9464/02

COUNCIL   AVRUPA   OF EUROPE   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ÜÇÜNCÜ DAĐRE   BAKAY – TÜRKĐYE   (Baꢀvuru no. 9464/02)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Aralık 2007   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.   ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 9464/02 no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı   Orhan Bakay’ın (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 17 Eylül 2001   tarihinde Đnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin   (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.   Baꢀvuran Diyarbakır Barosu avukatlarından M.A. Altunkalem tarafından temsil   edilmektedir.   AĐHM, 28 Eylül 2006 tarihinde baꢀvuruyu Hükümet’e bildirmeye ve AĐHS’nin 29/3.   maddesini uygulayarak, baꢀvurunun kabuledilebilirliğiyle esaslarını beraber incelemeye karar   vermiꢀtir.   OLAYLAR   DAVANIN KOꢁULLARI   doğumlu baꢀvuran Diyarbakır’da ikamet etmektedir.   Davanın olayları tarafların ifadelerine göre aꢀağıdaki gibi özetlenebilir.   Baꢀvuran 11 Ağustos 1994 tarihinde PKK’ya (Kürdistan Đꢀçi Partisi) üye olduğu   ꢀüphesiyle gözaltına alınmıꢀtır.   Olay yerinde yapılan soruꢀturma sırasında baꢀvuran güvenlik güçlerine bir silahın yerini   göstermiꢀtir.   Baꢀvuran 29 Ağustos 1994 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde görevli   tek hakim önüne çıkarılmıꢀ, hakim baꢀvuranın tutuklu olarak yargılanmasına karar vermiꢀtir.   Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı baꢀvuranla beraber diğer on   kiꢀi hakkında bir iddianame sunmuꢀtur. Baꢀvuran, Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesi   uyarınca, Devletin hakimiyeti altında bulunan topraklardan bir kısmını Devlet idaresinden   ayırmağa matuf fiil iꢀlemekle suçlanmıꢀtır. Cumhuriyet Savcısı baꢀvuranın H.Y. isimli kiꢀiyle   bombalama olayına karıꢀtığını ileri sürmüꢀtür.   Baꢀvuran 25 Kasım 1994 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde   hakkındaki iddiaları reddetmiꢀtir. Aynı tarihte, baꢀvuranın avukatı, ilk derece   mahkemesinden, H.Y. hakkında bombalama iddiaları ile ilgili cezai iꢀlemlerin baꢀlatılıp   baꢀlatılmadığına iliꢀkin bilgi istemesini talep etmiꢀtir. Diyarbakır Devlet Güvenlik   Mahkemesi talebi kabul etmiꢀ, Cumhuriyet Savcısı’ndan mahkemeye bilgi sunmasını   istemiꢀtir.   Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı 30 Mart 1995 tarihinde   mahkemeyi H.Y. ile ilgili takipsizlik kararı bulunduğu konusunda bilgilendirmiꢀtir.   Baꢀvuranın avukatı Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nden 26 Ekim 1995 tarihinde   baꢀvuranın tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmasını talep etmiꢀtir. Avukatın bu talebi   reddedilmiꢀtir.   ꢁubat 1996 tarihinde baꢀvuranın temsilcisi bir kez daha baꢀvuranın tutuksuz   yargılanmak üzere serbest bırakılmasını talep etmiꢀtir. Diğer hususlar meyanında, baꢀvurana   ait silahla ilgili düzenlenen bilirkiꢀi raporuna göre, bu silahın hiçbir yasadıꢀı eylemde   kullanılmadığını, baꢀvuran aleyhinde bir delil bulunmadığını savunmuꢀtur. Avukatın talebi   reddedilmiꢀtir.   Baꢀvuran, kendisi aleyhinde delil bulunmadığını yineleyerek, 8 ꢁubat 1996 ile 15 Nisan   tarihleri arasında tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmayı pek çok kereler talep   etmiꢀtir. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi 15 Nisan 1999 tarihinde baꢀvuranı Türk   Ceza Kanunu’nun 168/2. maddesi uyarınca PKK’ya üye olmaktan suçlu bulmuꢀ, on iki yıl altı   ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır.   