skarżącej z tego tytułu kwotę 12 000 EUR. Koszty i wydatki 77.  Skarżąca domaga się 25 141,50 EUR tytułem kosztów i wydatków poniesionych w postępowaniu krajowym oraz w postępowaniu przed Trybunałem. 78.  Rząd zakwestionował kwotę, której domaga się skarżąca. Przede wszystkim Rząd podnosi, że skarżąca nie może domagać się zwrotu wszystkich kosztów i wydatków poniesionych przed sądami krajowymi i przed Trybunałem, zważywszy, że środek w postaci zawieszenia był zgodny z prawem i został podjęty zgodnie z procedurą, której nie dotyczyło naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego. Alternatywnie wysokość zasądzonej kwoty pozostawia uznaniu Trybunału. 79.  Zgodnie z orzecznictwem Trybunału skarżący może uzyskać zwrot poniesionych przez siebie kosztów i wydatków tylko wtedy, gdy zostanie wykazana ich realność, niezbędność i zasadność ich wysokości. W szczególności Reguła 60 § 2 stanowi, że każde roszczenie zgłoszone na podstawie art. 41 Konwencji musi być określone ilościowo, podzielone według pozycji i wraz z niezbędnymi dokumentami uzupełniającymi, w przeciwnym razie Trybunał może odrzucić roszczenie w całości lub w części. Ponadto koszty i wydatki podlegają zwrotowi tylko w zakresie, w jakim odnoszą się do stwierdzonego naruszenia (Vistiņš i Perepjolkins przeciwko Łotwie (słuszne zadośćuczynienie) [WI], nr 71243/01, § 50, ETPC 2014, oraz Molla Sali przeciwko Grecji (słuszne zadośćuczynienie) [WI], nr 20452/14, § 55, 18 czerwca 2020 r.). 80.  W niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę fakt, że stwierdzone naruszenie dotyczy braku środka odwoławczego od spornego środka oraz uwzględniając dokumenty będące w posiadaniu Trybunału i wyżej wymienione kryteria, Trybunał uznaje za zasadne zasądzenie na rzecz skarżącej kwoty 5 000 EUR wraz z kosztami, powiększonej o ewentualne kwoty należne od tej kwoty tytułem podatku. Odsetki za zwłokę 81.  Trybunał za słuszne uznaje obliczenie odsetek za zwłokę na podstawie stopy procentowej kredytu Europejskiego Banku Centralnego powiększonej o trzy punkty procentowe. Z POWYŻSZYCH WZGLĘDÓW, TRYBUNAŁ, Postanawia jednogłośnie połączyć skargi; Postanawia jednogłośnie przyłączyć zastrzeżenie wstępne dotyczące wyczerpania krajowych środków odwoławczych do istoty sprawy i oddala je; Uznaje jednogłośnie skargi za dopuszczalne; Orzeka sześcioma głosami do jednego, że doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji w zakresie, w jakim gwarantuje on prawo dostępu do sądu; Orzeka jednogłośnie, że nie ma potrzeby wydawania odrębnej opinii w sprawie pozostałych zarzutów na podstawie art. 6 ust. 1 Konwencji; Orzeka jednogłośnie, a)    że pozwane państwo musi wypłacić skarżącej, w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku zgodnie z art. 44 ust. 2 Konwencji, następujących kwot: 12 000 EUR (dwanaście tysięcy euro) plus kwoty, które mogą być należne od tej kwoty z tytułu podatku, za szkody niematerialne; 5 000 EUR (pięć tysięcy euro) plus kwoty, które mogą być przez skarżącą należne od tej kwoty z tytułu podatku, tytułem kosztów i wydatków; b)    że od upływu wspomnianego okresu do chwili zapłaty od kwot tych należne są odsetki proste według stopy równej stopie procentowej kredytu Europejskiego Banku Centralnego, obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe; Oddala jednogłośnie żądanie słusznego zadośćuczynienia w pozostałym zakresie. Sporządzono w języku francuskim i przekazano w formie pisemnej w dniu 20 lipca 2021 r., zgodnie z Regułą 77 §§ 2 i 3 Regulaminu.  {signature_p_2}  Milan Blaško Georgios A. Serghides  Kanclerz Przewodniczący     Do niniejszego wyroku, zgodnie z art. 45 ust. 2 Konwencji i Regułą 74 § 2 Regulaminu Trybunału, załączone są następujące opinie odrębne: – zgodna opinia sędziego Pavliego; –  opinia rozbieżna sędziego Zünda.   G.A.S. M.B.   ZGODNA OPINIA SĘDZIEGO PAVLIEGO [Tłumaczenie]   1.  