8602/09

© Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/sprawiedliwosc [Translation already published on the official website of the Polish Ministry of Justice]. Permission to re-publish this translation has been granted by the Polish Ministry of Justice for the sole purpose of its inclusion in the Court’s database HUDOC   © Ministerstwo Sprawiedliwości, www.gov.pl/sprawiedliwosc [Tłumaczenie zostało już opublikowane na oficjalnej stronie Ministerstwa Sprawiedliwości]. Zezwolenie na publikację tego tłumaczenia zostało udzielone przez Ministerstwo Sprawiedliwości wyłącznie w celu zamieszczenia w bazie Trybunału HUDOC     EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA     SEKCJA CZWARTA     SPRAWA S.C. BRITANIC WORLD S.R.L. przeciwko RUMUNII   (Skarga nr 8602/09)           WYROK     STRASBURG   26 kwietnia 2016 r.     OSTATECZNY   12/09/2016 Ten wyrok stał się ostateczny się na podstawie art. 44 ust. 2 Konwencji. Może podlegać korekcie wydawniczej. W sprawie S.C. Britanic World S.R.L. przeciwko Rumunii, Europejski Trybunał Praw Człowieka (Sekcja Czwarta), zasiadając jako Izba w składzie:  András Sajó, przewodniczący,  Vincent A. De Gaetano,  Nona Tsotsoria,  Paulo Pinto de Albuquerque,  Krzysztof Wojtyczek,  Egidijus Kūris,  Gabriele Kucsko-Stadlmayer, sędziowie, i Françoise Elens-Passos, Kanclerz Sekcji, Po naradzie na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 marca 2016 r., Wydaje następujący wyrok, który został przyjęty w tym dniu: POSTĘPOWANIE 1. U podłoża sprawy znajduje się skarga (nr 8602/09) przeciwko Rumunii, wniesiona do Trybunału przez spółkę handlową prawa rumuńskiego S.C. Britanic World S.R.L. („skarżąca”) w dniu 28 stycznia 2009 r. na podstawie art. 34 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności („Konwencji”). 2. Skarżącą reprezentował A. L. Midan, adwokat w Ploieşti. Rząd rumuński („Rząd”) był reprezentowany przez swoją pełnomocniczkę C. Brumar z Ministerstwa Spraw Zagranicznych. 3. W następstwie wyłączenia ze sprawy Iulii Antoanelli Motoc, sędzi wybranej z ramienia Rumunii (Reguła 28 § 3 Regulaminu), przewodniczący Izby wyznaczył Krzysztofa Wojtyczka do zasiadania w charakterze sędziego ad hoc (Reguła 29 Regulaminu). 4. Skarżąca zarzuca naruszenie jej prawa do rzetelnego procesu z powodu rewizji ostatecznego orzeczenia sądowego, a także naruszenie jej prawa do poszanowania mienia. 5. W dniu 20 maja 2014 r. skarga została zakomunikowana Rządowi. FAKTY I. OKOLICZNOŚCI SPRAWY 6. Skarżąca, S.C. Britanic World S.R.L., jest spółką prawa rumuńskiego z siedzibą w Mizil. A. Sporna umowa sprzedaży 7. W dniu 21 września 2001 r. skarżąca stała się właścicielem czterech działek w Cepturze, w okręgu Prahova. Umowy sprzedaży zostały podpisane w imieniu skarżącej przez C.B., jej dyrektora generalnego, zatrudnionego na podstawie umowy o pracę. 8. W dniu 5 grudnia 2003 r. C.B., aktem notarialnym, zawarł umowę, na mocy której sprzedał spółce G. jedną z działek o powierzchni 18 000 m2 („umowa sprzedaży”). Aby zawrzeć umowę w imieniu skarżącej, C.B. powołał się na pełnomocnictwo udzielone przez prezesa. Jednakże, zdaniem skarżącej, pełnomocnictwo to pozwalało C.B. na zawieranie aktów prawnych wyłącznie za zgodą prezesa. 9. W 2005 r. prezes zwolnił C.B., uznając, że dopuścił się on uchybienia. B. Postępowanie karne 10. W dniu 3 marca 2005 r. skarżąca złożyła do prokuratury przy sądzie pierwszej instancji w Mizil („prokuratury”) zawiadomienie o przestępstwie przeciwko C.B. Zarzuciła mu sfałszowanie dokumentu prywatnego w zakresie pełnomocnictwa, na podstawie którego zawarł umowę sprzedaży. 11. W dniu 9 czerwca 2005 r. prokuratura umorzyła postępowanie na korzyść C.B., uzasadniając, że nie popełnił zarzucanego przestępstwa. Do takiego wniosku prokuratura doszła po zbadaniu pełnomocnictw udzielonych C.B. przez skarżącą, a w szczególności pełnomocnictwa nr 1027 udzielonego i poświadczonego w 2000 r. oraz trzech pełnomocnictw nr 3036, 3081 i 3082 podpisanych przez C.B. oraz, w przypadku dwóch z nich, podpisanych także przez dyrektora finansowego skarżącej. 