III CZP 25/09

Sygn. akt III CZP 25/09 POSTANOWIENIE Dnia 22 maja 2009 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z powództwa Daniela S. i Iwety C. przeciwko Skarbowi Państwa - Naczelnikowi Trzeciego Urzędu Skarbowego w S. i Komendantowi Miejskiemu Policji w S. o zapłatę, na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 maja 2009 r., na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 14 stycznia 2009 r., "Czy dopuszczalna jest droga sądowa dla dochodzenia przez prowadzącego parking od Skarbu Państwa należności za holowanie i przechowywanie pojazdu (zajętego na podstawie art. 129 ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym - w brzmieniu tekstu pierwotnego - Dz.U. Nr 98, poz. 602 z 1997 r.), którego własność przeszła na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji wydanej przed dniem 1 stycznia 2002 roku, przez powołany wówczas do tego organ (Komendanta Miejskiego Policji)?" odmawia podjęcia uchwały. 2 Uzasadnienie Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy rozpoznawaniu przez Sąd Apelacyjny apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego, wydanego sprawie, której przedmiotem było żądanie zasądzenia wynagrodzenia za usunięcie, przewóz i przechowywanie na parkingu usuniętych z drogi pojazdów samochodowych. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 21 stycznia 2008 r. oddalił zarzut niedopuszczalności drogi sądowej i wyrokiem z tego samego dnia oddalił powództwo. W sprawie tej ustalono, że powodowie w ramach działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki cywilnej w dniu 23 marca 2000 r. zawarli z Komendantem Miejskim Policji w S. umowę o współdziałaniu w zakresie parkowania pojazdów usuniętych w przypadkach określonych w art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602 ze zm.; dalej: „Pr.r.d.”) oraz umowę o współdziałaniu w zakresie usuwania i przemieszczania tych pojazdów. W umowach tych przewidziano, że wynagrodzenie za sprawowanie pieczy nad pojazdami obciążać będzie ich właścicieli, przy czym wyłączono możliwość jego dochodzenia od Policji. Powodowie wykonywali obie umowy, dokonując czynności usuwania, przewozu i parkowania pojazdów zabezpieczonych przez Policję. W 2001 roku Komendant Miejski Policji wydał – na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 2 dekretu z dnia 18 września 1954 r. o likwidacji nie podjętych depozytów i nie odebranych rzeczy (Dz. U. Nr 41, poz. 184 ze zm.) oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1971 r. w sprawie orzekania o przejściu depozytów na własność Państwa (Dz. U. Nr 7, poz. 78 ze zm.) - decyzje o sprzedaży nie podjętych samochodów i przekazaniu uzyskanych pieniędzy na konto sum depozytowych. W odniesieniu do pojazdu Peugeot 205 GL orzeczono wyrokiem karnym jego przepadek na rzecz Skarbu Państwa. Po wymianie korespondencji między stronami ostatecznie odebrano pojazdy powodom w dniach 22-23 lutego 2002 r. Powodowie skierowali wobec Policji żądanie zapłaty za usunięcie, przewóz i parkowanie pojazdów, a następnie - wobec Urzędu Skarbowego. Postanowieniem Naczelnika 3 Urzędu Skarbowego z dnia 8 października 2002 r. przyznano powodom wynagrodzenie za sprawowanie dozoru nad samochodami znajdującymi się na parkingu w kwocie 9.096,32 zł. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2002 r. Dyrektor Izby Skarbowej uchylił to orzeczenie i umorzył postępowanie w sprawie stwierdzając, że powodowie nie występowali w charakterze dozorcy w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W decyzji tej wskazano, że roszczenie powodów ma swoje źródło w stosunku cywilnoprawnym i mogłoby być dochodzone w postępowaniu przed sądem cywilnym. Sąd Okręgowy wskazał, że ustalenia powyższe nie pozwalają przyjąć, iż powodów łączyła z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego umowa przechowania. Powodowie otrzymali wynagrodzenie – ustalone w drodze decyzji administracyjnej - za parkowanie pojazdów w okresie od doręczenia organowi likwidacyjnemu postanowień o zbyciu depozytów do chwili ich odebrania z parkingu. Roszczeń dotyczących okresu wcześniejszego winni oni dochodzić w pierwszej kolejności od właścicieli pojazdów, a nie bezpośrednio od pozwanego. Sąd Apelacyjny, rozpoznając apelację powodów od powyższego wyroku, powziął wątpliwość co do dopuszczalności drogi sądowej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Związanie sądu drugiej instancji uchwałą rozstrzygającą zagadnienie prawne (art. 390 § 2 k.p.c.) stanowi wyjątek od konstytucyjnej zasady podległości sędziów tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Z tego też względu art. 390 § 1 k.p.c. musi być wykładany w sposób ścisły, bez żadnych koncesji na rzecz argumentów natury celowościowej lub utylitarnej (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2007 r., III CZP 163/06, nie publ. oraz z 19 listopada 2008 r., III CZP 21/08, nie publ.). Przedmiotem zagadnienia prawnego może być jedynie problem prawny budzący poważne wątpliwości, od rozwiązania którego zależy rozstrzygnięcie sprawy rozpoznawanej w wyniku apelacji strony od wyroku sądu pierwszej instancji (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 grudnia 2006 r., III CZP 112/06, nie publ.; z dnia 25 stycznia 2007 r., III CZP 100/06, nie publ.; z dnia 12 października 2005 r., III CZP 68/05, nie publ.). 