Głosowałem wraz z większością za uznaniem, że art. 6 ust. 1 Konwencji ma zastosowanie w niniejszej sprawie, a także za stwierdzeniem naruszenia prawa skarżącej do dostępu do sądu na podstawie tego postanowienia. Nie mogę jednak zgodzić się z rozumowaniem większości co do możliwości zastosowania art. 6 ust. 1 i na innej podstawie doszedłbym do wniosku, że spór co do istoty dotyczył „prawa o charakterze cywilnym”. Biorąc pod uwagę, że Wielka Izba Trybunału ma w najbliższej przyszłości wydać orzeczenie w powiązanych kwestiach, przedstawię moje poglądy w formie streszczonej. 2.  Sprawa ta dotyczy zawieszenia w pełnieniu obowiązków członkini belgijskiej Conseil supérieur de la justice („CSJ”), konstytucyjnego organu administracji sądowej. W celu zachowania autorytetu i wiarygodności CSJ w czasie trwania postępowania karnego przeciwko skarżącej, zgromadzenie ogólne CSJ podjęło decyzję o zawieszeniu jej w następstwie oskarżenia ją o popełnienie przestępstwa, które miało być związane z czynami popełnionymi w czasie pełnienia przez nią funkcji prezesa sądu pierwszej instancji. Szczególnie istotne w tym względzie było to, że skarżąca przewodniczyła w CSJ podkomisji ds. nominacji sędziów, podczas gdy zarzuty przeciwko niej dotyczyły mianowania następcy na poprzednio piastowane przez skarżącą stanowisko. W związku z tym spór dotyczył delikatnych kwestii związanych z uprawnieniem organu konstytucyjnego – w połowie składającego się z urzędujących sędziów wybranych do zasiadania w nim przez innych członków – do tymczasowego zawieszenia jednego ze swoich członków ze względów etyki zawodowej. 3.  Niezależnie od powyższego, większość składu orzekającego za punkt wyjścia przyjmuje założenie, że jest to jedynie „zwykły spór pracowniczy” między urzędnikiem służby cywilnej a państwem, co wprowadza domniemanie na podstawie wyroku w sprawie Eskelinen, że spór dotyczy decyzji w sprawie „prawa cywilnego” w rozumieniu art. 6 (paragraf 38 wyroku). Z całym szacunkiem, uważam, że spór ten daleki jest od zwykłego sporu pracowniczego i obejmuje złożone kwestie związane z podziałem władzy i innymi aspektami, które są zasadniczo kwestią prawa publicznego. 4.  Ściślej, wyrok wydaje się wprowadzać nowe kryterium oparte na pojęciu „sporu zawodowego” w rozumieniu „konfliktu dotyczącego stosunków prawnych istniejących w kontekście zawodowym między pracownikiem lub urzędnikiem [...] a pracodawcą lub organem, który sprawuje nad nim określoną władzę” (paragraf 37 wyroku). Tymczasem przypadek ten miałby również zastosowanie do sporu między premierem a członkiem rządu lub między premierem a jednym z jego doradców, prowadząc do ich odwołania lub innych niekorzystnych konsekwencji „pracowniczych”. Czy odwołany minister mógł powołać się przed Trybunałem na art. 6 ust. 1? A co w przypadku wysokiego rangą polityka, którego ze stanowiska odwołał parlament? 5.  Większość składu zauważa, że zgodnie z naszym orzecznictwem fakt, że skarżący jest urzędnikiem służby cywilnej wyższego szczebla, jako taki nie stanowi przeszkody dla zastosowania domniemania wynikającego z wyroku w sprawie Eskelinen. Chociaż może to być prawdą, i chociaż kryteria w wyroku w sprawie Eskelinen były szeroko stosowane od czasu ich przyjęcia, obejmując coraz wyższe stanowiska, sprawy takie jak niniejsza rodzą trudne pytania o ostateczne granice tego domniemania, których Trybunał jeszcze jasno i skutecznie nie nakreślił. Moim zdaniem aspekty publicznoprawne niniejszego sporu wyraźnie przeważają nad aspektami cywilnoprawnymi i wszelkimi indywidualnymi konsekwencjami dla skarżącej (zob. a contrario, Denisov przeciwko Ukrainie [WI], nr 76639/11, § 53, 25 września 2018 r.). W związku z tym nie jestem w stanie stwierdzić, czy toczący się przed Trybunałem spór dotyczył „prawa cywilnego” w świetle zwykłego domniemania wynikającego z wyroku w sprawie Eskelinen 6.  