9362/04

CONSEIL DE   L'EUROPE   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   KABUL VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 9362/04)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Kasım 2009   Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup   ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (9362/04) baꢀvuru no’lu davanın nedeni 8   T.C. vatandaꢀı Kamuran Kabul, Mehmet Kartal, Derviꢀ Algül, Hacı Đnan, Reꢀit Atabay,   Mehmet Ebuzeytoğlu, Mehmet Baysal ve Hacı Aꢀkın (baꢀvuranlar) tarafından Avrupa Đnsan   Hakları Mahkemesine 25 Eylül 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin (AĐHS)   Temel Đnsan Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapılan baꢀvurudur.   Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır barosu   avukatlarından C. Aydın tarafından temsil edilmektedir.   OLAYLAR   Baꢀvuranlar sırasıyla 1975, 1956, 1964, 1979, 1963, 1953, 1981 ve 1954 doğumludur. ꢁırnak   Emniyet Müdürlüğü polislerinin evlerinde düzenledikleri aramalar sırasında baꢀvuranlar   yakalanmıꢀtır. Baꢀvuranlar tarafından imzalanan arama ve yakalama tutanaklarına göre arama   iꢀlemleri yasadıꢀı örgüt PKK’ya yönelik düzenlenen operasyonlar kapsamında ele geçirilen   ꢀüphelilerin vermiꢀ oldukları bilgiler doğrultusunda gerçekleꢀtirilmiꢀtir. Arama iꢀlemleri   baꢀvuranların rızasıyla yapılmıꢀtır. Gözaltı sırasında baꢀvuranlar haklarında yapılan ithamlarla   ilgili olarak sorgulanmıꢀtır.   Baꢀvuranların adları   Kamuran Kabul,   Mehmet Kartal,   Derviꢀ Algül,   Gözaltının baꢀlangıcı   Gözaltının sona ermesi   Mart 2000   Mart 2000   Hacı Đnan, Reꢀit Atabay   Mehmet Ebuzeytoğlu   Mehmet Baysal   Mart 2000   Mart 2000   Mart 2000   Mart 2000   Mart 2000   Mart 2000   Hacı Aꢀkın   Nisan 2000 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı   baꢀvuranları Anayasal düzeni yıkmaya teꢀebbüs etmek ve yasadıꢀı bir örgütün üyesi olmakla   itham etmiꢀtir.   Dava dosyasında yer alan bilgilerden, baꢀvuranlar hakkında baꢀlatılan ceza davası sürecinin   ulusal mahkemeler nezdinde halen devam ettiği anlaꢀılmaktadır.   HUKUK   Baꢀvuranlar AĐHS’nin 5. maddesinin birçok bakımdan ihlal edildiğini ileri sürmektedir.   Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazını yapmaktadır.   Hükümet bir yandan baꢀvuranların Anayasa’nın 40. maddesinde yer alan hak ve özgürlükleri   dile getirerek ihlal edildiğini öne sürdükleri haklarına yönelik idari mahkemeler nezdinde   idare aleyhinde tam yargı davası açabileceklerini savunmakta, öte yandan baꢀvuranların eski   CMUK’un 128. maddesine dayalı olarak herhangi bir müracaatta bulunmadıklarını öne   sürmektedir.   AĐHM, Hükümetin itirazının ilk bölümü ile ilgili olarak, hızlı ve otomatik olarak iꢀleyen bir   yargı denetimi olmaksızın gözaltına alınan baꢀvuranların tazminata iliꢀkin taleplerinin   Sözleꢀmenin 5. maddesinin 1’den 4’e kadar olan paragraflarında yer alan güvencelerden   bağımsız olarak, AĐHS’nin 5/5 maddesinde öngörülen esasların niteliğini değiꢀtireceği   kanısındadır (Bkz. mutatis mutandis, Yağcı ve Sargın-Türkiye kararı, 8 Haziran 1995, seri: A   no: 319-A). Bu nedenle Hükümetin itirazı reddedilmektedir.   ꢁikayetin ikinci kısmına iliꢀkin AĐHM, dile getirilen bu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 5/4 maddesi ile   doğrudan ilintili olduğunu hatırlatır. Bunun üzerine AĐHM baꢀvuranlar tarafından yapılan   ꢀikayetleri bu hüküm doğrultusunda incelemeye alacaktır.   Hükümet ayrıca baꢀvuranların altı ay kuralına riayet etmediklerini savunmaktadır.   