4 Sąd Apelacyjny wskazał, że źródłem wątpliwości w kwestii dopuszczalności drogi sądowej w zakresie roszczeń skierowanych przeciwko Komendantowi Policji są postanowienia umów o współdziałaniu zawierające elementy władcze, uniemożliwiające powodom odmowę przyjęcia na parking samochodu usuniętego z drogi, zaś w odniesieniu do roszczeń wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego - brak przesłanek do stwierdzenia, że pomiędzy tą jednostka organizacyjną Skarbu Państwa a powodami zawiązał się obligacyjny stosunek przechowania oraz brak przepisu szczególnego, który wyłączałby rozpoznawanie wynikłego pomiędzy stronami sporu na drodze postępowania cywilnego. Odnosząc się do tak ujętych wątpliwości zauważyć należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntował się pogląd, zgodnie z którym droga sądowa jest dopuszczalna zawsze wtedy, gdy powód opiera swoje roszczenie procesowe na zdarzeniach prawnych, które mogą stanowić źródło stosunków cywilnoprawnych. O dopuszczalności tej drogi decydują zatem okoliczności faktyczne przytoczone jako podstawa dochodzonego roszczenia, nie zaś obiektywne istnienie tego roszczenia albo stosunku prawnego pomiędzy stronami (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2004 r., IV CK 113/03, nie publ.; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca 1999 r., II CKN 340/98, OSNC 1991, nr 9, poz. 161; z dnia 22 sierpnia 2000 r., IV CKN 1188/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 20; z dnia 22 sierpnia 2007 r., III CZP 76/07, nie publ.; uchwałę Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 5 kwietnia 2006 r., III CZP 121/05, OSNC 2006, nr 11, poz. 178). Warto też zwrócić uwagę na pojawiające się w najnowszym orzecznictwie próby złagodzenia, aprobowanego dotychczas, dychotomicznego rozdziału drogi sądowej i drogi administracyjnej (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r., I OPS 3/07, ONSA/WSA 2008, nr 2, poz. 21). Przedstawione przez Sąd Apelacyjny zagadnienie prawne pomija przytoczone wyżej stanowisko judykatury, wskazujące na potrzebę szerokiego rozumienia pojęcia sprawy cywilnej. Zostało ono bowiem ujęte w oderwaniu od twierdzeń powodów, na których oparte zostały zgłoszone przez nich roszczenia. 5 Powodowie reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika w sposób wyraźny powołali się na cywilnoprawny charakter roszczeń dochodzonych zarówno przeciwko Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, jak i Komendantowi Policji, przytaczając także ich podstawę prawną – art. 835 k.c. W rozpoznawanej sprawie ocena charakteru prawnego roszczeń powodów była już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w uzasadnieniu wyroku 27 lutego 2007 r. uwzględniającego skargę kasacyjną od wydanego wcześniej przez Sąd Apelacyjny wyroku z dnia 4 kwietnia 2006 r. Sąd Najwyższy nie stwierdził wówczas niedopuszczalności drogi sądowej. Uchylając to orzeczenie i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, nie podzielił stanowiska skarżących (powodów), że łączyła ich z pozwanym Skarbem Państwa – Naczelnikiem Trzeciego Urzędu Skarbowego w S. umowa przechowania. Wskazał natomiast na konieczność ustalenia, czy umowa o współdziałaniu przy parkowaniu pojazdów zawarta przez powodów z Komendantem Miejskim Policji w S., mająca cechy umowy przechowania, w zakresie, w jakim przewiduje możliwość dochodzenia wynagrodzenia za sprawowanie pieczy nad pojazdami jedynie od ich właścicieli, jest zgodna z naturą tego stosunku prawnego, czy też zachodzi nieważność tej klauzuli umownej. W świetle przytoczonej argumentacji nie ulega wątpliwości, że Sąd Najwyższy dokonując powyższej oceny miał na uwadze wspomniane wyżej szerokie rozumienie sprawy cywilnej, a w konsekwencji uznał, że przedmiotem procesu cywilnego jest roszczenie procesowe oderwane od materialnoprawnego „usprawiedliwienia” roszczenia zgłoszonego w pozwie. Stanowisko powyższe i to, co trzeba wyraźnie podkreślić, w odniesieniu do wszystkich roszczeń powodów (także wynagrodzenia za holowanie i przechowanie samochodu marki Peugeot, którego przepadek orzeczono w postępowaniu karnym) w dalszym ciągu pozostaje aktualne, gdyż – jak stwierdził to sam Sąd Apelacyjny – stan faktyczny rozpoznawanej sprawy i mające zastosowanie do jego oceny przepisy prawne nie uległy zmianie. Wbrew wątpliwościom Sądu Apelacyjnego, odmiennego zapatrywanie nie usprawiedliwia pogląd Sądu Najwyższego wyrażony postanowieniu z dnia 19 czerwca 2007 r., III CZP 47/07 (OSNC 2008, nr 7-8, poz. 80). 6 Orzeczenie to wydane zostało na gruncie innego stanu prawnego (art. 130a ust. 10 Pr.r.d.). Przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego nie była też kwestia znaczenia – dla dopuszczalności drogi sądowej - wskazania przez powoda cywilnoprawnego charakteru dochodzonego roszczenia. Reasumując stwierdzić należy, że przedstawione zagadnienie prawne nie pozostaje w bezpośrednim związku z problemami wymagającymi rozstrzygnięcia przy rozpoznawaniu przez Sąd Apelacyjny środka odwoławczego. Nie nawiązuje ono do sytuacji faktycznej i prawnej, jaka wystąpiła w sprawie. Rozważanie zagadnień natury teoretycznej nie należy do zadań Sądu Najwyższego. Skoro pytanie ma charakter abstrakcyjny, oderwany od okoliczności rozpoznawanej sprawy, to odpowiedź na nie jest potrzebna do wydania rozstrzygnięcia. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c. i art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.), orzekł jak w sentencji.