9149/03

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ÖZMEN VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no:9149/03)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Haziran 2007   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (9149/03) baꢀvuru no’lu davanın nedeni, bu ülke   vatandaꢀı olan Nihat Özmen, Yasin Demir ve ꢁefika Özmen’in (baꢀvuranlar) 6 ꢁubat 2003   tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan   Hakları Mahkemesi’ne (Mahkeme) yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran, AĐHM önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından M. Özbekli tarafından temsil   edilmektedirler.   OLAYLAR   DAVA KOꢁULLARI   Baꢀvuranlar sırasıyla 1968, 1972 ve 1977 doğumludurlar. Baꢀvurunun yapıldığı dönemde   baꢀvuranlar Erzurum E Tipi Cezaevi’nde tutuklu bulunmaktaydılar.   Nihat Özmen, ꢁefika Özmen ve Yasin Demir sırasıyla 27 Mayıs, 28 Mayıs ve 27 Ekim 2000   tarihlerinde gözaltına alınmıꢀlardır. Baꢀvuranlar Hizbullah örgütüne üye olmak ve adıgeçen   örgüt bünyesinde yürütülen faaliyetlere katılmakla itham edilmiꢀlerdi.   Nihat ve ꢁefika Özmen 3 Haziran 2000 tarihinde, Yasin Demir ise 3 Kasım 2000 tarihinde   tutuklanmıꢀtır.   Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı sırasıyla 22 Mart 1999, 7 Haziran ve 24 Kasım   tarihli muhtelif iddianamelerle Nihat Özmen’i kasten adam öldürme, kasten yangın   çıkarma, adam kaçırma ve darp ve yaralama gibi suçları iꢀlemekle itham etmiꢀtir. Savcı   TCK’nın 146. maddesi uyarınca adıgeçenin mahkumiyetini talep etmiꢀtir.   Cumhuriyet Savcısı 27 Kasım 2000 tarihinde Cumhuriyet Savcısı, Yasin Demir’i Hizbullah’a   üye olmak, bu örgütün sorumluluk mevkiinde olma, adam öldürme, yaralama, kundakçılık   gibi suçlarla itham ederek TCK’nın 146 § 1 maddesi uyarınca mahkumiyetini talep etmiꢀtir.   DGM 12 ꢁubat 2002 tarihinde TCK’nın 146 § 1 maddesi uyarınca Anayasal düzeni ꢀiddet ve   ve zorla değiꢀtirmek suçlarından Nihat Özmen ve Yasin Demir’i ölüm cezasına çarptırmıꢀtır.   Ceza Kanunu’nun 59. maddesi gereğince bu ceza ömür boyu hapse çevrilmiꢀtir. Mahkeme,   ꢁefika Özmen’i ise Hizbullah örgütüne mensup olmak suçundan on iki yıl altı ay hapse   mahkum etmiꢀtir.   Yargıtay temyiz baꢀvurusu üzerine, Nihat Özmen ve Yasin Demir’in durumlarını duruꢀmasız   olarak incelemiꢀtir. ꢁefika Özmen’in durumunu ise duruꢀmalı olarak incelemiꢀtir. Sözkonusu   duruꢀmada ꢁefika Özmen’in avukatı da hazır bulunmuꢀtur. Savcının baꢀvuranlara tebliğ   edilmeyen tebliğnamesine istinaden bir karara varan Yargıtay baꢀvuranlar hakkında verilen   mahkumiyet kararını onamıꢀtır.   Yargıtay’ın bu kararı 10 Temmuz 2002tarihinde baꢀvuranların ve baꢀvuranların avukatlarının   yokluğunda tefhim edilmiꢀtir.   Ağustos 2002 tarihinde bu karar ilk derece mahkemesi kaleminde bulunan dava dosyasına   aktarılmıꢀtır.   HUKUK AÇISINDAN   I. AĐHS’NĐN 6§ 1 VE 3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA   Yargıtay Baꢀsavcısı’nın tebliğnamesinin kendilerine tebliğ edilmemesini göz önünde   bulunduran baꢀvuranlar davalarının adil bir biçimde görülmediğinden yakınmaktadırlar.   Baꢀvuranlar bu hususta AĐHS’nin 6 § 1 ve 3 maddesine atıfta bulunmaktadırlar.   Hükümet bu sava karꢀı çıkmaktadır.   