9879/02;16232/02;27175/02

C O N S E I L D E   L ' E U R O P E   AVRUPA   KONSEYĐ   AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ   ĐKĐNCĐ DAĐRE   SEVER VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI   (Baꢀvuru no: 9879/02, 16232/02 ve 27175/02)   KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ   STRAZBURG   Kasım 2007   Đꢀbu karar AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafında belirtilen koꢀullar çerçevesinde   kesinleꢀecek olup bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.   ______________________________________________________________________________________   © T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2007. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan   Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,   davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile   Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak   suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.   USUL   Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ( 9879/02, 16232/02 ve 27175/02) no’lu üç   davanın nedeni ekte bilgileri sunulan bu ülke vatandaꢀlarının (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan   Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması   Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurulardır.   Baꢀvuranların avukatlarının isimleri ekte yer almaktadır.   OLAYLAR   I. DAVANIN KOꢀULLARI   A. 9879/02 No’lu baꢁvuru (Sever – Türkiye)   Devlet Su Đꢀleri genel Müdürlüğü 16 Ekim 1997 tarihinde baꢀvurana ait bir araziyi (911 ve   no’lu parseller) istimlak ederek bir komisyon tarafından belirlenen kamulaꢀtırma   tazminatını ödemiꢀtir.   Ödenen meblağ konusunda idare ile anlaꢀmazlığa düꢀen baꢀvuran kamulaꢀtırma bedelinin   artırımı talebiyle Dicle Asliye Hukuk Mahkemesine baꢀvurmuꢀtur.   1. 158 No’lu parsele iliꢁkin olarak   Mahkeme gecikme faizi 29 Mayıs 1998 tarihinden itibaren iꢀletilmek üzere 3.214.591.27 TL   kamulaꢀtırma tazminatı ödenmesine hükmetmiꢀtir.   Yargıtay 30 Ocak 2001 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.   Đdare 7 Kasım 2001 tarihinde baꢀvurana 9.568.320.000 TL tutarında ek kamulaꢀtırma   tazminatı ödemiꢀtir.   2. 911 No’lu parsele iliꢁkin olarak   Dicle Asliye Hukuk Mahkemesi 4 Temmuz 2000 tarihinde aldığı kararla baꢀvurana gecikme   faizi 28 Mayıs 1998 tarihinden itibaren iꢀletilmek üzere 1.228.968.675 TL tazminat   ödenmesine hükmetmiꢀtir.   Yargıtay 30 Ocak 2001 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.   Đdare 7 Kasım 2001 tarihinde ek kamulaꢀtırma tazminatı olarak baꢀvurana 3.717.800.000   tutarında ek ödeme yapmıꢀtır.   B. 16232/02 No’lu baꢁvuru (Gümral ve diğerleri – Türkiye)   Karayolları Genel Müdürlüğü bir otoyol inꢀa etmek maksadıyla baꢀvuranlara ait taꢀınmazları   Haziran 1997 tarihinde istimlak etmiꢀtir. Đdare, komisyonca belirlenen kamulaꢀtırma   bedelini 8 Ağustos 1999 tarihinde baꢀvuranlara ödemiꢀtir.   Ödenen meblağ konusunda idareyle anlaꢀmazlığa düꢀen baꢀvuranlar kamulaꢀtırma bedelinin   artırımı talebiyle Mersin Asliye Hukuk Mahkemesine baꢀvurmuꢀlardır. Baꢀvuranlara ait dava   dosyalarını birleꢀtiren Mahkeme, 24 Mart 2000 tarihinde kamulaꢀtırma tazminatı olarak   baꢀvuranlara, gecikme faizi 26 Ağustos 1999 tarihinden itibaren iꢀletilmek üzere   208.876.683.000 TL ödenmesine hükmetmiꢀtir.   