V KK 287/16

Sygn. akt V KK 287/16 POSTANOWIENIE Dnia 9 listopada 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marek Pietruszyński SSN Barbara Skoczkowska Protokolant Patrycja Kotlarska przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Andrzeja Pogorzelskiego w sprawie J. J. w przedmiocie warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 9 listopada 2016 r., kasacji wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego na niekorzyść od postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. akt II AKzw (...), zmieniającego postanowienie Sądu Okręgowego w O. z dnia 12 stycznia 2016 r., sygn. akt IV Kow (...), 1. oddala kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. obciąża Skarb Państwa kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 11 lutego 2013 r. [sygn. akt II AKa (...)] zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 6 maja 2011 r. [sygn. akt XXI K (...)] J. J. został prawomocnie skazany za przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. na karę 6 lat pozbawienia wolności oraz na grzywnę w wysokości 2 360 stawek dziennych, przy ustaleniu wysokości jednej stawki dziennej na kwotę 2.000 złotych. Został także zobowiązany do częściowego naprawienia szkody w kwocie 54.000.000 złotych na rzecz E. S.A. w K. w B. Na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczono skazanemu okres rzeczywistego pozbawienia wolności 4 lat 6 miesięcy i 7 dni. Konsekwencją tego było nabycie przez skazanego uprawnienia do ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie (na podstawie art. 78 § 2 k.k.). Postanowieniem Sądu Okręgowego w O. z dnia 12 stycznia 2016 r. [sygn. akt IV Kow (...)], na podstawie art. 77 § 1 k.k., art. 78 § 1 k.k. oraz art. 161 § 1 k.k. w., odmówiono udzielenia J. J. warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbycia reszty orzeczonej kary pozbawienia wolności. Po rozpoznaniu wniesionego od powyższego postanowienia zażalenia Sąd Apelacyjny, postanowieniem z dnia 30 czerwca 2016 r. [sygn. akt II AKzw (...)] na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k.w. zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że na podstawie art. 77 § 1 k.k. i art. 78 § 2 k.k. warunkowo zwolnił J. J. z odbycia reszty kary oraz na podstawie art. 80 § 2 k.k. wyznaczył mu okres próby do dnia 30 czerwca 2019 r. Od powyższego postanowienia kończącego postępowanie kasację w trybie art. 521 § 1 k.p.k. wniósł Minister Sprawiedliwości - Prokurator Generalny, zarzucając przedmiotowemu rozstrzygnięciu: I. rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 7 k.p.k., art. 92 k.p.k., art. 98 § 1 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., polegające na tym, że Sąd Apelacyjny orzekając odmiennie co do istoty, nie dokonał wszechstronnej, kompletnej i wnikliwej oceny wszystkich przesłanek z art. 77 § 1 k.k., na podstawie których ustala się prognozę kryminologiczno - społeczną dotyczącą skazanego, z uwzględnieniem wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, a także zasad prawidłowego rozumowania i nie poddał w tym zakresie analizie i ocenie całego materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania, zaś w uzasadnieniu wydanego orzeczenia nie wyjaśnił i nie wskazał w sposób należyty przesłanek zajętego stanowiska, a w szczególności nie wykazał, że stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu I instancji było wadliwe oraz nie zaprezentował argumentacji 3 uzasadniającej taki wniosek, co w konsekwencji doprowadziło do wydania wadliwego postanowienia o warunkowym przedterminowym zwolnieniu J. J. z odbycia reszty kary, II. rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisu art. 159 § 1 zd. drugie k.k.w. w zw. z art. 65 § 1 k.k., poprzez nie orzeczenie wobec J. J., który