12. Zakwestionowane przez skarżącą postanowienie o umorzeniu postępowania zostało utrzymane w mocy orzeczeniem sądu pierwszej instancji w Mizil („sąd pierwszej instancji”) z dnia 5 września 2005 r. oraz ostatecznym wyrokiem sądu okręgowego w Prahova („sądu okręgowego”) z dnia 3 października 2005 r. Istotne fragmenty wyroku sądu okręgowego mają następujące brzmienie: „Z faktów i dokumentów przekazanych do akt wynika ponad wszelką wątpliwość, że oskarżony C.B. działał jako pełnomocnik (împuternicit) S.C. Britanic World S.R.L. Mizil, w której to spółce był dyrektorem generalnym w latach 2000-2005. Jak wynika również z poświadczonego pełnomocnictwa nr 1027/22.09.2000, oskarżony został upoważniony do reprezentowania spółki w transakcjach handlowych zarówno wobec partnerów, jak i wobec notariusza. Nie udało się określić, na czym polegało fałszerstwo zarzucane przez składającego zawiadomienie o przestępstwie, jako że na podstawie pełnomocnictwa oskarżony miał prawo podpisywania umów zgodnie z postanowieniami pełnomocnictwa (avea drept de semnătură proprie pe contracte conform celor stipulate în procură)”. C. Powództwo o unieważnienie umowy sprzedaży 13. W dniu 13 maja 2005 r. skarżąca pozwała spółkę G. i C.B. do sądu pierwszej instancji w celu unieważnienia umowy sprzedaży i pełnomocnictwa nr 3081. 14. Po pierwszym cyklu postępowania sąd pierwszej instancji oddalił powództwo orzeczeniem z dnia 4 grudnia 2006 r. 15. Skarżąca wniosła apelację do sądu okręgowego. W swojej odpowiedzi na pozew zakomunikowanej pozostałym stronom, C.B. wskazał m.in., że prezes skarżącej wniósł przeciwko niemu zawiadomienie o przestępstwie do prokuratury za te same czyny, ale postępowanie zostało umorzone. Z akt nie wynika, by spółka G. żądała przedstawienia orzeczeń wydanych w postępowaniu karnym. 16. Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2007 r. sąd okręgowy uwzględnił apelację i unieważnił umowę sprzedaży. Sąd uznał, że C.B. zawarł umowę na podstawie pełnomocnictwa nr 3081, które nie zostało uprzednio poświadczone przez notariusza, co było koniecznym warunkiem formalnym do zawarcia notarialnego aktu sprzedaży. Ponadto sąd zauważył, że umowa sprzedaży nie odwoływała się do poświadczonego pełnomocnictwa nr 1027. 17. Wyrok ten został utrzymany w mocy przez sąd apelacyjny w Ploieşti („sąd apelacyjny”), po zaskarżeniu przez spółkę G, ostatecznym wyrokiem z dnia 10 października 2007 r. W wyroku tym sąd apelacyjny przywołał zeznanie złożone przez świadka w wyżej wymienionym postępowaniu karnym. D. Skarga o unieważnienie 18. Spółka G. wniosła do sądu apelacyjnego skargę o unieważnienie ostatecznego wyroku z dnia 10 października 2007 r. Skarga o unieważnienie była uzasadniona tym, że sąd apelacyjny nie rozpatrzył dwóch podstaw apelacji. 19. Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2008 r. sąd apelacyjny oddalił skargę o unieważnienie jako bezzasadną, ponieważ wszystkie podstawy apelacji zostały należycie rozpatrzone. E. Pierwszy wniosek o rewizję 20. W dniu 27 lutego 2008 r. spółka G. złożyła do sądu apelacyjnego wniosek o rewizję wyroku sądu okręgowego z dnia 10 kwietnia 2007 r. na podstawie art. 322 § 7 Kodeksu postępowania cywilnego (kpc) w brzmieniu obowiązującym w czasie, gdy miały miejsce opisywane zdarzenia (paragraf 26 poniżej). Spółka zaznaczyła, że w międzyczasie i przypadkowo dowiedziała się od C.B. o postępowaniu karnym przeciwko niemu o fałszerstwo (paragraf 12 powyżej), oraz, że między ostatecznymi orzeczeniami wydanymi w dwóch postępowaniach zachodzi sprzeczność. 21. Wyrokiem z dnia 8 maja 2008 r. sąd apelacyjny uznał wniosek o rewizję za niedopuszczalny, ponieważ przywołane przepisy prawne nie miały zastosowania, jako że strony, przedmiot i przyczyna obu postępowań nie były identyczne. F. Drugi wniosek o rewizję 22. W bliżej nieokreślonym dniu w 2008 r. spółka G. złożyła do sądu okręgowego drugi wniosek o rewizję wyroku tego sądu z dnia 10 kwietnia 2007 r. na podstawie postanowień art. 322 § 5 kpc (paragraf 26 poniżej). Powołała się w szczególności na istnienie nowych dokumentów, o których wcześniej nie wiedziała, tj. orzeczeń karnych potwierdzających umorzenie postępowania na korzyść C.B., których kopie C.B. przesłał spółce pocztą. 23. Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2008 r. sąd okręgowy uznał wniosek o rewizję za niedopuszczalny, ponieważ ustawowe przesłanki rewizji nie zostały w tym przypadku spełnione. W szczególności sąd ocenił, że nowe dokumenty przedstawione przez spółkę G. nie zostały zatajone przez skarżącą w rozumieniu art. 322 § 5 kpc i nie zaszły wyjątkowe okoliczności, które uniemożliwiłyby spółce G. ich otrzymanie. 