Yargıtay 9 Ekim 2000 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.   Đdare 23 Temmuz 2001 tarihinde baꢀvuranlara 425.577.003.313 TL tutarında ek kamulaꢀtırma   tazminatı ödemiꢀtir.   C. 27175/02 No’lu baꢁvuru (Yalçın – Türkiye)   Devlet Hava Meydanları Đꢀletmesi Genel Müdürlüğü 9 Temmuz 1997 tarihinde baꢀvurana ait   taꢀınmazları istimlak ederek bir tazminat ödemiꢀtir.   Ödenen kamulaꢀtırma bedeli konusunda idare ile anlaꢀmazlığa düꢀen baꢀvuran kamulaꢀtırma   bedelinin artırımı talebiyle Antalya Asliye Hukuk Mahkemesine baꢀvurmuꢀtur.   Mahkeme 9 Ağustos 2001 tarihinde aldığı bir kararla gecikme faizi 17 Aralık 1997 tarihinden   itibaren iꢀletilmek üzere baꢀvurana 23.094.631.014 TL tazminat ödenmesine hükmetmiꢀtir.   Yargıtay 5 Kasım 2001’de 9 Ağustos tarihli kararı onamıꢀtır.   Đdare 18 Eylül 2001 tarihinde baꢀvurana 71.613.650.000 TL tutarında ek kamulaꢀtırma   tazminatı ödemiꢀtir.   Yargıtay 4 ꢁubat 2002 tarihinde aldığı kararla idare tarafından yapılan karar düzeltme talebini   reddetmiꢀtir.   HUKUK   I. DAVALARIN BĐRLEꢀTĐRĐLMESĐ   Olaylar ve esasa iliꢀkin gündeme getirdikleri meseleler bakımından davalar arasındaki   benzerliğe istinaden AĐHM, içtüzüğünün 42/1 maddesi uyarınca bu davaların birleꢀtirilmesi   gerektiği kanaatine varmıꢀtır.   II. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐꢀKĐN   AĐHS’ye ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunan baꢀvuranlar, Devlet tarafından   tazminatın geç ödenmesi ve gecikme faizi oranının Türkiye’deki yüksek enflasyon karꢀısında   yetersiz kalması sebebiyle ek kamulaꢀtırma tazminatının değerini yitirmesinden ꢀikayetçi   olmaktadırlar. Gümral ve diğerleri davasında baꢀvuranlar aynı zamanda AĐHS’nin 6.   maddesine atıfta bulunmuꢀlardır. AĐHM bu baꢀvuruları yalnızca 1 No’lu Ek Protokol’ün 1.   maddesi yönünden inceleyecektir.   Hükümet, baꢀvuranların Borçlar Kanunun 105. maddesinde kendilerine tanınan baꢀvuru   hakkını gerektiği gibi kullanmadıkları gerekçesiyle AĐHS’nin 35. maddesinin 1. fıkrasında   istenildiği üzere iç hukuk yollarını tüketmediklerini savunmaktadır.   Buna benzer bir ꢀikayeti daha evvel Aka (adıgeçen, prg. 34-37) davasında reddettiğini   anımsatan AĐHM, daha önce vardığı bu sonuçtan ayrılmak için herhangi bir gerekçe   görmemektedir.   Đçtihadından doğan ölçütleri ve elinde bulunan unsurları (bkz., özellikle, adıgeçen, Akkuꢀ ve   Aka kararları) göz önünde bulunduran AĐHM, baꢀvuruların esastan incelenmesi gerektiği   kanaatine varmıꢀtır. Netice olarak AĐHM baꢀvuruların herhangi bir kabuledilemezlik   gerekçesinin bulunmadığını tespit etmektedir.   III. ESASA ĐLĐꢀKĐN   Daha önce müteaddit defalar mevcut davadakine benzer meseleleri gündeme getiren davaları   incelemiꢀ olan AĐHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitinde   bulunmuꢀtu (bkz. adıgeçen Akkuꢀ, prg. 30-31, ve Aka, prg. 50-51, kararları).   