został warunkowo przedterminowo zwolniony z odbycia reszty kary i wyznaczono mu trzyletni okres próby, dozoru kuratora sądowego, w sytuacji gdy prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 11 lutego 2013 r., sygn. akt II AKa (...), zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 6 maja 2011 r., sygn. akt XXI K (...), został on uznany winnym popełnienia przestępstwa, z którego uczynił sobie stałe źródło dochodu, co powodowało, że w świetle wyżej wymienionych przepisów prawa materialnego orzeczenie wobec niego dozoru kuratora było obligatoryjne. Podnosząc powyższe zarzuty Minister Sprawiedliwości - Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. W kasacji Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego w odniesieniu do sposobu ustalenia przez Sąd Apelacyjny, że zostały spełnione przesłanki zastosowania wobec J. J. warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozbawienia wolności. W szczególności zakwestionowano w niej znaczenie prognostyczne upływu czasu, jaki minął od chwili popełnienia przypisanego J. J. przestępstwa. Należy w tym kontekście podkreślić, że z uzasadnienia postanowienia Sądu odwoławczego jednoznacznie wynika, że nie sam upływ czasu miał decydować o pozytywnej prognozie, ale okoliczność, że w ciągu 15 lat od czasu popełnienia przestępstwa skazany nie dopuścił się ponownie czynu karalnego. Fakt ten w oczywisty sposób musi rzutować na ocenę prawdopodobieństwa ponownego popełnienia przez sprawcę przestępstwa w przyszłości. Trafnie w kasacji wskazano, że okoliczności popełnienia przestępstwa także mają wartość prognostyczną i w tym znaczeniu powinny zostać rozważone w postępowaniu w przedmiocie stosowania warunkowego zwolnienia. Dotyczy to 4 zwłaszcza tych okoliczności, które mogą świadczyć o demoralizacji sprawcy czy trwałym braku poszanowania dla porządku prawnego. Muszą być one wszakże traktowane na równi z innymi czynnikami prognostycznymi. Taką perspektywę oceny przyjął również Sąd odwoławczy, wskazując, że decydujące znaczenie dla oceny prawdopodobieństwa ponownego popełnienia przez J.J. miało jego zachowanie na przestrzeni ostatnich lat w czasie których nie odnotowano konfliktów prawem, a wręcz przeciwnie, podejmował on działania świadczące o integracji społecznej. Autor kasacji zdaje się także uważać, że Sąd odwoławczy, orzekając reformatoryjnie, obowiązany jest podjąć polemikę ze wszystkimi argumentami, które przedstawił w uzasadnieniu swojego orzeczenia Sąd I instancji. Powołane w kasacji przepisy procesowe, których naruszenie zarzucono Sądowi odwoławczemu, obowiązku takiego wszakże nie przewidują. Podejmując odmienne rozstrzygnięcie co do meritum sprawy, Sąd odwoławczy winien jest uzasadnić swoje stanowisko, wykazując spełnienie przesłanek materialnoprawnych, przy czym rozumowanie sądu musi pozostawać w granicach wyznaczonych przez treść art. 7 k.p.k. Zarzucając w kasacji Sądowi odwoławczemu naruszenie prawa procesowego w zakresie ustalenia przesłanki pozytywnej prognozy kryminologicznej należało wykazać, że wnioskowanie sądu w sposób oczywisty ma charakter nieracjonalny - a więc jest dowolne, a nie swobodne w zakresie ustaleń faktycznych i wyprowadzanych z tych ustaleń wniosków. Samo stwierdzenie, że Sąd odwoławczy nie odniósł się do wszystkich argumentów, które w swoim uzasadnieniu zawarł Sąd I instancji odmawiając zastosowania warunkowego zwolnienia, nie uzasadnia wniosku, że rozstrzygnięcie Sądu odwoławczego jest nietrafne, ani też nie podważa racjonalności wnioskowania, które doprowadziło ten sąd do konkluzji o spełnieniu przesłanek zastosowania tej instytucji probacyjnej. Innymi słowy pominięcie przez Sąd odwoławczy któregoś z argumentów, które przekonały Sąd I instancji o braku przesłanek do zastosowania