Baꢀvuran bu karara itiraz etmiꢀtir. Đtiraz dilekçesinde, terör örgütü üyelerine af getiren   Sayılı Piꢀmanlık Yasası’na atıfta bulunarak, silahını güvenlik güçlerine teslim ettiğini ve   PKK hakkında bilgi verdiğini ileri sürerek mahkum edilmemesini talep etmiꢀtir.   Haziran 1999 tarihinde Anayasa’da yapılan değiꢀiklik sonucu, Diyarbakır Devlet   Güvenlik Mahkemesi heyetinde görevli askeri hakimin yerini sivil bir hakim almıꢀtır.   Yargıtay, 10 ꢁubat 2000 tarihinde ilk derece mahkemesinin baꢀvuran ve Đ.B. ismindeki   diğer sanık hakkındaki kararını, mahkemenin bu kiꢀilerin taleplerini 4450 Sayılı Kanun   uyarınca değerlendirmesi gerektiği gerekçesiyle bozmuꢀtur.   Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi 13 Nisan 2000 tarihinde Đçiꢀleri Bakanlığı’ndan   baꢀvuran ve Đ.B.’nin 4450 Sayılı Kanundan yararlanıp yararlanamayacakları hakkında görüꢀ   bildirmesini istemiꢀtir.   Đçiꢀleri Bakanlığı 10 Ağustos 2000 tarihinde sanıkların sözkonusu yasadan   yararlanamayacakları yönünde bir yazı göndermiꢀtir. Aynı tarihte Diyarbakır Devlet Güvenlik   Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı’na davanın esasına iliꢀkin görüꢀlerini iletmesini bildirmiꢀtir.   Cumhuriyet Savcısı 5 Ekim 2000 tarihinde esasa iliꢀkin görüꢀlerini bildirmiꢀtir.   Baꢀvuran 7 Aralık 2000 tarihinde savunma görüꢀünü bildirmiꢀtir.   Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi 14 Aralık 2000 tarihinde baꢀvuranın ve Đ.B.’nin,   Sayılı Kanun’un uygulanmasına iliꢀkin taleplerini reddetmiꢀ, bu kimseleri Türk Ceza   Kanunu’nun 168/2. maddesi uyarınca suçlu bulmuꢀtur. Baꢀvuran on iki yıl altı ay hapis   cezasına mahkum edilmiꢀtir. Baꢀvuran bu karara itiraz etmiꢀtir.   Yargıtay 2 Temmuz 2001 tarihinde 14 Aralık 2000 tarihli kararı onamıꢀtır.   Bu esnada, 21 Aralık 2000 tarihinde, 23 Nisan 1999 Tarihine Kadar Đꢀlenen Suçlardan   Dolayı ꢁartla Salıvermeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair 4616 Sayılı Kanun   yürürlüğe girmiꢀtir. Kanun, Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesi kapsamında suç iꢀleyen   kimselerin ꢀartlı olarak salıverilemeyeceklerini belirtir. Dolayısıyla baꢀvuran 4616 Sayılı   Kanun’dan yararlanamaz.   Baꢀvuran, terör örgütü üyelerine af getiren ve cezalarını hafifleten 4959 Sayılı Kanun’dan   yararlanmak için açtığı dava esnasında, 31 Ekim 2003 tarihinde cezaevinden salıverilmiꢀtir.   HUKUK   I. AĐHS’NĐN 6/1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI   Baꢀvuran, yargılama süresinin, AĐHS’nin 6/1. maddesinde belirtilen “makul süre”   kuralıyla örtüꢀmediğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. Bu maddenin ilgili kısmına göre:   “Herkes ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan ... [bir] mahkeme   tarafından davasının makul bir süre içinde ... görülmesini istemek hakkına sahiptir...”   Hükümet bu argümana itiraz etmiꢀtir. Göz önünde bulundurulacak süre 11 Ağustos 1994   tarihinde baꢀlamıꢀ, 2 Temmuz 2001 tarihinde sona ermiꢀtir. Dolayısıyla iki yargı aꢀamasından   önce geçen süre altı yıl on bir aydır.   A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin   AĐHM, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35/ 3. maddesi kapsamında dayanaktan yoksun olmadığını   kaydeder. Ayrıca baꢀvurunun baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilmez olarak   değerlendirilemeyeceğine iꢀaret eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir olarak ilan edilmek   durumundadır.   