A. Kabuledilebilirliğe dair   Hükümet, AĐHS’nin 35. maddesinde öngörülen altı ay kuralına riayet edilmediği gerekçesiyle   AĐHM’yi baꢀvuranların ꢀikayetini reddetmeye davet etmektedir. Hükümet bu hususta,   Yargıtay’ın 9 Temmuz 2002 tarihinde bir duruꢀma yaptığını ve bu duruꢀma esnasında   Yargıtay Baꢀsavcısı’nın tebliğnamesinin okunduğunu belirtmektedir. Hükümet, baꢀvuranların   Baꢀsavcı’nın tebliğnamesinden haber oldukları 9 Temmuz 2002 tarihinden itibaren altı ay   içinde baꢀvuruda bulunmaları gerektiği sonucuna varmaktadır. Hükümet, buna karꢀın   baꢀvuranların 6 ꢁubat 2003 tarihinde baꢀvuruda bulunduklarına dikkat çekmektedir.   Baꢀvuranlar bu sava karꢀı çıkmaktadırlar.   AĐHM, bir baꢀvuranın, nihai içhukuk kararının bir kopyasının kendisine iletilmesi hakkına   sahip olması durumunda, altı ay süresinin, kararın bir kopyasının kendisine tebliğ edildiği   tarihten itibaren iꢀlemeye baꢀlamasının AĐHS’nin 35 § 1 maddesinin konusu ve amacı   açısından daha uygun olacağı yönündeki içtihadını anımsatmaktadır (bkz. Worm – Avusturya,   Ağustos 1997 tarihli karar, § 33). ꢁayet içhukukta kararın tebliği öngörülmemiꢀ ise,   tarafların kararın içeriği konusunda gerçekten bilgi edinebilecekleri tarihin dikkate alınması   icab eder (bkz. Seher Karataꢀ – Türkiye, no: 33179/96, § 27, 9 Temmuz 2002).   Mevcut davada AĐHM, Yargıtay’ın Nihat Özmen ve Yasin Demir’e iliꢀkin olarak bir duruꢀma   yapmayıp, yalnızca ꢁefika Özmen ile igili olarak bir duruꢀma yaptığının dosya unsurlarından   anlaꢀıldığı hususuna öncelikle dikkat çekmektedir. AĐHM, altı ay süresinin baꢀlangıcı için   dikkate alınması gereken nihai içhukuk kararının Yargıtay’ın baꢀvuranlarla ilgili olarak   verdiği karar olduğunu hatırlatmaktadır. Mevcut davada, Yargıtay kararı baꢀvuranların ve   avukatlarının yokluğunda tefhim edildiğinden ve bu karar kendilerine tebliğ edilmediğinden   altı ay süresi, sözkonusu kararın ilk derece mahkemesi kalemindeki dava dosyasına aktarıldığı   Ağustos 2002 tarihinden itibaren baꢀlatılmalıdır. Ancak mevcut baꢀvuru altı ay kuralına   uygun olarak 6 ꢁubat 2003 tarihinde yapılmıꢀtır. Bu itibarla Hükümet’in sözkonusu itirazının   reddedilmesi yerinde olacaktır.   AĐHM sözkonsu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3 maddesi bakımından açıkça dayanaktan yoksun   olmadığını tespit etmektedir. AĐHM ayrıca ꢀikayetin herhangi bir kabuledilemezlik   gerekçesiyle karꢀılaꢀmadığını tespit etmektedir. Bu nedenle ꢀikayeti kabuledilebilir ilan etmek   yerinde olacaktır.   B. Esasa dair   Hükümet, baꢀvuranların avukatlarının dava dosyasını duruꢀmadan önce incelemeleri   gerektiğini savunmaktadır. Hükümet, baꢀsavcının tebliğnamesinin dosyada bulunması   nedeniyle baꢀvuran avukatlarının sözkonusu tebliğnameye eriꢀmelerinin mümkün olduğunu   savunmaktadır. Hükümet ayrıca, Yargıtay’da yapılan duruꢀma esnasında baꢀvuranların ya da   baꢀvuran avukatlarının sözkonusu tebliğname konusunda bilgi almak suretiyle savunmalarını   sunmalarının mümkün olduğunu savunmaktadır. Bu hususta Hükümet, Nihat Özmen ve Yasin   Demir’in avukatlarının duruꢀmaya katılmamalarını baꢀsavcının tebliğnamesi hakkında bilgi   edinmemeleri konusunda bir mazeret olarak ileri süremeyeceklerini belirtmektedir.   