AĐHM baꢀvuranların dava olaylarının özünü ve ꢀikayetlerinin niteliğini dile getirmiꢀ oldukları   ilk yazının tarihinin 25 Eylül 2000 olduğunu hatırlatır. Bu tarihte baꢀvuranların avukatı   mektubu postalamıꢀ ve bir örneğini AĐHM’ye iletmiꢀtir. Ayrıca, bu son tarih ile baꢀvurunun   yapıldığı tarih olan   ꢁubat 2001 tarihi arasında kalan süre «önemli» olarak   kaydedilememektedir (Bu anlamda, Bkz. Paulescu-Romanya kararı no: 34644/97, 10 Haziran   2003). Bu durumda, baꢀvuru baꢀvuranların gözaltı süresinin bitiminde altı aylık süre zarfında   yapıldığından AĐHM Hükümetin bu yöndeki itirazını reddetmektedir.   AĐHS’nin 5/3 maddesine atıfta bulunan baꢀvuranlar gözaltı süresinin uzunluğunun aꢀırı   olduğundan yakınmaktadır.   AĐHM, baꢀvuranlar Mehmet Baysal ve Hacı Taꢀkın’ın gözaltı süresinin sırasıyla üç gün ve iki   gün olduğuna ve AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlaline yol açmadığına itibar etmektedir.   Dayanaktan yoksun bulunan bu ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragraflarına   uygun olarak reddedilmesi gerekir.   Diğer baꢀvuranlar ile ilgili olarak yapılan bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı   çerçevesinde dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan   bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet   kabuledilebilir niteliktedir.   AĐHM baꢀvuranlar Kamuran Kabul, Mehmet Kartal, Derviꢀ Algül, Hacı Đnan ve Reꢀit   Atabay’ın gözaltı süresinin on gün, baꢀvuran Mehmet Ebuzeytoğlu’nun gözaltı süresinin ise   altı gün olduğunu not etmektedir. AĐHM Brogan vd.-Birleꢀik Krallık (29 Kasım 1988)   kararında adli denetim olmaksızın dört gün altı saat süren gözaltı süresinin toplumun genelini   terörizme karꢀı koruma amacını taꢀısa bile AĐHS’nin 5/3 maddesi bağlamındaki zaman   kısıtlamalarının dıꢀına çıktığı sonucuna vardığını hatırlatmaktadır.   AĐHM baꢀvuranların «bir hakim karꢀısına» çıkarılmalarından evvel altı gün ila on gün   boyunca gözaltında tutulmalarını kabullenememektedir. Bu nedenle AĐHS’nin 5/3 maddesi   baꢀvuranlar Kamuran Kabul, Mehmet Kartal, Derviꢀ Algül, Hacı Đnan, Reꢀit Atabay ve   Mehmet Ebuzeytoğlu açısından ihlal edilmiꢀtir.   Baꢀvuranlar aynı zamanda gözaltı süresinin uzunluğuna itiraz edemediklerinden ꢀikayetçidir.   Baꢀvuranlar öncelikle AĐHS’nin 5/3 maddesini öne sürseler de daha sonra 5/4 maddesine   atıfta bulunmuꢀlardır.   Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmakta, eski CMUK’un 128. maddesine atıfla baꢀvuranların   gözaltı süresinin uzunluğuna itiraz edebilecekleri etkili bir baꢀvuru hakkına sahip olduklarını   belirtmektedir.   AĐHM, geçmiꢀte de bu baꢀvurudakine benzer sorunları ortaya koyan birçok kararı incelediğini   ve AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatır (Bkz. diğerleri   arasında, Yiğit ve diğerleri, no: 4218/02, 4260/02, 4262/02 ve 4271/02, 20 Kasım 2007).   AĐHM kendisine sunulan bütün unsurları incelemiꢀ ve Hükümetin bu davada farklı bir sonuca   ulaꢀmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiꢀtir. Bu nedenle,   AĐHM eski CMUK’un 128. maddesinde öngörülen baꢀvuru yoluna dair iç hukuk yollarının   tüketilmediği itirazını reddetmekte ve bütün baꢀvuranlar açısından AĐHS’nin 5/4 maddesinin   ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.   Baꢀvuranlar AĐHS’nin 5/1 ve 2. maddesinin ihlal edildiğini öne sürmektedir.   AĐHM baꢀvuranların bu ꢀikayetlerini incelemiꢀtir. Mahkemeye sunulan bütün delil unsurlarını   göz önünde bulundurarak AĐHS ile güvence altına alınan hak ve özgürlüklere yönelik   herhangi bir ihlalin yapılmadığı kanısına varmaktadır; dayanaktan yoksun bulunan bu   ꢀikayetlerin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragraflarına uygun olarak reddedilmesi   gerekir.   AĐHS’nin 6/3 c) maddesine göndermede bulunan baꢀvuranlar, gözaltında bulundukları sırada   avukat yardımından yararlanmadıkları gerekçesiyle savunma haklarının ihlal edildiğini ileri   sürmektedir.   