IV PRN 1/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN E. Brzeziński.Sędziowie SN: B. Błachowska, S. Perestaj (spr.).SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 16 maja 1986 r. sprawy z powództwa Gminnej Spółdzielni "S." w J. przeciwko I.K., K.J. i E.B. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości C.III.531/101/86 od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 7 listopada 1985 r. sygn. akt I Cr 419/85uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego w J. z dnia 30 lipca 1985 r. sygn. akt I C 171/85 w części uchylającej nakaz zapłaty w stosunku do K.J. i E.B. i utrzymuje w mocy nakaz zapłaty Państwowego Biura Notarialnego w J. z dnia 1 kwietnia 1985 r. sygn. akt N 5/85 w stosunku do tych pozwanych;zasądza od tych pozwanych na rzecz powodowej Spółdzielni 8.865 zł tytułem kosztów procesu za obie instancje:uchyla zaskarżony wyrok oraz (...) go wyrok Sądu Rejonowego w J. z dnia 30 lipca 1985 r., sygn. akt C 171/85 w stosunku do I.K. i postępowanie sądowe w tym zakresie umarza.Uzasadnienie faktycznePozwany I.K. był zatrudniony u powódki jako kierownik punktu skupu wełny i sprzedaży włóczki.W związku z tym pozwany ten podpisał weksel gwarancyjny in blanco dla zabezpieczenia naprawienia szkody wynikłej z ewentualnego niedoboru. Pozostałe pozwane podpisały ten weksel jako poręczycielki. Ponadto wszyscy pozwani podpisali deklarację wekslową, w której wyrazili zgodę na wypełnienie przez powódkę weksla do wysokości 250.000 zł.W dniu 28 X 1984 r. stwierdzono, że w punkcie skupu i sprzedaży prowadzonym przez pozwanego powstał niedobór w wysokości ponad 235.000 zł. Pozwany I.K. uregulował część tego niedoboru. Odnośnie pozostałej jego części w kwocie 197.795,00 zł powódka wniosła o wydanie nakazu zapłaty przeciwko wszystkim pozwanym.Państwowe Biuro Notarialne w J. w dniu 1 IV 1985 r. wydało taki nakaz. Poznane E.B. i K.J. wniosły zarzuty przeciwko temu nakazowi podnosząc, że wcześniej "wycofały poręczenie", pierwsza z nich w dniu 14 II 1984 r., a druga - w dniu 10 VI 1983 r. Po rozpoznaniu sprawy na skutek zarzutów tych pozwanych Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 30 VII 1985 r. utrzymał w mocy nakaz zapłaty w stosunku do pozwanego I.K. w części dotyczącej kwoty 93.245,80 zł i zapłatę tej kwoty rozłożył na raty oraz umorzył postępowanie bez uchylenia nakazu zapłaty w części dotyczącej kwoty 104.550 zł ustalając, że wymieniony pozwany w międzyczasie zapłacił tę część długu. Natomiast w stosunku do pozostałych pozwanych Sąd uchylił nakaz zapłaty i powództwo względem nich w całości oddalił. Rozstrzygnięcie to zaskarżyła powódka, która na rozprawie rewizyjnej ograniczyła wartość przedmiotu zaskarżenia do kwoty 43.245,80 zł wobec spłacenia w międzyczasie przez pozwanego I.K. dalszej części długu w kwocie 50.000 zł. Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem rewizję tę oddalił. Sądy obu instancji powołując się na przepisy kodeksu cywilnego dotyczące umowy poręczenia przyjęły, że pozwane K.J. i E.B. skutecznie odwołały swoje poręczenie.Wyroki powyższe zostały zaskarżone rewizją nadzwyczajną wniesioną przez Ministra Sprawiedliwości.Skarżący zarzuca powyższym wyrokom rażące naruszenie art. 30-32 prawa wekslowego oraz art. 876 § 1 i 878 § 2 k.c., a wyrokowi Sądu Rejonowego ponadto zarzuca rażące naruszenie art. 493 § 1 i art. 494 § 2 k.p.c. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej na podstawie art. 417 § 1 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego oraz wyroku Sądu Rejonowego w części uchylającej nakaz zapłaty w stosunku do pozwanych K.J. i E.B. i oddalającej powództwo w tym zakresie (pkt 3) i o utrzymanie w mocy w stosunku do tych pozwanych nakazu zapłaty Państwowego Biura Notarialnego w J. z dnia 1 kwietnia 1985 r. sygn. N 5/85 oraz o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w części dotyczącej pozwanego I.K. (pkt 1, 2 i 4) i o zniesienie postępowania w tym zakresie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Pozwane K.J. i E.B. udzieliły poręczania wekslowego. Takie poręczenie unormowane jest w prawie wekslowym i nie stanowi poręczenia uregulowanego w kodeksie cywilnym. Tak jest również w wypadku podpisania przez poręczyciela weksla gwarancyjnego. Zabezpieczenie naprawienia szkody za pomocą takiego weksla sięga dalej niż zabezpieczenie wynikające z umowy poręczenia unormowanej w kodeksie cywilnym i może mieć miejsce bez zawarcia takiej umowy. Przepisy prawa wekslowego nie dopuszczają możliwości odwołania poręczenia, a wobec różnic zachodzących między poręczeniem wekslowym i umową poręczenia nie ma też podstaw do stosowania do poręczenia wekslowego przepisów kodeksu cywilnego dotyczących tej umowy i to ani wprost, ani w drodze analogii. Ogólnikowe stwierdzenie Sądu Wojewódzkiego z powołaniem się - również ogólnikowo - na wykładnię przyjmowaną przez Sąd Najwyższy, że "w określonych warunkach" deklaracja wekslowa spełnia przesłanki poręczenia cywilnego i uzasadnia odpowiedzialność osób składających taką deklarację na podstawie umowy poręczenia - nie wskazuje, że w danym wypadku warunki takie rzeczywiście zaistniały. Taka wykładnia może być uzasadniona m.in. wtedy, gdy osoba, która złożyła taką deklarację w istocie nie udzieliła poręczenia wekslowego, bo nie podpisała weksla w tym charakterze.W wyroku z dnia 16 października 1985 r. IV PR 217/85 - Sąd Najwyższy wyjaśnił, że poręczyciele wekslowi nie mogą skutecznie odwołać poręczenia również wtedy, gdy dotyczy ono weksla niezupełnego, nie zawierającego oznaczenia w chwili jego wystawienia sumy wekslowej i da(...) płatności, a stanowiącego bezterminowe zabezpieczenie przyszłego długu wystawcy weksla, który to pogląd podziela Sąd Najwyższy rozpoznający niniejszą sprawę. Bezpodstawnie więc Sąd Rejonowy uchylił nakaz zapłaty w stosunku do pozwanych K.J. i E.B.Orzeczenie Sądu Rejonowego w części dotyczącej pozwanego I.K. również rażąco narusza prawo. Zarzuty przeciwko nakazowi zapłaty wniosły bowiem tylko pozwane K.J. i E.B. Natomiast pozwany I.K., który nie kwestionował swego długu ani jego wysokości, nie wniósł zarzutów. W związku z tym nakaz zapłaty w stosunku do niego stał się prawomocny, a wniesienie zarzutów przez pozostałe pozwane otwarło drogę postępowania sądowego tylko w stosunku do nich i nie dawało podstawy do rozpoznania sprawy względem pozwanego I.K. Wobec niewniesienia zarzutów przez tego pozwanego nakaz zapłaty w stosunku do niego nie tylko stał się prawomocny, ale i ma skutki wyroku prawomocnego, korzysta więc również z powagi rzeczy osądzonej. Z tego powodu nie było dopuszczalne rozpoznanie sprawy w tym zakresie, a wyrok Sądu Rejonowego w części dotyczącej pozwanego I.K. i całe postępowanie sądowe w tym zakresie - jest pozbawione podstaw prawnych.Skutkuje to uchyleniem obu wyroków w tym zakresie i umorzenie postępowania sądowego.Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej w tym zakresie nie mógł stać na przeszkodzie upływ sześciomiesięcznego terminu od uprawomocnienia się tej części wyroku, wydanie bowiem przez Sąd orzeczenia bez podstawy prawnej narusza także interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Z tych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 k.p.c. orzekł jak w sentencji.