Baꢀvuranlar bu argümanlara itiraz etmektedirler.   AĐHM, baꢀvuranlar tarafından sunulan ꢀikayete benzer bir ꢀikayeti daha önce incelediğini ve   yukarıda yapılan gözlemlerin niteliğini ve bir yargılanabilir için tebliğnameye yazıyla cevap   verilmesinin imkansızlığını göz önünde bulundurarak baꢀsavcının tebliğnamesinin tebliğ   edilmemesi nedeniyle AĐHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını   anımsatmaktadır (bkz. Göç, adıgeçen, § 58).   Hükümet’in, baꢀvuran avukatlarının dava dosyasını duruꢀmadan önce inceleyebilme   imkanlarının bulunduğu ve bu ꢀekilde savunmalarını hazırlayabilecekleri yönündeki   argümanına katılmamaktadır. Sonuç olarak AĐHM, çeliꢀmeli yargılama hakkı ilke olarak   ‘tarafların medeni davalarda ya da ceza davalarında hakimin kararını etkileyebilmeleri ve bu   kararı tartıꢀabilmeleri amacıyla bağımsız bir adli görevli, mevcut davada baꢀsavcı tarafından   dahi sunulan her türlü belge ya da görüꢀten haberdar olma imkanını’ içermekteyse de   (Reinhardt ve Slimane-Kaïd – Fransa, 31 Mart 1998 tarihli karar, § 103), tarafların bunları   yorumlama noktasında ‘gerçek bir imkana’ (ibidem) sahip olmaları gerektiğini de   hatırlatmaktadır.   Mevcut dava koꢀullarında, Yargıtay’ın 9 Temmuz 2002 tarihinde bir duruꢀma yaptığı   gözükmekteyse de, baꢀvuranların AĐHM’nin konuyla ilgili içtihadına uygun bir biçimde   tebliğnameden haberdar olduklarını yahut tatmin edici koꢀularda sözkonusu tebliğnameyi   sözlü ya da yazılı olarak yorumlama imkanı bulduklarını gösteren herhangi bir dosya unsuru   mevcut değildir (bkz., aynı anlamda, Sağır - Türkiye, no: 37562/02, § 26, 19 Ekim 2006).   Bu itibarla AĐHM, Hükümet’in bu davada daha önce benzer ꢀikayetler konusunda vardığı   sonuçtan farklı bir sonuca varmasını sağlayacak herhangi bir olgu ya da argüman sunmadığını   tespit etmektedir (Göç, adıgeçen, § 55)   Sonuç olarak AĐHS’nin 6 § 1 maddesi bu yönden ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Baꢀvuranların her biri maddi manevi tazminat olarak 20.000 Euro talep etmektedir.   Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir.   Tespit edilen ihlalle talep edilen maddi tazminat arasında bir illiyet bağı göremeyen AĐHM   bu talebi reddetmektedir. AĐHM ayrıca, ihlal tespitinin iddia edilen manevi zararın tazmini   için baꢀlı baꢀına adil bir tatmin teꢀkil ettiği kanaatindedir.   B. Masraf ve harcamalar   Baꢀvuranlar kendilerine tanınan süre içerisinde, ulusal mahkemeler ya da AĐHM organları   önünde yaptıkları masraf ve harcamaların iadesiyle ilgili olarak bir talepte bulunmamıꢀlardır.   Dolayısıyla böylesi bir sorun re’sen incelemeyi gerektirmemektedir (bkz. Colacioppo –   Đtalya, 19 ꢁubat 1991 tarihli karar, § 16)   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. Baꢀvurunun geriye kalanının kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 6 § 1 maddesinin ihlal edildiğine;   3. Đhlal tespitinin baꢀvuranların maruz kaldığı manevi zararın tazmini için baꢀlı baꢀına adil   bir tatmin teꢀkil ettiğine;   4. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   Karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3.   maddesine uygun olarak 14 Haziran 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.