B. Esas   Yargılama aꢀamasının süresinin uzunluğunun makul olup olmadığı davanın koꢀulları ile   davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuran ve ilgili makamların tutumu gibi ölçütler ıꢀığında   değerlendirilmelidir (diğerlerinni yanısıra bkz. Pélissier ve Sassi – Fransa [BD], 25444/94).   AĐHM mevcut davadakine benzer sorunları ele alan davlarda sıklıkla AĐHS’nin 6/1.   maddesinini ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz. Pélissier ve Sassi – Fransa ve Tendik ve   Diğerleri – Türkiye, 23188/02).   AĐHM, kendisine ulaꢀan tüm bilgileri incelemiꢀ, Hükümet’in mevcut davada farklı bir   sonuca ulaꢀmasını sağlayabilecek hiçbir delil ya da görüꢀ sunmadığı kanısına varmıꢀtır.   Konuyla ilgili içtihadını göz önünde bulundurarak, AĐHM, bu davada yargılama sürecinin çok   uzun olduğu ve “makul süre” kuralına uymadığı sonucuna varmıꢀtır.   Buna göre AĐHS’nin 6/1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI   AĐHS’nin 41. maddesi’ne göre:   “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci   Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete   uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”   A. Tazminat   Baꢀvuran maddi tazminat olarak 5.000 Euro (EUR), manevi tazminat olarak ise 10.000   EUR talep etmiꢀtir.   Hükümet bu baꢀlık altında tazminat ödenmemesi gerektiğini belirtmiꢀtir. Baꢀka bir   seçenek olarak ise, AĐHM’nin ödenmesine karar vereceği her türlü tazminatın haksız iktisaba   yol açmaması gerektiğini ifade etmiꢀtir.   AĐHM talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı   bulunmadığını kaydetmektedir. Dolayısıyla bu talebi reddeder. Öte yandan baꢀvuranın bir   takım manevi zararlar görmüꢀ olduğu kanısındadır. Tarafsızlık esasıyla hareket ederek   baꢀvurana bu baꢀlık altında 3.500 EUR tazminat ödenmesine karar verir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Baꢀvuran ayrıca AĐHM önünde meydana gelen yargılama giderleri için 2.665 EUR talep   etmiꢀtir.   Hükümet talebin dayanaksız olduğunu belirtmiꢀtir.   AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı   ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM, baꢀvuranın   taleplerinin destekleyici hiçbir belge sunmadığını kaydeder. Bu nedenle AĐHM bu talebi   reddeder.   C. Gecikme faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına   üç puanlık bir artıꢀın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiꢀtir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE   1. Baꢀvurunun geri kalanının kabuledilebilir olduğuna;   2. AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine;   3. (a) AĐHS’nin 44. maddesi’nin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç   ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na   çevrilmek üzere ve uygulanabilecek her türlü vergi kesintisinden muaf tutularak   Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana 3.500 EUR (üç bin beꢀ yüz Euro) manevi   tazminat ödenmesine:   (b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına   kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı   oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   7. Baꢀvuranların adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddedilmesine   KARAR VERMĐꢀTĐR.   Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. maddesi’nin 2. ve   3. fıkraları uyarınca 13 Aralık 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.   Stanley NAISMITH   Zabıt Katibi   Boštjan M. ZUPANČIČ   Baꢀkan   5