AĐHM, mevcut davada farklı bir neticeye varabilmesi için Hükümet tarafından ikna edici   herhangi bir olay ya da argüman sunulmadığını kaydetmektedir. AĐHM, ulusal mahkemeler   tarafından hükmedilen ek kamulaꢀtırma tazminatının geç ödenmesinden yalnızca   kamulaꢀtırmayı yapan idarenin sorumlu olduğunu ve bu gecikmenin mülk sahiplerini   mülklerinin kamulaꢀtırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha soktuğunu tespit etmektedir.   AĐHM, baꢀvuranların, genel yararın gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması   arasında olması gereken adil dengeyi bozan alıꢀılmıꢀın dıꢀında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak   zorunda kaldıkları kanaatine varmaktadır.   Bu itibarla 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.   IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA   A. Tazminat   Sever davasında baꢀvuran maddi tazminat olarak 7.621 ABD Doları (yaklaꢀık 5.774 Euro)   talep etmektedir.   Gümral ve diğerleri davasında baꢀvuranlar 45.622 ABD Doları (yaklaꢀık 34.590 Euro) maddi   tazminat ve 5.000 ABD Doları (yaklaꢀık 3.790 Euro) manevi tazminat talep etmektedirler.   Yalçın davasında ise baꢀvuran azami 35.187 ABD Doları (yaklaꢀık 26.260 Euro) maddi   tazminat talep etmektedir. Baꢀvuran ayrıca 20.000 ABD Doları (yaklaꢀık 14.925 Euro)   manevi tazminat talep etmektedir.   Bu iddialara itiraz eden Hükümet, sözkonusu taleplerin mesnetsiz olduğu kanaatindedir.   Hükümet Sever davasında baꢀvuranın uğradığını iddia ettiği kaybın, baꢀvurana ait   kamulaꢀtırmaya konu üçüncü bir parsele yüksek bir bedel ödenmesi suretiyle telafi edildiğini   belirtmektedir. Hükümet AĐHM’yi, baꢀvuranın maddi zararını hesaplarken üç parselin her biri   için yapılan ödemeleri dikkate almaya davet etmektedir.   AĐHM, Sever davasında ihtilaf konusu parsellerin her birinin ayrı bir medeni yargılamaya ve   ayrı kararlara konu olduğunu ve bu kararlardan hiçbirinde diğer parseller için yapılan   ödemelere atıfta bulunulmadığını kaydetmektedir. AĐHM ayrıca Hükümet tarafından   zikredilen üçüncü parsel için tahakkuk eden ödemenin, 2004 yılı Haziran ayında yani bu   baꢀvuruya konu olan diğer iki parsel için ödeme yapılmasından üç yıl sonra gerçekleꢀtiğini   gözlemlemektedir. Dolayısıyla 911 ve 158 no’lu parsellere iliꢀkin verilen kararların infazı   bağımsız olarak yürütülmüꢀtür. Baꢀvuranın ꢀikayetinin muhtevasını göz önünde bulunduran   AĐHM, elindeki unsurların ıꢀığında, Hükümet tarafından önerilen muhakeme tarzını   izlemeyecektir. Bu itibarla maddi kaybın, kesinlik kazanmıꢀ ayrı bir yargı kararında   hükmedilen ek kamulaꢀtırma tazminatının ödenmesinde meydana gelen gecikmeye bağlı   olarak hesaplanması yerinde olacaktır.   Đçtihadının ıꢀığında kendi hesaplama yöntemine baꢀvuran AĐHM, maddi tazminat olarak,   - - - Sever davasında baꢀvurana 1.325 Euro ;   Gümral ve diğerleri davasında baꢀvuranlara ortaklaꢀa 34.590 Euro ;   Yalçın davasında baꢀvurana 26.260 Euro.   ödenmesinin makul olacağını takdir etmektedir.   Manevi tazminata iliꢀkin olarak ise AĐHM, ihlal tespitinin baꢀlı baꢀına yeterli bir adil tatmin   teꢀkil edeceği kanaatindedir.   B. Yargılama masraf ve giderleri   Sever davasında baꢀvuran, yargılama masraf ve giderleri baꢀlığı altında herhangi bir meblağ   talep etmemiꢀtir. Gümral davasında yargılama masraf ve giderleri için 3.000 Euro talep eden   baꢀvuranlar herhangi bir fatura ya da avukatlık ücret sözleꢀmesi sunmamıꢀlardır. Yalçın   davasında ise baꢀvuran herhangi bir belge sunmaksızın 1.000 ABD Doları talep etmektedir.   