warunkowego zwolnienia, nie oznacza, że w ten sposób a priori odmienne wnioskowanie Sądu odwoławczego narusza standard oceny dowodów. Z istoty dopuszczalności orzekania reformatoryjnego wynika, że te same okoliczności faktyczne mogą zostać odmiennie ocenionee przez sąd odwoławczy. O ile ocena ta spełnia 5 wymagania z art. 7 k.p.k. pozostaje pod ochroną tego przepisu i nie może być kwestionowana w trybie kasacji. W trybie tym nie można bowiem kwestionować oceny ustaleń faktycznych także wówczas, gdy dotyczą okoliczności istotnych z zakresu sędziowskiego wymiaru kary. Ma to szczególne znaczenie szczególnie wówczas, gdy chodzi o instytucje sędziowskiego wymiaru kary o charakterze fakultatywnym. Z istoty rzeczy bowiem instytucje te zakreślają szerszy zakres sędziowskiego uznania. W kasacji nie wskazano także, które okoliczności ujawnione w postępowaniu pozostały poza zakresem oceny Sądu odwoławczego (art. 92 k.p.k.). Postanowienie tego Sądu zawierało uzasadnienie, w którym szczegółowo podano, czym kierował się Sąd udzielając warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozbawienia wolności oraz dlaczego zarzuty podniesione w zażaleniu obrońcy skazanego uznał za zasadne. Analiza kasacji wskazuje natomiast, iż jej Autor odmiennie ocenia znaczenie okoliczności ustalonych w postępowaniu dotyczącym warunkowego zwolnienia. W istocie jednak owa odmienna ocena stanowi polemikę z wnioskami i ocenami Sądu odwoławczego. Jak już wcześniej wskazano, stosowanie warunkowego zwolnienia ma charakter fakultatywny, a w związku z tym pozostaje w sferze sędziowskiego uznania. W tej sferze sądy powszechne realizują konstytucyjną kompetencję sprawowania „wymiaru sprawiedliwości" w indywidualnych sprawach. Sfera ta może być przedmiotem ocen Sądu Najwyższego w trybie kasacyjnym tylko w perspektywie naruszenia prawa. Sąd Najwyższy nie pełni bowiem w takim przypadku funkcji sądu odwoławczego. Inicjując w trybie kasacyjnym kontrolę rozstrzygnięcia odejmowanego w zakresie fakultatywnych instytucji sądowego wymiaru kary (co obejmuje także modyfikacje tej kary w trakcie jej wykonywania) konieczne jest wykazanie, że doszło do takiego rażącego naruszenia konkretnych regulacji prawa procesowego, że mogło to mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W kasacji Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego nie wskazano żadnego przepisu prawa, który nakazywałby Sądowi odwoławczemu odnosić się szczegółowo do wszystkich argumentów i wniosków prezentowanych przez Sąd I instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Z tego powodu należało uznać ten zarzut za oczywiście bezzasadny. 6 W odniesieniu do drugiego zarzutu sformułowanego w kasacji, a dotyczącego naruszenia przez Sąd odwoławczy prawa materialnego przez nieorzeczenie dozoru wobec J. J. w okresie warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary pozbawienia wolności, to zarzut ten jest w istocie niedopuszczalny. Brak rozstrzygnięcia o dozorze w postanowieniu o warunkowym zwolnieniu może być bowiem sanowany w każdym czasie z uwagi na treść art. 163 § k.k.w., który to przepis przewiduje możliwość orzeczenia dozoru w okresie próby, choćby nie był on orzeczony w postanowieniu o warunkowym zwolnieniu z odbycia reszty kary pozbawienia wolności. W tym sensie brak rozstrzygnięcia o dozorze nie ma charakteru orzeczenia, które w sposób definitywny wykluczyło możliwość ustanowienia takiego dozoru odrębnym postanowieniem. W istocie urząd prokuratorski, dostrzegając konieczność zastosowania wobec J. J. dozoru w okresie próby, winien niezwłocznie wystąpić o jego orzeczenie na podstawie art. 163 § 2 k.k.w. Rozstrzygnięcie to może także podjąć sąd z urzędu. Mając na względzie powyższe okoliczności, należało orzec jak w sentencji. r.g.