Można jednak stwierdzić, że istnieje możliwość zastosowania art.  6 ust. 1 na podstawie innego domniemania: członkowie organów administracji sądowej powinni mieć prawo dostępu do sądu w przypadku kar lub równoważnej ingerencji w pełnienie przez nich obowiązków. W orzecznictwie Trybunału podjęto już znaczące kroki w tym kierunku, jeśli chodzi o sędziów i prokuratorów. Kroki te podjęto w szczególności w niedawnych sprawach Kövesi przeciwko Rumunii (nr 3594/19, 5 maja 2020 r.), która dotyczyła zwolnienia prokurator generalnej przez ministra sprawiedliwości, Bilgen przeciwko Turcji (nr 1571/07, 9 marca 2021 r.) i Eminağaoğlu przeciwko Turcji (nr 76521/12, 9 marca 2021 r.), które dotyczyły, odpowiednio, przeniesienia sędziego, bez jego zgody, do niższej instancji sądowej oraz kar dyscyplinarnych nałożonych na prokuratora (zob. również Broda i Bojara przeciwko Polsce, nr 26691/18 i 27367/18, §§ 120–122, 29 czerwca 2021 r., jeszcze nieostateczne, dotyczące przedwczesnego zakończenia kadencji dwóch wiceprezesów). Stosując do tych spraw drugie kryterium Eskelinena, trzy różne sekcje Trybunału skutecznie poparły pogląd, że „szczególna więź zaufania i lojalności” niezbędna do uzasadnienia ograniczenia prawa dostępu do sądu „jest trudna do pogodzenia” z niezawisłością sędziów, których „lojalność zwrócona jest ku rządom prawa i demokracji, a nie posiadaczom prerogatyw władzy publicznej” (Bilgen, § 79; zob. także Kövesi, § 124, cyt. powyżej). Co więcej, sędziowie i prokuratorzy nie mogą stać na straży praworządności, jeśli prawo krajowe pozbawia ich podstawowej ochrony wynikającej z Konwencji w „kwestiach bezpośrednio wpływających na ich indywidualną niezawisłość i bezstronność”. W związku z tym Trybunał nie uznał za właściwe wyłączenie członków wymiaru sprawiedliwości spod ochrony art. 6 „w odniesieniu do kwestii związanych z ich warunkami zatrudnienia na podstawie szczególnej więzi lojalności i zaufania wobec państwa” (Bilgen, § 79 i Eminağaoğlu, § 78, cyt. powyżej). 7.  Z powyższego wynika istnienie domniemania, że drugie kryterium w wyroku w sprawie Eskelinen nie ma i nie może mieć zastosowania do sporów dotyczących warunków zatrudnienia sędziów i prokuratorów, którzy w takich okolicznościach powinni korzystać z prawa dostępu do sądu na podstawie art. 6. Nie ma zatem znaczenia, czy spełnione jest pierwsze z tych kryteriów, które wymaga, aby prawo krajowe wyraźnie zakazywało dostępu do sądu w odniesieniu do danego urzędu. 8.  Niniejsza sprawa stanowi dla Trybunału dobrą okazję do rozważenia, czy to samo rozumowanie powinno mieć zastosowanie do członków organów administracji sądowej, takich jak CSJ. Jest to niewielki skok myślowy, który moim zdaniem jest uzasadniony, biorąc pod uwagę fundamentalną rolę tych organów, które utworzono w znakomitej większości państw-stron Konwencji w celu zapewnienia strukturalnej niezależności i wiarygodności krajowych systemów sądownictwa. Funkcjonalne domniemanie prawa dostępu do sądu zagwarantowane w art. 6 w przypadku sporów dotyczących statusu powinno, co do zasady, mieć zastosowanie w równym stopniu do sędziów i członków organów administracji sądowej niebędących sędziami, niezależnie od ustaleń dotyczących ich powoływania lub odwoływania. 9.  Domniemanie to powinno być możliwe do obalenia, ale tylko pod ciężarem dowodu po stronie rządu na to, że istnieje inna forma zadośćuczynienia porównywalna z kontrolą sądową, zarówno pod względem struktury organu decyzyjnego, jak i gwarancji proceduralnych. W niniejszej sprawie połowa członków CSJ to sędziowie wybierani przez innych członków, a decyzje o zakończeniu (i prawdopodobnie zawieszeniu) pełnienia obowiązków członka wymagają większości dwóch trzecich głosów. Dałoby to jednej trzeciej członków będących sędziami prawo weta wobec tych decyzji (chociaż lepszym rozwiązaniem byłoby wprowadzenie podwójnego wymogu większości członków będących sędziami głosujących za daną decyzją). Można sobie wyobrazić, że jeśli takiemu systemowi towarzyszyłyby silne gwarancje proceduralne, mógłby być postrzegany jako zapewniający wystarczającą ochronę członkom CSJ. Z drugiej strony, choć nie ma to znaczenia dla niniejszej sprawy, można argumentować, że prokuratorzy będący członkami CSJ nie powinni mieć nic do powiedzenia w decyzjach dotyczących statusu sędziów będących członkami CSJ. W każdym razie oczywiste jest, że pozwany rząd nie przedstawił żadnego argumentu tego rodzaju, twierdząc natomiast, że decyzja o zawieszeniu była w rzeczywistości przedmiotem kontroli sądowej (i zgadzam się tu z większością, że ten argument jest raczej kruchy). W tych okolicznościach zadaniem Trybunału nie jest pomaganie Rządowi w budowaniu jego sprawy i na tej podstawie głosowałem za stwierdzeniem naruszenia art. 6 Konwencji. OPINIA ROZBIEŻNA SĘDZIEGO ZÜNDA 1.  