24. Spółka G. wniosła odwołanie. Wyrokiem z dnia 27 listopada 2008 r. sąd apelacyjny uznał jej odwołanie, uwzględnił jej wniosek o rewizję i uchylił wyrok z dnia 10 kwietnia 2007 r. W konsekwencji sąd apelacyjny utrzymał w mocy orzeczenie sądu pierwszej instancji z dnia 4 grudnia 2006 r. 25. Sąd apelacyjny uznał, że spółka G. nie miała obiektywnej możliwości otrzymania przedmiotowych orzeczeń, ponieważ przepisy o ochronie danych osobowych i o dostępie do informacji publicznej uniemożliwiały jej dostęp do orzeczeń sądowych wydanych w postępowaniach, których nie była stroną. Co do meritum sprawy, sąd uznał, że orzeczenia wydane w postępowaniu karnym miały decydujące znaczenie dla postępowania cywilnego w zakresie, w jakim dowodziły, że C.B. miał prawo do podpisywania umów notarialnych („avea drept de semnătură proprie pe contractele notariale”). Z tych przyczyn sąd odrzucił konkluzję zawartą w wyroku sądu okręgowego z dnia 10 kwietnia 2007 r., który uznał, że pełnomocnictwo C.B. powinno było zostać poświadczone. II. WŁAŚCIWE PRAWO KRAJOWE 26. Właściwe przepisy kpc, w brzmieniu obowiązującym w czasie, gdy miały miejsce opisywane zdarzenia, miały następującą treść: Art. 1081 „Jeśli ustawa nie stanowi inaczej, sąd może, zgodnie z dyspozycjami niniejszego artykułu, nałożyć za następujące czyny popełnione w trakcie postępowania: (...) 2. grzywnę sądową w wysokości od 30 do 500 lei : (...) e) nieokazanie dokumentu lub rzeczy przez jej posiadacza w terminie wyznaczonym w tym celu przez sąd;” Art. 172 „(1) Kiedy strona podnosi, że strona przeciwna przetrzymuje dokument odnoszący się do sporu, sąd może nakazać jego okazanie”. Art. 175 „Jeśli dokument jest przechowywany przez urząd lub osobę trzecią, sąd decyduje, że zostanie on okazany w terminie określonym w tym celu [...]”. Art. 322 „O rewizję orzeczenia, które stało się ostateczne przed sądem odwoławczym lub wobec braku odwołania, jak również orzeczenia wydanego przez sąd, do którego wniesione zostało odwołanie, jeśli rozpatruje meritum sprawy, można wnieść w następujących przypadkach: [...] 5. jeśli po ogłoszeniu orzeczenia wyjdą na jaw pisemne dowody, które zostały zatajone przez stronę przeciwną lub które nie mogły zostać przedstawione z przyczyny zdarzenia niezależnego od woli stron, lub jeśli unieważniono lub zmieniono orzeczenie będące podstawą dla orzeczenia, o którego rewizję się wnosi;  (...) 7. jeśli istnieją sprzeczne ze sobą ostateczne orzeczenia wydane przez sądy tego samego stopnia lub różnych stopni, w tym samym sporze, między tymi samymi osobami, o tym samym charakterze [...]”. PRAWO I. ZARZUT NARUSZENIA ART. 6 UST. 1 KONWENCJI 27. Skarżąca spółka zarzuca naruszenie zasady pewności prawa z powodu rewizji ostatecznego wyroku sądu okręgowego z dnia 10 kwietnia 2007 r. Powołuje się na art. 6 ust. 1 Konwencji o następującej treści: „Każdy ma prawo do sprawiedliwego [...] rozpatrzenia jego sprawy przez [...] sąd [...] przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym [...]”. A. Dopuszczalność 28. Trybunał stwierdza, że skarga ta nie jest w sposób oczywisty nieuzasadniona w rozumieniu art. 35 ust. 3 lit. a Konwencji i nie jest niedopuszczalna z jakiegokolwiek innego powodu. Trybunał uznaje ją więc za dopuszczalną. B. Przedmiot sprawy 1. Twierdzenia stron 29. Skarżąca zarzuca naruszenie zasady pewności stosunków prawnych. Twierdzi, że wyrok z dnia 10 kwietnia 2007 r. wydany przez sąd okręgowy był ostateczny: został zaskarżony, a następnie utrzymany w mocy przez sądy, do których wniesiono odwołanie, jak również kilka nadzwyczajnych środków odwoławczych. 30. Jeśli chodzi o orzeczenia karne, które uzasadniały rewizję tego ostatecznego wyroku, skarżąca podkreśla, że spółka G. o nich wiedziała, a sam C.B. był stroną postępowania cywilnego i nie prezentował stanowiska przeciwnego do stanowiska spółki G.; w związku z tym skarżąca jest zdania, że fakt, iż C.B. przesłał te orzeczenia pocztą do spółki G. w lutym 2008 r. było jedynie manewrem pro causa. Ponadto sądy cywilne, które wydały lub utrzymały w mocy wyrok z dnia 10 kwietnia 2007 r., wiedziały o postępowaniu karnym i przywołały je w swoich orzeczeniach. 