V KS 51/25

V KS 51/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lutego 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Igor Zgoliński (przewodniczący) SSN Paweł Kołodziejski (sprawozdawca) SSN Marek Siwek w sprawie R. J. i J. 1. J. oskarżonych o czyn z art. 306c § 1 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 26 lutego 2026 r., skargi wniesionej przez prokuratora na wyrok sądu odwoławczego – Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 17 września 2025 r., sygn. VI Ka 150/25, częściowo uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Miastku z dnia 10 lutego 2025 r., sygn. II K 246/24, i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania w zakresie orzeczenia o obowiązku naprawienia szkody na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok w części, tj. w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt A.b. i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Słupsku do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Paweł Kołodziejski Igor Zgoliński Marek Siwek V KS 51/25 2 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Miastku wyrokiem z dnia 10 lutego 2025 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II K 246/24: 1. uznał oskarżonego R. J. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, tj. przestępstwa z art. 306c § 1 k.k. w zb. z art. 278 § 1 k.k. i w zw. z art. 288 § 1 k.k. przy zast. art. 11 § 2 k.k., za które, na mocy art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k., skazał go na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności; 2. uznał oskarżonego J. 1. J. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, tj. przestępstwa z art. 306c § 1 k.k. w zb. z art. 278 § 1 k.k. i w zw. z art. 288 § 1 k.k. przy zast. art. 11 § 2 k.k., za które, na mocy art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k., skazał go na karę 5 miesięcy pozbawienia wolności; 3. na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności orzeczonej wobec oskarżonego J. 1. J. warunkowo zawiesił na okres próby 3 lat; 4. na podstawie art. 46 § 1 k.k. zasądził od oskarżonych solidarnie na rzecz pokrzywdzonego Q. sp. z o.o. w W. kwotę 15.974,73 zł tytułem częściowego naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem; 5. zwolnił oskarżonych od ponoszenia kosztów postępowania, obciążając nimi Skarb Państwa. Od przedmiotowego wyroku apelację wniósł prokurator, zaskarżając to orzeczenie „w części dotyczącej oskarżonego J. 1. J. na jego niekorzyść w części co do rozstrzygnięcia o karze”. Oskarżyciel publiczny zarzucił „obrazę prawa materialnego inną niż w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanemu oskarżonemu, a mianowicie art. 72 § 1 k.k. poprzez jego niezastosowane i nieorzeczenie w związku z wymierzeniem oskarżonemu kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania jednego z obowiązków przewidzianych w art. 72 § 1 k.k., podczas gdy w przypadku warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności i nieorzeczenia środka karnego Sąd zobligowany był do nałożenia obowiązku przewidzianego w art. 72 § 1 k.k., przez co orzeczenie nie odpowiada prawu”. W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku V KS 51/25 3 poprzez zobowiązanie oskarżonego J. 1. J. na podstawie art. 72 § 1 pkt 1 k.k. do informowania sądu o przebiegu okresu próby raz na sześć miesięcy, a w pozostałym zakresie o utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku. Po rozpoznaniu powyższego środka zaskarżenia, Sąd Okręgowy w Słupsku wyrokiem z dnia 17 września 2025 r., sygn. akt VI Ka 150/25: 1. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że: 1. na podstawie art. 72 § 1 pkt 1 k.k. zobowiązał oskarżonego J. 1. J. do informowania sądu o przebiegu okresu próby pisemnie co 6 miesięcy; 2. na podstawie art. 440 k.p.k. uchylił wobec J. 1. J. , a dodatkowo na podstawie art. 435 k.p.k. wobec R. J. „rozstrzygnięcie z punktu 4 o obowiązku naprawienia szkody” i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Rejonowemu w Miastku do ponownego rozpoznania; 3. w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżony wyrok w mocy; 4. kosztami sądowymi za postępowanie odwoławcze obciążył Skarb Państwa. Skargę od powyższego wyroku wniósł prokurator, zaskarżając