8747/02;34509/03

COUNCIL   AVRUPA   OF EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   GEÇGEL ve ÇELĐK/TÜRKĐYE   (Baꢀvuru no. 8747/02 ve 34509/03)   KARAR   STRAZBURG   Ekim 2009   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli   düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın   adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri   Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari   olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 8747/02 ve 34509/03 no’lu davaların   nedeni T.C. vatandaꢀları Halis Geçgel ve Recep Çelik’in (“baꢀvuranlar”), Avrupa Đnsan   Hakları Mahkemesi’ne sırasıyla 27 Kasım 2001 ve 22 Temmuz 2003 tarihlerinde Avrupa   Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ   oldukları baꢀvurulardır.   Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından M. Beꢀtaꢀ tarafından   temsil edilmiꢀtir.   OLAYLAR   Baꢀvuranlar, sırasıyla 1977 ve 1965 doğumludur ve hapis cezalarını çekmektedirler.   Sözkonusu davalara iliꢀkin ortak olaylar, baꢀvuranların yasadıꢀı bir örgüte mensup oldukları   ꢀüphesiyle yakalanarak gözaltına alınmaları ve polis tarafından gözaltında tutuldukları süre   boyunca avukat yardımı alma haklarının bulunmamasıdır. Đlk derece mahkemeleri,   baꢀvuranların sözkonusu süreçte alınan ifadelerine dayanarak onları suçlu bulmuꢀtur.   Baꢀvuranlara iliꢀkin detaylar, aꢀağıda kaydedilen çizelgede gösterilmektedir.   Baꢀvuru   numarası   dava adı   Polis tarafından Polis tarafından Cumhuriyet   ve gözaltına alınma sorgulanma Savcısı ve sorgu mahkemesi   Đlk   derece   ve   tarihi   tarihi   hakimi   Yargıtay   kararlarının   tarihi   tarafından   sorgulanma   tarihi   8747/02   Geçgel/Türkiye   34509/03   Çelik/Türkiye   26.10.1996   29.10.1996   12.11.1996   13.11.1996   15.11.1996   24.10.2002   11.03.2003   24.10.2002   11.03.2003   ve   ve   15.11.1996   Geçgel davasında (no. 8747/02), ulusal mahkemeler mükerrer olarak “suçun niteliği ve   delillerin durumu göz önüne alınarak” gibi benzer, basmakalıp ifadeler kullanarak baꢀvuranın   tutukluluk süresini uzatmıꢀtır.   HUKUK   AĐHM, baꢀvuruların benzerliğini göz önüne alarak, onları birleꢀtirmeyi uygun   görmüꢀtür.   AĐHS’nin 5/3 maddesini dayanak olarak gösteren birinci baꢀvuran, tutuklu yargılanma   süresinin, makul süreyi aꢀtığından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuranların her ikisi de AĐHS’nin   6/1 maddesi bağlamında aleyhlerinde baꢀlatılan cezai yargılama süresinin aꢀırı olduğunu iddia   etmiꢀlerdir. Ayrıca, AĐHS’nin 6. maddesinin 3. paragrafının (c) bendine dayanarak polis   tarafından gözaltında tutuldukları süre içerisinde avukat yardımı alamadıklarından ve   sözkonusu süre içerisinde alınan ifadelerinin, kendilerinin suçlu bulunması yönünde   kullanıldığından ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Son olarak, ikinci baꢀvuran AĐHS’nin 6. maddesinin 3.   paragrafının (d) bendine dayanarak savcının gösterdiği tanığın ilk derece mahkemesi   tarafından dinlenmediğini ileri sürmüꢀtür.   Hükümet, 8747/02 no’lu baꢀvuru hususunda, baꢀvuru yapıldığı sırada yargılamanın,   ulusal mahkemeler önünde derdest olması ve baꢀvuranın, cezai yargılamanın uzunluğuna   iliꢀkin ꢀikayetini hiçbir zaman ulusal mahkemeler önünde sunmamıꢀ olması nedeniyle   baꢀvurunun, AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragrafları bağlamında iç hukuk yollarının   tüketilmemiꢀ olması gerekçesiyle reddedilmesi gerektiğini kaydetmiꢀtir. AĐHM, mevcut   baꢀvuruya benzer davalarda Hükümet’in ilk itirazını incelemiꢀ ve reddetmiꢀ olduğunu yineler   (bkz., ilk baꢀvuru hususunda E.K./Türkiye (karar), no. 28496/95, 28 Kasım 2000, ve ikinci   baꢀvuru hususunda Mahmut Aslan/Türkiye, no. 74507/01, 15. paragraf, 2 Ekim 2007). AĐHM,   sözkonusu içtihadından farklı bir yol izlemesini gerektiren özel koꢀulların bulunmadığı   sonucuna varmıꢀtır. Bu nedenle, Hükümet’in ilk itirazlarını reddeder.   