31. Skarżąca utrzymuje, że uwzględniając drugi wniosek o rewizję wyroku z dnia 10 kwietnia 2007 r., sąd apelacyjny dokonał ponownego zbadania faktów i obowiązującego prawa. Tym samym przeprowadził ponowną ocenę warunków formalnych mających zastosowanie do pełnomocnictw i umów sprzedaży. W tym względzie skarżąca utrzymuje, że sądy karne nie mogą orzekać w przedmiocie warunków formalnych mających zastosowanie w materii cywilnej. Skarżąca wskazuje również, że skład orzekający sądu apelacyjnego, który uwzględnił drugi wniosek o rewizję, nie był bezstronny, ponieważ dwóch sędziów już wcześniej wypowiedziało się w tej sprawie. 32. Rząd utrzymuje, że wyrok z dnia 27 listopada 2008 r. jest obszernie uzasadniony i nie sprawia wrażenia arbitralnego, sąd apelacyjny uznał, iż warunki wymagane przez ustawę do uzasadnienia wznowienia postępowania zostały w tym przypadku spełnione. Tak samo, jak sąd apelacyjny, Rząd ocenia, że rewizja była uzasadniona, ponieważ spółka G. nie mogła otrzymać odpisów orzeczeń wydanych w postępowaniu karnym wszczętym przez skarżącą przeciwko C.B.; spółka G. zapoznała się z uzasadnieniem tych orzeczeń dopiero w lutym 2008 r., kiedy C.B. przesłał je do niej pocztą. W efekcie, przy zastosowaniu przepisów o ochronie danych osobowych, spółka G. nie mogła bowiem samodzielnie uzyskać kopii orzeczeń wydanych w postępowaniu karnym, którego nie była stroną. 33. W tym względzie Rząd podkreśla, że skarżąca była jedyną stroną postępowania cywilnego o unieważnienie umowy sprzedaży, która posiadała wszystkie informacje niezbędne sądom cywilnym do uzyskania pełnego oglądu sporu. Nie informując ich o orzeczeniach wydanych przez sądy karne, skarżąca doprowadziła do drugiego wniosku o rewizję. 34. Rząd jest zdania, że sąd apelacyjny, orzekając w przedmiocie drugiego wniosku o rewizję, był związany wcześniejszymi konkluzjami sądów karnych, które uznały, że C.B. w momencie zawarcia umowy sprzedaży działał jako pełnomocnik skarżącej. Sąd apelacyjny słusznie orzekł zatem, że C.B. miał prawo podpisania umowy notarialnej, tak jak stwierdził to sąd karny. 35. Wreszcie, jeśli chodzi o pozorną sprzeczność pomiędzy wyżej wymienionym wyrokiem z dnia 8 maja 2008 r., wydanym w następstwie pierwszego wniosku o rewizję, a wyrokiem z dnia 27 listopada 2008 r., wydanym w następstwie drugiego wniosku o rewizję, Rząd twierdzi, że oba postępowania dotyczyły różnych przypadków rewizji, przewidzianych w kpc w czasie, gdy miały miejsce opisywane zdarzenia. 2. Ocena Trybunału 36. Trybunał zauważa na wstępie, że skarżąca podnosi w swoich uwagach zarzut dotyczący rzekomego braku bezstronności składu orzekającego sądu apelacyjnego, który wydał wyrok z dnia 27 listopada 2008 r. Trybunał jest jednak zdania, że jest to nowy zarzut, o którym skarżąca nie wspomniała w formularzu skargi i na temat którego strony nie wymieniły obserwacji. Nawet jeśliby założyć, że zarzut ten nie został zgłoszony za późno, to nie należy rozpatrywać go na obecnym etapie postępowania w sprawie niniejszej skargi (Nuray Şen przeciwko Turcji (nr 2), nr 25354/94, §§ 199-200, 30 marca 2004 r., i M.C. i Inni przeciwko Włochom, nr 5376/11, § 54, 3 września 2013 r.). 37. Ocena Trybunału będzie więc dotyczyć zarzucanego naruszenia zasady pewności stosunków prawnych, która, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, stanowi jeden z podstawowych elementów praworządności (Brumărescu przeciwko Rumunii [WI], nr 28342/95, § 61, ETPC 1999‑VII i Stanca Popescu przeciwko Rumunii, nr 8727/03, § 99, 7 lipca 2009 r.). 38. Kierując uwagę na fakty w niniejszej sprawie, Trybunał odnotowuje, że skarga skarżącej dotyczy wznowienia postępowania sądowego zakończonego wydaniem ostatecznego orzeczenia, w następstwie złożenia przez jedną ze stron postępowania wniosku o rewizję. Zauważa następnie, że procedura rewizji, której dotyczy niniejsza skarga, jest powszechną praktyką w wielu Państwach będących stronami Konwencji, pozwalającą na wznowienie zakończonego postępowania w przypadkach i terminach określonych jednoznacznie przez ustawę. Praktyka taka sama w sobie nie jest problematyczna w świetle art. 6 ust. 1 Konwencji (Protsenko przeciwko Rosji, nr 13151/04, §§ 30-34, 31 lipca 2008 r., i Podrugina i Yedinov przeciwko Rosji (dec.), nr 39654/07, 17 lutego 2009 r.). Trybunał przypomina, że stwierdził już, iż art. 6 § 1 Konwencji, w aspekcie cywilnym, może mieć zastosowanie do