Nie głosowałem z większością, która stwierdziła naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji w zakresie, w jakim gwarantuje on prawo dostępu do sądu. 2.  Skarżąca, członkini Conseil supérieur de la Justice, została tymczasowo zawieszona w pełnieniu obowiązków przez zgromadzenie ogólne CSJ w następstwie oskarżenia jej o fałszerstwo i posługiwanie się podrobionymi dokumentami. 3.  Art. 259bis-3 kodeksu postępowania sądowego, paragraf 4, stanowi, że w przypadku zaistnienia poważnych powodów, Conseil supérieur de la Justice może zakończyć kadencję członka, podejmując decyzję większością dwóch trzecich głosów. Od decyzji tych nie przysługuje odwołanie. 4.  Zgadzam się z większością, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze „sporem” dotyczącym „prawa”, ponieważ środek tymczasowy uniemożliwił skarżącej sprawowanie urzędu, na który została wcześniej wybrana. Aby wyłączyć spór spod ochrony art. 6 w jego aspekcie cywilnym, muszą być spełnione dwa warunki określone w sprawie Vilho Eskelinen i inni przeciwko Finlandii ([WI], nr 63235/00, ETPC 2007-II). Po pierwsze prawo krajowe musi wyraźnie wykluczać dostęp do sądu dla danego stanowiska. Po drugie odstępstwo to musi opierać się na obiektywnych podstawach związanych z interesem państwa. 5.  Podjęta większością dwóch trzecich głosów Conseil supérieur de la Justice decyzja o zakończeniu kadencji jednego z jej członków jest wyraźnie wyłączona z możliwości jej zaskarżenia w drodze jakiegokolwiek środka odwoławczego. Moim zdaniem wspomniane wyłączenie jakiegokolwiek regresu ma zastosowanie nie tylko do zwykłego i prostego zakończenia kadencji, lecz także – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – do tymczasowego środka zawieszenia w pełnieniu obowiązków do czasu poznania wyniku postępowania karnego – qui potest maius potest et minus. 6.  Wyłączenie odwołania musi opierać się na obiektywnych i nadrzędnych względach i być nimi uzasadnione. Conseil supérieur de la Justice jest niezależnym organem. Jego członkowie są wybierani na kadencję określoną ustawowo, bez możliwości zakończenia jej przez rząd lub parlament, nawet w sytuacjach, które mogą tego wyjątkowo wymagać. Aby ochronić niezależność CSJ, ustawa wyklucza interwencję jakiegokolwiek innego organu i stanowi, że zgromadzenie ogólne CSJ ma prawo do zakończenia mandatu z ważnych powodów, kwalifikowaną większością głosów. Ponadto gdyby decyzja Conseil supérieur de la Justice, po jej podjęciu, została zakwestionowana w drodze odwołania do sądu, autorytet i wiarygodność CSJ jako organu nadzoru sądowego byłyby zagrożone. Istnieją zatem obiektywne i istotne powody, które uzasadniają brak możliwości skierowania pozwu dotyczącego zawieszenia mandatu do sądu – do czasu poznania wyniku aktu oskarżenia. 7.  Pozostaje mi wskazać, że rozwiązanie tego problemu w prawie belgijskim jest nie tylko zgodne z kryteriami wynikającymi z wyroku Vilho Eskelinen (cyt. powyżej), lecz także odpowiada rozwiązaniu przewidzianemu w art. 23 ust. 4 Konwencji: plenum Trybunału może zwolnić sędziego z jego obowiązków większością dwóch trzecich głosów, jeżeli sędzia ten przestał spełniać wymagane warunki. 8.  Jeśli chodzi o wypłatę słusznego zadośćuczynienia, głosowałem z większością na podstawie stwierdzenia przez Trybunał naruszenia art. 6 ust. 1. ZAŁĄCZNIK Wykaz spraw: Lp. Skarga nr Nazwa sprawy Data wniesienia Skarżąca   Reprezentowana przez 1.   79089/13 Loquifer przeciwko Belgii 29/11/2013 Michèle LOQUIFER   Paul LEFEBVRE 2.   13805/14 Loquifer przeciwko Belgii 24/01/2014 Michèle LOQUIFER   Paul LEFEBVRE 3.   54534/14 Loquifer przeciwko Belgii 28/07/2014 Michèle LOQUIFER   Paul LEFEBVRE