III CZP 49/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Zakrzewska. Sędziowie SN: S. Dmowski (sprawozdawca), M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wiesława S. przeciwko (...) Okręgowemu Zakładowi Gazownictwa - Rejonowy Zakład Gazowniczy w R. o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 4 czerwca 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy i jaki środek ochronny przysługuje dłużnikowi w postępowaniu sądowym, jeżeli został on zobowiązany w tytule wykonawczym, wydanym przez wierzyciela na podstawie przepisu art. 43 i 44 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej (Dz. U. Nr 21, poz. 96), do zapłaty świadczenia pieniężnego za nielegalny pobór gazu, w szczególności, czy przysługuje mu powództwo przeciwegzekucyjne z art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.?"podjął następującą uchwałę:Przepis art. 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej (Dz. U. Nr 21, poz. 96) stanowiący, że należności z tytułu nielegalnego poboru paliw lub energii podlegają egzekucji administracyjnej, nie wyłącza sporu sądowego o istnienie takiej należności lub o jej wysokość.Uzasadnienie faktyczneW świetle przepisów ustawy z dnia 30 maja 1962 r. o gospodarce paliwowo-energetycznej (Dz. U. Nr 32, poz. 150 ze zm.) dopuszczalność drogi sądowej w sprawach o należność (odszkodowanie) z tytułu nielegalnego poboru energii czy paliw była oczywista. Jeżeli odbiorca energii (paliw) zakwestionował istnienie takiej należności, właściwy zakład energetyczny dochodził jej w drodze powództwa cywilnego. Przedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie, budzące uzasadnione wątpliwości, powstało w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej (Dz. U. Nr 21, poz. 96), która zastąpiła ustawę z 1962 r., a w której ustawodawca zamieścił postanowienie, że w razie stwierdzenia pobierania paliw i energii ze wspólnej sieci bez zawarcia umowy z dostawcą albo z całkowitym lub częściowym pominięciem układu pomiarowego bądź w razie uszkodzenia tego układu z winy odbiorcy w sposób umożliwiający nielegalny pobór, pobiera się należności za nielegalnie pobierane paliwa lub energię w wysokości zryczałtowanej (art. 43), oraz że należności z tego tytułu podlegają egzekucji administracyjnej (art. 44).Przekazanie ściągania należności z tytułu nielegalnego poboru paliw (w konkretnym wypadku chodzi o pobór gazu) i energii do egzekucji administracyjnej jest wyraźne. Powstaje jednak problem, nie unormowany w ustawie z dnia 6 kwietnia 1984 r. o gospodarce energetycznej, dopuszczalności drogi sądowej do kwestionowania istnienia tego rodzaju należności, a w szczególności, czy dłużnikowi egzekwowanemu przysługuje powództwo przeciwegzekucyjne.Zdaniem składu rozstrzygającego powyższy problem, należy zająć stanowisko, że przepis art. 44 powołanej ustawy nie wyłącza sporu sądowego o istnienie należności z tytułu nielegalnego poboru paliwa (energii), jak również o jej wysokość: sporu o należność o charakterze cywilnoprawnym.W doktrynie przeważa wprawdzie pogląd, że przekazanie jakichś należności na drogę egzekucji administracyjnej wyklucza, jeżeli nie ma przepisu szczególnego, możliwość zwalczania przez dłużnika tych należności na drodze sądowej, jednakże pogląd ten można w pełni podzielić tylko w odniesieniu do należności nie mających charakteru cywilnoprawnego, a gdy chodzi o te ostatnie - tylko do należności ustalonych w trybie decyzji administracyjnej, podlegającej zaskarżeniu w toku instancji.Zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowym obowiązuje zasada dwuinstancyjności. Odstępstwo od niej może wynikać tylko z mocy wyraźnego przepisu. Przepis art. 44 ustawy o gospodarce energetycznej nie wprowadza zasady jednoinstancyjności ani też niezaskarżalności stanowiska zakładu energetycznego (nie będącego organem władzy czy administracji państwowej) stwierdzającego jednostronnie fakt nielegalnego pobierania paliw (energii) i określającego wysokość należności - zawartego w piśmie nie mającym cech decyzji administracyjnej.Cywilnoprawny charakter należności z tytułu nielegalnego poboru paliw i brak przepisu szczególnego wyłączającego wyraźnie dochodzenie tych należności na drodze sądowej uzasadniają wniosek, że poddanie ich egzekucji administracyjnej nie wyłącza sporu o ich istnienie lub o wysokość spod rozpoznania przez sąd. Podstawę takiego wniosku stanowi art. 2 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz. 151 ze zm.). Obowiązek płacenia tego rodzaju należności nie jest bowiem obowiązkiem z zakresu administracji, do którego miałby zastosowanie przepis § 1 art. 2 tej ustawy. Za tym ostatnim wnioskiem przemawia chociażby ta okoliczność, iż należności z tytułu nielegalnego poboru paliw i energii wymienia się w § 1 wydanego na podstawie art. 2 § 2 ustawy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1985 r. w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1986 r. Nr 1, poz. 4), zawierającego postanowienie (§ 2), że jeżeli ze względu na rodzaj egzekwowanej należności dopuszczalne jest kwestionowanie istnienia lub wysokości należności w drodze powództwa, a zobowiązany wniesie także powództwo do sądu, to wierzyciel powinien zawiadomić o tym organ egzekucyjny. Zarówno art. 2 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak i § 2 rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy nie wiążą przy tym dopuszczalności sporu sądowego z istnieniem przepisu szczególnego, lecz od charakteru należności.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi o treści przytoczonej w sentencji uchwały. Wypowiadając się za dopuszczalnością przede wszystkim sporu o istnienie, a więc i o ustalenie, kierował się tym, że art. 840 k.p.c. dotyczy tytułów wykonalności pochodzących od sądów i ogranicza zakres rozpoznawania, gdy podstawą egzekucji jest tytuł pochodzący od organu administracyjnego.