rozpatrywania wniosku o wznowienie postępowania cywilnego (San Leonard Band Club przeciwko Malcie, nr 77562/01, §§ 47-48, ETPC 2004‑IX). W wyroku w sprawie Bochan (Bochan przeciwko Ukrainie (nr 2), [WI], nr 22251/08, § 50, ETPC 2015) Trybunał sprecyzował, że kwestia stosowalności art. 6 do wznowienia zakończonego postępowania zależy od natury, zakresu i szczególnych cech takiego postępowania w takim czy innym porządku prawnym. W każdym przypadku i ze względu na nadrzędny interes pewności prawa, sądy wyższej instancji mogą stosować rewizję wyłącznie w celu naprawienia w szczególności błędów faktycznych lub prawnych, albo omyłek sądowych, nie zaś w celu dokonania ponownego rozpatrzenia sprawy. Rewizja nie może stać się ukrytą apelacją, a sam fakt, że na dany temat mogą istnieć dwa punkty widzenia, nie jest wystarczającym uzasadnieniem dla ponownego osądzenia sprawy. Odstępstwo od tej zasady jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy wymagają tego istotne i naglące powody (Riabykh przeciwko Rosji, nr 52854/99, § 52, ETPC 2003‑IX). Trybunał musi zatem dokonać szczególnie uważnej oceny w sytuacji, gdy procedurę rewizji zastosowano po raz drugi. 39. Trybunał musi więc zbadać, czy w niniejszej sprawie unieważnienie w drodze rewizji ostatecznego wyroku sądu okręgowego w Prahova z dnia 10 kwietnia 2007 r. było uzasadnione oraz czy zachowano proporcjonalność pomiędzy interesami skarżącej, a potrzebą zapewnienia właściwego działania wymiaru sprawiedliwości, która obejmuje poszanowanie zasady pewności cywilnych stosunków prawnych i powagi rzeczy osądzonej (Kourinny przeciwko Rosji, nr 36495/02, §§ 27-28, 12 czerwca 2008 r., i Podrugina i Yedinov, decyzja przytoczona powyżej). 40. Trybunał zaznacza, że w wyroku z dnia 28 listopada 2008 r. sąd apelacyjny stwierdził, że warunki wymagane przez art. 322 § 5 kpc, uzasadniające rewizję ostatecznego wyroku z dnia 10 kwietnia 2007 r., zostały spełnione. W szczególności, sąd apelacyjny uznał, że spółka G. przedstawiła nowe dowody, uzyskanie których było dla niej wcześniej obiektywnie niemożliwe (paragraf 25 powyżej). Tymi nowymi dowodami były w niniejszej sprawie orzeczenia karne wydane na zakończenie postępowania karnego o fałszerstwo, które skarżąca wszczęła przeciwko C.B., swojemu byłemu dyrektorowi (paragraf 12 powyżej). Sąd apelacyjny doszedł do takiego wniosku w oparciu o ustalenie, że obiektywna niemożność uzyskania przez spółkę G. tych orzeczeń karnych wynikała z przepisów o ochronie danych osobowych i dostępie do informacji publicznej, które uniemożliwiały jej dostęp do orzeczeń sądowych wydanych w postępowaniach, których nie była stroną. 41. Trybunał zauważa jednak, że istnienie wcześniejszego postępowania karnego było faktem dobrze znanym zarówno stronom, jak i sądom, do których wniesiono pozew cywilny o unieważnienie umowy sprzedaży; strony i sądy odnosiły się do niego kilkakrotnie w trakcie postępowania cywilnego (paragraf 15 i 17 powyżej). Rząd utrzymuje, że skarżąca była jedyną stroną postępowania cywilnego, która znała dokładne uzasadnienie przedmiotowych orzeczeń karnych (paragraf 33 powyżej). Trybunał zauważa jednak przede wszystkim, że C.B., oskarżony w postępowaniu karnym, sam był stroną postępowania cywilnego i wskazał umorzenie postępowania karnego jako argument na swoją korzyść w ramach postępowania cywilnego (paragrafy 13 i 15 powyżej). Nie tylko skarżącej można więc zarzucić nieprzedstawienie orzeczeń karnych. 42. Trybunał zauważa następnie, że kpc obowiązujący w czasie, gdy miały miejsce opisywane zdarzenia, ustanawiał mechanizm mający na celu zagwarantować, że sąd, do którego wniesiono pozew cywilny, dysponuje wszystkimi dowodami do podjęcia decyzji. 43. Art. 172 kpc pozwalał mianowicie sądowi nakazać jednej ze stron postępowania przedstawienie dokumentu dotyczącego sporu na wniosek strony przeciwnej (paragraf 26 powyżej). Trybunał zauważa, że art. 172 kpc, sformułowany w sposób ogólny, nie zawierał wykazu dokumentów, do których przedstawienia strona mogła zostać zobowiązana; nic nie stało więc na przeszkodzie, by przepis ten został wykorzystany do nakazania skarżącej spółce przedstawienia kopii wspomnianych orzeczeń karnych. Wykładnię tę potwierdza redakcja art. 175 kpc, który odnosi się do dokumentów przechowywanych, m.in., przez urzędy publiczne (paragraf 26 powyżej). Art. 1081 kpc pozwalał ponadto na ukaranie strony, która nie zastosowała się do wydanego przez sąd nakazu przedstawienia dokumentu (paragraf 26 powyżej). 