to orzeczenie „w części - w zakresie rozstrzygnięcia oznaczonego literą A. b. tj. w zakresie w jakim Sąd Okręgowy w Słupsku uchylił wobec obu oskarżonych J. 1. J. R. J. pkt 3 wyroku Sądu Rejonowego w Miastku wydanego w przedmiocie obowiązku naprawienia szkody i w tym zakresie sprawę przekazano do Sądu I Instancji do ponownego rozpoznania” – na niekorzyść obu oskarżonych. Prokurator zarzucił „rażącą obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku tj. art. 539a § 3 k.k. w zw. art. 437 § 1 k.p.k. i art. 437 § 2 k.p.k. poprzez ich błędne zastosowanie, uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie orzeczenia o obowiązku naprawienia szkody i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznanie, podczas gdy w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do uchylenia wyroku, a w szczególności poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w Miastku w sytuacji, w której w niniejszej sprawie nie jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości”. Podnosząc powyższy zarzut, autor skargi wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku w części tj. w zakresie jego pkt A.b. i przekazanie w tym zakresie sprawy do Sądu Okręgowego w Słupsku do ponownego rozpoznania oraz o utrzymanie zaskarżonego wyroku w pozostałym zakresie w mocy”. V KS 51/25 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wywiedziona przez prokuratora skarga okazała się zasadna, co skutkowało koniecznością uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Słupsku w tym zakresie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k., sąd odwoławczy może uchylić wyrok sądu pierwszej instancji wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Oznacza to, że wydanie wyroku kasatoryjnego stanowi obecnie wyjątek od reguły, którą jest prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego i merytoryczne orzekanie przez sąd drugiej instancji. Zabezpieczeniu wskazanego modelu postępowania odwoławczego służy niewątpliwie instytucja skargi przewidziana w rozdziale 55a k.p.k., której celem jest powstrzymanie sądów odwoławczych przed zbyt pochopnym uchylaniem orzeczeń pierwszoinstancyjnych. Jednocześnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego zasadnie przyjmuje się, że przeprowadzenie przewodu na nowo w całości jest konieczne wówczas, gdy sposób przeprowadzenia dowodów przez sąd a quo dotknięty jest tego typu wadliwościami, że samo częściowe tylko uzupełnienie postępowania dowodowego przez dodatkowe przeprowadzenie dowodów przez instancję odwoławczą byłoby niewystraczające, a to właśnie z powodu uchybień w zakresie sposobu przeprowadzenia całego postępowania dowodowego przed sądem pierwszej instancji (zob. m.in. wyrok SN z dnia 5 marca 2019 r., IV KS 10/19; wyrok SN z dnia 18 stycznia 2023 r., III KS 77/22). W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., sygn. I KZP 3/19 wprost wskazano, że „[k]onieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, o której mowa w art. 437 § 2 zd. drugie in fine k.p.k., jako powód uchylenia przez sąd odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zachodzi wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co skutkowało, w realiach sprawy, nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich czynności procesowych V KS 51/25 5 składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej instancji” (vide uchwała SN z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19, OSNKW 2019, nr 6, poz. 31). Taka sytuacja nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie, mimo istotnych mankamentów procedowania sądu meriti w zakresie dokonania ustaleń faktycznych stanowiących podstawę orzeczenia przezeń obowiązku naprawienia szkody w trybie art. 46 § 1 k.k. Wypada przy tym wyjaśnić, że konieczność powtórzenia przewodu sądowego, o której mowa art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. można w tym zakresie rozpatrywać odrębnie od pozostałych rozstrzygnięć stricte odnoszących się do przypisania winy, jeśli kwestia orzeczenia obowiązku naprawienia szkody wymaga poczynienia dodatkowych, samoistnych ustaleń faktycznych, niezwiązanych bezpośrednio z problematyką sprawstwa oskarżonych. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że uchylenie wyroku sądu a quo – z powołaniem na zaistnienie sytuacji wskazanej w art. 440 k.p.k. i art. 435 k.p.k. – nastąpiło z uwagi na powzięte przez sąd odwoławczy wątpliwości co do przyznanej w pkt 4 wyroku sądu meriti kwoty tytułem obowiązku naprawienia szkody, jak również ustaleń co do samego podmiotu uprawnionego w tym zakresie. W ocenie organu ad quem, sąd pierwszej instancji w sposób niepełny ustalił wysokość rzeczywistej szkody, która wyrządzona została przestępczymi zachowaniami oskarżonych. W szczególności podniósł, że sam pokrzywdzony Q. sp. z o.o. – mimo dwukrotnego kierowanej pisemnej prośby – nie udzielił sądowi a quo informacji dotyczącej dokładnej wysokości uzyskanego odszkodowania ze wskazaniem podmiotu, który takie odszkodowanie wypłacił. Niejasna była też dla sądu ad quem kwestia częściowego naprawienia szkody przez P. oraz sygnalizowanego zamiaru wypłaty dalszych transz odszkodowania przez ten podmiot. Zdaniem sądu drugiej instancji brak poczynienia w tym zakresie ustaleń w zasadzie wyłączał możliwość prawidłowego orzeczenia o obowiązku naprawienia szkody w trybie art. 46 § 1 k.k., bowiem mógłby doprowadzić do bezpodstawnego wzbogacenia pokrzywdzonego Q. sp. z o.o. Sąd odwoławczy nadto wskazał, że ubezpieczyciel pokrzywdzonego nie został poinformowany o toczącym się postępowaniu, czym pozbawiono go w tym zakresie przysługujących mu uprawnień. Przedstawiając zaś wskazania co do dalszego postępowania, sąd ad quem wskazał, że Sąd Rejonowy w Miastku powinien „przeprowadzić w całości przewód sądowy w zakresie prowadzącym do ustalenia w jakiej wysokości P. pokryło V KS 51/25 6 szkodę poniesioną przez Q. spółkę z o.o. i dopiero wówczas wyliczyć jaką kwotę odszkodowania i na czyją rzecz należy orzec tytułem obowiązku naprawienia przez oskarżonych szkody wyrządzonej przestępstwem” (zob. pkt 4 formularza UK2). Choć zaakcentowane przez sąd drugiej instancji wątpliwości są bezspornie doniosłe dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie środka kompensacyjnego z art. 46 § 1 k.k., to jednak nie można uznać, aby w tym zakresie całość dowodów w pierwszej instancji została nieprawidłowo przeprowadzona (nieprawidłowość formalna) lub oceniona (nieprawidłowość materialna) albo żaden dowód nie został przeprowadzony lub prawidłowo oceniony (por. J. Zagrodnik [w:] M. Burdzik, S. Głogowska, J. Karaźniewicz, M. Klejnowska, N. Majda, I. Palka, K. Sychta, K. Żyła, J. Zagrodnik, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2024, art. 437). W przedmiotowej sprawie – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia – zachodziła jedynie potrzeba bardziej wnikliwego i precyzyjnego zbadania okoliczności wynikających z dowodów ujawnionych i w określonym zakresie ocenionych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego (zeznań świadka P.K., korespondencji P., kalkulacji naprawy), a nadto uzyskania dodatkowych informacji od właściwych podmiotów. W realiach niniejszej sprawy nic nie stało na przeszkodzie, by sąd drugiej instancji – dostrzegając potrzebę dokonania określonych czynności i ustaleń – przeprowadził oraz poczynił je samodzielnie, do czego zresztą obligował go aktualny model postępowania odwoławczego. Sąd ad quem uznał bowiem w istocie za celowe jedynie uzupełnienie przewodu sądowego w zakresie niezbędnym do orzeczenia o obowiązku naprawienia szkody w trybie art. 46 § 1 k.k. Ta zaś aktywność winna być podjęta w warunkach postępowania odwoławczego. Reasumując, częściowe uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Miastku i przekazanie temu sądowi sprawy do ponownego rozpoznania było nieuzasadnione, albowiem wskazane przez sąd odwoławczy przyczyny wydania wyroku kasatoryjnego nie mieściły się w katalogu określonym w art. 437 zd. drugie k.p.k., w tym nie uzasadniały przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości. Przy ponownym badaniu sprawy organ ad quem, kierując się wskazaniami Sądu Najwyższego (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.), samodzielnie dokona usunięcia dostrzeżonych braków, a następnie wyda orzeczenie bacząc, aby ponownie nie naruszyć art. 437 § 2 k.p.k. V KS 51/25 7 Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. [J.J.] [a.ł] Paweł Kołodziejski Igor Zgoliński Marek Siwek