Dava dosyasında yer alan bilgilerden baꢀvuranlar hakkında yürütülen ceza davasının iç   hukuktaki mahkemeler nezdinde halen sürdüğü anlaꢀılmaktadır. AĐHM bunun erken yapılmıꢀ   bir ꢀikayet olduğu kanısındadır. Đç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle bu ꢀikayet   AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragraflarına istinaden reddedilmektedir.   Baꢀvuranlar AĐHS’nin 8. maddesini hatırlatarak iç hukukun ihlal edilerek evlerinin arandığını   savunmaktadır.   AĐHM, baꢀvuranların AĐHM önünde öne sürdükleri ꢀikayeti iç hukukta özü itibariyle dahi dile   getirmediklerini not etmektedir. AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragrafları gereğince iç   hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle bu ꢀikayetin reddedilmesi uygun olacaktır.   Baꢀvuranlar son olarak ꢀikayetlerini iç hukukta öne sürebilecekleri bir baꢀvuru yolunun   bulunmaması nedeniyle AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir.   Baꢀvuranlar iç hukukta etkin baꢀvuru yolunun mevcut olmadığı ꢀikayetinin yanı sıra gözaltı   süresinin uzunluğundan da yakınmaktadır. AĐHM bu ꢀikayeti AĐHS’nin 5/4 maddesi   çerçevesinde inceleyecektir. Geriye kalanlar için ise AĐHM baꢀvuranların 13. madde uyarınca   savunulabilir bir ꢀikayete sahip olmadıklarına itibar etmektedir.   Geriye AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması hususu kalmaktadır. Baꢀvuranlar Kamuran   Kabul, Mehmet Kartal, Derviꢀ Algül, Hacı Đnan ve Reꢀit Atabay’ın her biri 15.000 Euro,   baꢀvuran Mehmet Ebuzeytoğlu 10.000 Euro, baꢀvuran Mehmet Baysal 7.000 Euro ve   baꢀvuran Hacı Aꢀkın 5.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir. Baꢀvuranlar ayrıca AĐHM   önünde yapmıꢀ oldukları yargılama giderleri için 3.460 Euro talep etmekte, kanıtlayıcı belge   niteliğinde Diyarbakır Barosu’nun avukatlık ücret tarifesini sunmaktadır.   Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.   AĐHM, hakkaniyete uygun ve gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal   kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirterek   manevi zarar için baꢀvuranlar Kamuran Kabul, Mehmet Kartal, Derviꢀ Algül, Hacı Đnan ve   Reꢀit Atabay’ın her birine 3.500 Euro, Mehmet Ebuzeytoğlu’na 1.500 Euro ve baꢀvuranlar   Mehmet Baysal ve Hacı Aꢀkın’ın her birine 500 Euro manevi tazminat ödenmesini uygun   görmektedir.   AĐHM baꢀvuranların talep ettikleri yargılama masrafları ile ilgili olarak, Avrupa Konseyi   tarafından adli yardım baꢀlığı altında verilen 850 Euro’nun ödenmesinin yeterli olacağı   kanısındadır.   BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,   1. AĐHS’nin 5/3 hakkında yapılan ꢀikayetler bakımından (baꢀvuranlar Mehmet Baysal ve   Hacı Aꢀkın haricinde) baꢀvurunun kabuledilebilir, bunun dıꢀında kalanların kabuledilemez   olduğuna;   2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin baꢀvuranlar Kamuran Kabul, Mehmet Kartal, Derviꢀ Algül, Hacı   Đnan, Reꢀit Atabay ve Mehmet Ebuzeytoğlu açısından ihlal edildiğine;   3. AĐHS’nin 5/4 maddesinin bütün baꢀvuranlar açısından ihlal edildiğine;   4. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   miktara yansıtılabilecek vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden   T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından manevi tazminat olarak baꢀvuranlar   Kamuran Kabul, Mehmet Kartal, Derviꢀ Algül Hacı Đnan ve Reꢀit Atabay’ın her birine 3.500   (üç bin beꢀ yüz) Euro, baꢀvuran Mehmet Ebuzeytoğlu’na 1.500 (bin beꢀ yüz) Euro ve   baꢀvuranlar Mehmet Baysal ve Hacı Aꢀkın’ın her birine 500 (beꢀ yüz) Euro ödenmesine;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;   5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.   paragraflarına uygun olarak 3 Kasım 2009 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.   5