44. Trybunał jest zatem zdania, że prawo krajowe obowiązujące w czasie, gdy miały miejsce opisywane zdarzenia, oferowało skuteczny mechanizm pozwalający stronie postępowania cywilnego na zobowiązanie strony przeciwnej do przedstawienia dokumentu, którego nie mogła uzyskać własnymi środkami. Tak więc, Trybunał zauważa, że spółka G. nie skorzystała z tej możliwości prawnej, lecz podjęła działanie dopiero po tym, jak została przypadkowo poinformowana przez C.B., który – co więcej – nie był w do tego w żaden sposób prawnie zobowiązany. 45. W związku z tym Trybunał jest zdania, że uwzględniając drugi wniosek o rewizję, sądy krajowe wznowiły ostatecznie zakończone postępowanie w odniesieniu do kwestii, które spółka G. mogła poruszyć w trakcie tego postępowania. Trybunał przypomina w tym względzie, że sam fakt, iż na dany temat mogą istnieć dwa punkty widzenia, nie stanowi wystarczającego powodu do ponownego osądzenia sprawy (Riabykh, przytoczony powyżej, § 52). 46. Dlatego też Trybunał nie dostrzega w niniejszej sprawie żadnej istotnej i naglącej okoliczności, która mogłaby uzasadnić wznowienie postępowania (mutatis mutandis, S.C. Uzinexport S.A. przeciwko Rumunii, nr 43807/06, § 32, 31 marca 2015 r., i a contrario, Protsenko, przytoczony powyżej, paragrafy 30‑34). 47. W związku z tym Trybunał jest zdania, że uwzględnienie wniosku o rewizję było naruszeniem zasady pewności stosunków prawnych, a w konsekwencji prawa skarżącej do rzetelnego procesu w rozumieniu art. 6 ust. 1. 48. A zatem doszło w tym względzie do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji. II. ZARZUT NARUSZENIA ART. 1 PROTOKOŁU NR 1 DO KONWENCJI 49. Skarżąca zarzuca, że unieważnienie umowy sprzedaży działki, której dotyczy sprawa, doprowadziło do naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, stanowiącego: „Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego. Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych”. 50. Zważywszy na konkluzję, do której Trybunał doszedł na gruncie art. 6 ust. 1 Konwencji, Trybunał jest zdania, że nie należy rozpatrywać ani dopuszczalności, ani zasadności zarzutu podniesionego przez skarżącą na podstawie art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji (Rozalia Avram przeciwko Rumunii, nr 19037/07, § 46, 16 września 2014 r.). III. ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI 51. Zgodnie z postanowieniami art. 41 Konwencji, „Jeśli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie Konwencji lub jej Protokołów, oraz jeśli prawo wewnętrzne zainteresowanej Wysokiej Układającej się Strony pozwala tylko na częściowe usunięcie konsekwencji tego naruszenia, Trybunał orzeka, gdy zachodzi potrzeba, słuszne zadośćuczynienie pokrzywdzonej stronie”. A. Szkoda 52. Skarżąca żąda kwot 132 481 euro (EUR) i 3166 EUR z tytułu poniesionej szkody majątkowej. Kwoty te odpowiadają wartości przedmiotowej działki, wynikającej z opinii eksperckiej, oraz koszty związane z brakiem użytkowania działki. Skarżąca wskazuje, że obecnie w spółce G. trwa procedura prawnej reorganizacji, i jest zdania, że w tych warunkach prawo zwrócenia się do sądów krajowych o wznowienie postępowania, jak zezwala na to kpc, w przypadku, gdyby Trybunał orzekł o naruszeniu, jest tylko teoretyczne. Skarżąca żąda również 30 000 EUR z tytułu szkody niemajątkowej poniesionej w wyniku uchylenia korzystnego dla niej ostatecznego orzeczenia sądowego. 53. Rząd sprzeciwia się przyznaniu jakiejkolwiek kwoty z tytułu szkody majątkowej. Opierając się na doktrynie, jest zdania, że wznowienie postępowania w drodze rewizji w następstwie ewentualnego stwierdzenia naruszenia przez Trybunał jest nadal możliwe w niniejszej sprawie. W efekcie, w takim przypadku, skarżąca nie próbowałaby bowiem zgłaszać roszczenia wobec spółki G., lecz raczej doprowadzić do przestrzegania skutków prawnych ewentualnego wyroku Trybunału stwierdzającego naruszenie. Rząd twierdzi również, że argumenty skarżącej opierają się na spekulacjach, ponieważ postępowanie dotyczące spółki G. nadal trwa, a jego wynik nie jest pewny. 