Hükümet, 34509/03 no’lu baꢀvuru hususunda, baꢀvuranın 6. maddenin 3. paragrafının   (c) bendi bağlamındaki ꢀikayetinin, polis gözetiminde tutulma süresinin 15 Kasım 1996’da   sona ermesi nedeniyle, AĐHS’nin 35. maddesinin 1. paragrafınca öngörülen altı aylık süre   dolduktan sonra yapıldığını ileri sürmüꢀtür. AĐHM, yargılamanın adil olup olmadığını   değerlendirirken, yargılamanın bütününün göz önüne alınması gerektiğini hatırlatır (bkz. John   Murray/Đngiltere, 8 ꢁubat 1996, 63. paragraf, Hüküm ve Karar Raporları 1996-I). Mevcut   davada baꢀvuran, baꢀvurusunu AĐHM’ye, Yargıtay’ın nihai kararını verdiği tarihten itibaren   altı ay içinde sunmuꢀtur. - Böylece, baꢀvurusunu AĐHM’ye 35/1 maddenin öngördüğü altı   aylık süre içerisinde sunmuꢀtur. Sonuç olarak, Hükümet’in itirazı kabul edilemez.   AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvuruların kalan kısmının   dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da   kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit eder. Bu nedenle, kabuledilebilir niteliktedir.   AĐHM, 8747/02 no’lu baꢀvuruda AĐHS’nin 5/3 maddesi bağlamında ortaya konan   ꢀikayete iliꢀkin olarak, birinci baꢀvuranın tutuklu yargılanmasının, yakalandığı tarih olan 26   Ekim 1996’da baꢀladığını ve DGM tarafından suçlu bulunduğu 24 Ekim 2002 tarihinde sona   erdiğini gözlemler. Bu nedenle göz önüne alınması gereken süre, beꢀ yıl on bir aydır. Bu süre   boyunca ulusal mahkemeler mükerrer olarak “suçun niteliği ve delillerin durumu göz önüne   alınarak” gibi benzer, basmakalıp ifadeler kullanarak baꢀvuranın tutukluluk süresini   uzatmıꢀtır. AĐHM sıklıkla mevcut baꢀvurudakine benzer konuların ortaya konduğu davalarda   AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz., örneğin, Atıcı/Türkiye, no.   19735/02, 10 Mayıs 2007; Dereci/Türkiye, no. 77845/01, 24 Mayıs 2005). Sunulan delilleri   inceleyen AĐHM, Hükümet’in kendisini mevcut davada farklı bir sonuca varmaya ikna   edebilecek deliller ya da iddialar ileri sürmediği kanaatindedir. AĐHM, yukarıda kaydedilenler   ıꢀığında, birinci baꢀvuranın tutuklu yargılanma süresinin, AĐHS’nin 5/3 maddesine aykırı   olduğu sonucuna varmıꢀtır. Dolayısıyla, sözkonusu madde birinci baꢀvuran bakımından ihlal   edilmiꢀtir.   AĐHM, her iki baꢀvuranın da dahil olduğu yargılamanın aꢀırı uzun sürmesine iliꢀkin   ꢀikayet hususunda göz önüne alınması gereken sürenin, sırasıyla baꢀvuranların yakalandıkları   ve 29 Ekim 1996 tarihlerinde baꢀladığını ve 11 Mart 2003’de sona erdiğini gözlemler. Bu   nedenle, iki aꢀamalı yargılama altı yıl dört ay sürmüꢀtür. AĐHM yargılama süresinin   makullüğünün, dava koꢀulları ıꢀığında ve davanın karmaꢀıklığı ve baꢀvuranlar ile ilgili   makamların tutumları gibi kriterler göz önüne alınarak incelenmesi gerektiğini hatırlatır (bkz.,   Pélissier ve Sassi/Fransa [BD], no. 25444/94, 67. paragraf, AĐHM 1999-II).   AĐHM sıklıkla mevcut baꢀvurudakine benzer konuların ortaya konduğu davalarda   AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz. Pélissier ve Sassi). Sunulan   delilleri inceleyen AĐHM, Hükümet’in kendisini mevcut davada farklı bir sonuca varmaya   ikna edebilecek deliller ya da iddialar ileri sürmediği kanaatindedir. Bu nedenle AĐHM,   mevcut davada yargılama süresinin aꢀırı olduğu ve “makul süre” gereğini karꢀılamadığı   kanısındadır. Dolayısıyla, her iki baꢀvuran hususunda da AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal   edilmiꢀtir.   