AĐHM’nin yerleꢀik içtihadı uyarınca, 41. madde bağlamında yargılama masraf ve giderlerinin   ödenmesi ancak bu masraf ve giderlerin gerçekliğinin, gerekliliğinin ve de makul miktarda   olduğunun ortaya konulması halinde mümkündür (Iatridis – Yunanistan (adil tatmin), no:   31107/96, prg. 54).   AĐHM, baꢀvuranların yargılama masraf ve giderleri baꢀlığı altında bulundukları taleplerin   gerekli belgelerle desteklenmediğini gözlemlemektedir. Dolayısıyla bu talepleri reddetmek   yerinde olacaktır.   C. Gecikme faizi   AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç   puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.   BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE   1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine ;   2. Baꢀvuruların kabuledilebilir ilan edilmesine ;   3. 1. No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine ;   4. Baꢀvuranların maruz kaldıkları manevi zarar için ihlal tespitinin yeterli bir adil tatmin   teꢀkil edeceğine ;   5. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,   ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet   tarafından :   i. maddi tazminat olarak baꢀvuran Bekir Sever’e (ya da hak sahiplerine) 1.325   Euro (bin üç yüz yirmi beꢀ Euro) ;   ii. maddi tazminat olarak baꢀvuranlar Dudu Gümral, Fadiye Erkan, Perihan Öz,   Durmuꢀ Uzun, Turhan Uzun, Necdet Uzun, Nedim Uzun, Hatice Uzun, Bayram Ali   Uludağ, Raziye Uludağ, Sadiye Uludağ, Servet Uludağ, Yücel Uludağ, Hasan   Uludağ ve Halil Uludağ’a (ya da hak sahiplerine) ortaklaꢀa 34.590 Euro (otuz dört   bin beꢀ yüz doksan Euro) ;   iii. maddi tazminat olarak baꢀvuran Mustafa Yalçın’a (ya da hak sahiplerine) 26.260   Euro (yirmi altı bin iki yüz altmıꢀ Euro) ödenmesine ;   iii. bu miktarın her türlü vergi ve kesintiden muaf tutulmasına ;   b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet   tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan   fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;   6. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;   Karar vermiꢀtir.   Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve   3. paragraflarına uygun olarak 20 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir   EK   9879/02 No’lu Sever baꢁvurusu   Baꢁvuran : Bekir Sever   Avukat : Diyarbakır Barosu avukatlarından Ayꢀe Aslan.   Baꢁvuru tarihi : 14 Aralık 2001   Tebliğ tarihi : 3 Haziran 2006   16232/02 No’lu Gümral ve diğerleri baꢁvurusu   Baꢁvuranlar :   Dudu Gümral, Fadiye Erkan, Perihan Öz, Durmuꢀ Uzun, Turhan Uzun, Necdet Uzun,   Nedim Uzun, Hatice Uzun, Bayram Ali Uludağ, Raziye Uludağ, Sadiye Uludağ, Servet   Uludağ, Yücel Uludağ, Hasan Uludağ ve Halil Uludağ   Avukatlar : Ankara Barosu avukatlarından Tekin Akıllıoğlu, Adil Aktay ve   Mustafa Nerse   Baꢁvuru tarihi : 15 Ocak 2002   Tebliğ tarihi : 31 Mayıs 2006   27175/02 No’lu Yalçın baꢁvurusu   Baꢁvuran : Mustafa Yalçın   Avukat : Antalya Barosu avukatlarından Ahmet Elvan Tetik.   Baꢁvuru tarihi : 11 Mart 2002   Tebliğ tarihi : 6 Kasım 2006