54. Co do kwoty żądanej z tytułu szkody niemajątkowej, Rząd powołuje się na wyrok w sprawie Comingersoll S.A. przeciwko Portugalii [WI] (nr 35382/97, § 32, ETPC 2000‑IV), zgodnie z którym to, czy spółka może twierdzić, że doznała szkody niemajątkowej, zależy od okoliczności konkretnej sprawy. W niniejszej sprawie skarżąca nie wskazała, w jaki sposób miałaby ucierpieć jej reputacja, i nie twierdziła, że spotkały ją niedogodności w stosunkach handlowych czy inne znaczące problemy. W każdym razie, Rząd jest zdania, że żądana kwota jest wygórowana w świetle orzecznictwa Trybunału w tym przedmiocie. 55. Trybunał przypomina, że stwierdził naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji z powodu naruszenia pewności cywilnych stosunków prawnych (paragraf 48 powyżej). Co do żądania skarżącej z tytułu szkody majątkowej, Trybunał nie dostrzega związku przyczynowego między stwierdzonym naruszeniem a rzekomą szkodą majątkową i oddala to żądanie. Ponadto uznaje, że stwierdzenie naruszenia już samo w sobie jest wystarczającym słusznym zadośćuczynieniem za wszelką szkodę niemajątkową, jakiej mogła doznać skarżąca. B. Koszty i wydatki 56. Skarżąca żąda również zwrotu kosztów i wydatków poniesionych przed sądami krajowymi i przed Trybunałem, które to koszty określa szczegółowo w następujący sposób: - 3525 EUR odpowiadające różnym kosztom postępowania określonym przez sądy krajowe; - 2000 EUR odpowiadające honorarium adwokata, który reprezentował skarżącą przed Trybunałem; - 203 EUR obejmujące honorarium biegłego; - 281 EUR z tytułu kosztów tłumaczenia dokumentów przesłanych do Trybunału. W przypadku kwot odpowiadających kosztom postępowania, skarżąca odsyła do kopii orzeczeń sądów krajowych przekazanych już do akt, jak również przedstawia kopie dokumentów poświadczających wypłatę honorariów adwokata, biegłego i tłumacza. 57. Rząd wnosi, by Trybunał przyznał jedynie zwrot koniecznych i uzasadnionych kosztów. 58. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału, skarżący może otrzymać zwrot poniesionych kosztów i wydatków wyłącznie, jeśli zostanie wykazane, że zostały rzeczywiście poniesione, były konieczne, a ich wysokość ma rozsądny charakter. W niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę dokumenty, którymi dysponuje, oraz swoje orzecznictwo, Trybunał uznaje za rozsądną kwotę 2281 EUR za postępowanie przed Trybunałem i przyznaje tę kwotę skarżącej. C. Odsetki za zwłokę 59. Trybunał uznaje za stosowne ustalić odsetki za zwłokę naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego, powiększonej o trzy punkty procentowe. Z POWYŻSZYCH WZGLĘDÓW TRYBUNAŁ JEDNOGŁOŚNIE: 1. Uznaje skargę za dopuszczalną;   2. Stwierdza, że doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji z powodu uchylenia wyroku z dnia 10 kwietnia 2007 r.;   3. Stwierdza, że nie należy rozpatrywać dopuszczalności i zasadności zarzutu na podstawie art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji;   4. Stwierdza, że stwierdzenie naruszenia samo w sobie stanowi wystarczające słuszne zadośćuczynienie za wszelką szkodę niemajątkową, jakiej mogła doznać skarżąca;   5. Stwierdza a) że pozwane Państwo winno, w terminie trzech miesięcy od daty, w której niniejszy wyrok stanie się ostateczny zgodnie z art. 44 ust. 2 Konwencji, uiścić na rzecz skarżącej kwotę 2281 EUR (dwóch tysięcy dwustu osiemdziesięciu jeden euro), przeliczone na walutę pozwanego Państwa według kursu obowiązującym w dniu płatności, plus wszelkie należne podatki, tytułem poniesionych kosztów i wydatków; b) że od upływu wyżej wskazanego terminu aż do momentu uregulowania należności, należne będą odsetki zwykłe od określonej powyżej kwoty, naliczone według stopy równej marginalnej stopie procentowej Europejskiego Banku Centralnego obowiązującej w tym okresie, powiększonej o trzy punkty procentowe;   6. Oddala w pozostałej części żądanie słusznego zadośćuczynienia. Sporządzono w języku francuskim i obwieszczono pisemnie w dniu 26 kwietnia 2016 r., przy zastosowaniu Reguły 77 §§ 2 i 3 Regulaminu Trybunału. Françoise Elens-Passos András Sajó  Kanclerz Przewodniczący Do niniejszego wyroku załączono, zgodnie z art. 45 ust. 2 Konwencji i Reguły 74 § 2 Regulaminu, opinię odrębną sędziego Wojtyczka. A.S. F.E.P. ZGODNA OPINIA ODRĘBNA SĘDZIEGO WOJTYCZKA 1. W niniejszej sprawie głosowałem za stwierdzeniem naruszenia art. 6 Konwencji; pragnąłbym jednak zgłosić pewne zastrzeżenia. 