Polis tarafından gözaltında tutuldukları süreçte baꢀvuranlara avukat yardımı   sağlanmamasına iliꢀkin ꢀikayet hususunda AĐHM, Salduz/Türkiye davasında benzer sıkıntıları   incelemiꢀ ve AĐHS’nin 6/1 maddesi ile birlikte 6. maddesinin 3. paragrafının (c) bendinin   ihlal edildiğini tespit etmiꢀ olduğunu gözlemler ([BD], no. 36391/02, paragraflar 56-62, 27   Kasım 2008). Mevcut davalarda AĐHM’nin yukarıda kaydedilen Salduz kararında vardığı   sonuçlardan farklı bir sonuca varmasını gerektiren özel koꢀullar bulunmamaktadır. Bu   nedenle, her iki baꢀvuran hususunda AĐHS’nin 6/1 maddesi ile birlikte 6. maddesinin 3.   paragrafının (c) bendi ihlal edilmiꢀtir.   Son olarak, AĐHS’nin 6/1 maddesi ile birlikte 6. maddesinin 3. paragrafının (c)   bendinin ihlal edildiğinin tespit edilmesi hususunda AĐHM, ikinci baꢀvuranın AĐHS’nin 6.   maddesinin 3. paragrafının (d) bendi bağlamındaki ꢀikayetini ayrıca incelemenin gerekli   olmadığı kanaatindedir (Tezcan Uzunhasanoğlu/Türkiye, no. 35070/97, 23. paragraf, 20 Nisan   2004).   Adil tatmin hususunda birinci baꢀvuran Halis Geçgel, manevi tazminat olarak 20,000   Türk Lirası (yaklaꢀık 9,200 Euro) talep etmiꢀtir. Ayrıca Diyarbakır Barosu’nun ücret   çizelgesini dayanak olarak göstererek yargılama masraf ve giderleri için 9,900 Türk Lirası   (yaklaꢀık 4,500 Euro) talep etmiꢀtir. Đkinci baꢀvuran Recep Çelik maddi tazminat olarak   30,500 Türk Lirası (yaklaꢀık 14,000 Euro) ve manevi tazminat olarak 40,000 Türk Lirası   (yaklaꢀık 18,500 Euro) talep etmiꢀtir. Diyarbakır Barosu’nun ücret çizelgesini dayanak olarak   göstererek yargılama masraf ve giderleri için 12,650 Türk Lirası (yaklaꢀık 5,800 Euro) talep   etmiꢀtir.   Tespit edilen ihlaller ve ileri sürülen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığını   tespit eden AĐHM, sözkonusu talebi reddeder. Ancak, manevi zarar hususunda, hakkaniyet   temelinde, birinci baꢀvuran Halis Geçgel’e 7,000 Euro ve ikinci baꢀvuran Recep Çelik’e   4,500 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir. Ayrıca, en uygun tatmin yolunun baꢀvuranların, talep   etmeleri halinde, AĐHS’nin 6/1 maddesi gereklerine uygun olarak yeniden yargılanması   olacağı kanaatindedir (bkz. Salduz, 72. paragraf).   AĐHM içtihadına göre, baꢀvuran ancak gerçekten ve gerekli olduğu için yapıldıklarını   ve miktarın makul olduğunu kanıtlaması durumunda masraflarının tazmin edilmesine hak   kazanır. Mevcut davada baꢀvuranlar, iddia ettikleri masrafları gerçekten yaptıklarını ispat   etmemiꢀlerdir. Dolayısıyla, bu baꢀlık altında tazminat ödenmemesine karar vermiꢀtir.   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz   oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE   1. Baꢀvuruları birleꢀtirmeye;   2. Baꢀvuruların kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;   3. Birinci baꢀvuran bakımından AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine (no.8747/02);   4. Her iki baꢀvuran aleyhinde yapılan yargılamanın süresi açısından AĐHS’nin 6/1 maddesinin   ihlal edildiğine;   5. Polis tarafından gözaltında tutuldukları süre içerisinde baꢀvuranlara avukat yardımı   verilmemesi nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesi ile birlikte 6. maddesinin 3. paragrafının (c)   bendinin ihlal edildiğine;   6. Đkinci baꢀvuranın AĐHS’nin 6. maddesinin 3. paragrafının (d) bendi bağlamındaki   ꢀikayetini ayrıca incelemenin gerekli olmadığına (no. 34509/03);   7. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç   ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere Sorumlu   Devlet tarafından manevi tazminat olarak Halis Geçgel’e 7,000 Euro (yedi bin Euro), Recep   Çelik’e 4,500 Euro (dört bin beꢀ yüz Euro) ve uygulanabilecek her tür verginin ödenmesine;   (b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına   kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı oranının   üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   8. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine;   KARAR VERMĐꢁTĐR.   Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragrafları gereğince 13 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.