2. Rumuński Kodeks postępowania cywilnego, który wszedł w życie w 2013 r., zezwala w art. 509 § 10, pod pewnymi warunkami, na wznowienie postępowania cywilnego po stwierdzeniu przez Trybunał naruszenia Konwencji. W związku z tym, niniejszy wyrok wydany przez Trybunał dotyczy nie tylko skarżącej, ale też przeciwnej strony postępowania, tj. spółki G. Trybunał orzekł nie tylko w przedmiocie praw skarżącej, ale de facto również w przedmiocie praw spółki G. 3. Wśród najbardziej podstawowych wymogów sprawiedliwości proceduralnej, należy wymienić obowiązek wysłuchania wszystkich osób, których dotyczy wynik postępowania (zob. moją wspólną opinię odrębną do wyroku Trybunału w sprawie Bochan przeciwko Ukrainie (nr 2) [WI], nr 22251/08, ETPC 2015). W niniejszej sprawie, wynik postępowania przed Trybunałem dotyczył spółki G. Trybunał powinien był zatem wezwać spółkę G. do przedstawienia swoich obserwacji. Nie czyniąc tego, Trybunał naruszył nie tylko powszechnie przyjęte zasady sprawiedliwego postępowania, ale także prawo podmiotowe, wynikające logicznie z tych zasad i pozwalające stronie przeciwnej, której bezpośrednio dotyczy wynik postępowania, żądać wysłuchania w ramach tego postępowania. Niniejsza sprawa raz jeszcze ukazuje niedoskonałości zasad regulujących postępowanie przed Trybunałem i konieczność dostosowania ich do wymogów sprawiedliwości proceduralnej. 4. Według Trybunału, wznowienie postępowania cywilnego jest dozwolone wyłącznie wtedy, gdy „wymagają tego istotne i naglące powody” (paragrafy 38 i 46). Jak stwierdzono w uzasadnieniu wyroku, „w każdym przypadku i ze względu na nadrzędny interes pewności prawa, sądy wyższej instancji mogą stosować rewizję wyłącznie w celu naprawienia w szczególności błędów faktycznych lub prawnych, albo omyłek sądowych, nie zaś w celu dokonania ponownego rozpatrzenia sprawy” (paragraf 38). W niniejszej sprawie Trybunał pochylił się nad przesłankami proceduralnymi, na które powołał się sąd apelacyjny w wyroku z dnia 27 listopada 2008 r., by uzasadnić wznowienie postępowania. Należy jednak podkreślić, że pojęcie „istotnych i naglących powodów”, które uzasadniają wznowienie postępowania cywilnego, obejmuje nie tylko względy natury proceduralnej, lecz również, i szczególnie, wymogi sprawiedliwości materialnej. Innymi słowy, możliwa jest w szczególności rezygnacja z pewności prawa wynikającej ze stabilności ostatecznych orzeczeń sądowych na rzecz możliwości wznowienia postępowania cywilnego, jeśli dane orzeczenie sądowe osiągnęło pewien poziom niesprawiedliwości materialnej. Niemniej jednak, w niniejszej sprawie nie wydaje się, by wspomniany wyrok sądu apelacyjnego z dnia 27 listopada 2008 r. był uzasadniony wymogami sprawiedliwości materialnej. Tak więc, ani wymogi sprawiedliwości proceduralnej, ani wymogi sprawiedliwości materialnej, nie uzasadniały wyroku sądu apelacyjnego. 5. W niniejszej sprawie Trybunał starannie unikał zajęcia stanowiska w kwestii konieczności kolejnego wznowienia postępowania cywilnego w Rumunii po wejściu w życie jego wyroku. Takie podejście jest całkowicie zrozumiałe. Wymogi pewności prawa przywołane przez Trybunał, aby uzasadnić stwierdzenie naruszenia Konwencji, sprzeciwiają się bowiem kolejnemu wznowieniu postępowania po wejściu w życie niniejszego wyroku. Co więcej, Konwencja nie nakłada na Wysokie Układające się Strony obowiązku wznawiania postępowań cywilnych po stwierdzeniu przez Trybunał naruszenia jej postanowień w ramach tych postępowań (zob. moją opinię odrębną przytoczoną powyżej). Przede wszystkim należałoby zatem wykluczyć wznowienie postępowania cywilnego w następstwie wejścia w życie niniejszego wyroku, tym bardziej, że takie wznowienie jeszcze bardziej wydłużyłoby postępowanie. Za każdym razem jednak, gdy rozpatruje się możliwość wznowienia postępowania cywilnego, należy również uwzględnić sprawiedliwość materialną. W konkretnym kontekście ustawodawstwa rumuńskiego, które przewiduje możliwość wznowienia postępowania cywilnego w następstwie stwierdzenia przez Trybunał naruszenia Konwencji (zob. paragraf 2 powyżej), jeśli skarżąca zażąda kolejnego wznowienia postępowania, zadaniem właściwego sądu rumuńskiego będzie staranne rozważenie wszystkich sprzecznych wartości, w tym wymogów sprawiedliwości materialnej, by ocenić, czy żądanie to należy uwzględnić.