IV CR 236/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Szachułowicz. Sędziowie SN: C. Bieske (sprawozdawca), B. Bladowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jadwigi B. przeciwko Kurii Biskupiej Diecezji (...) w Ł. o ustalenie prawa do grobu na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 3 marca 1986 r.:uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 3 marca 1986 r. Sąd Wojewódzki w Łodzi ustalił, że powódka Jadwiga B. jest posiadaczem zależnym grobu na Cmentarzu Rzymskokatolickim św. Wincentego położonym w Ł. przy ul.(...), w którym pochowany jest Stanisław F. (kwatera 6 linia 12 m. 25), zobowiązał pozwaną Kurię Biskupią Diecezji (...) w Ł. do przyjęcia od powódki opłaty cmentarnej za powyższy grób, w pozostałej części powództwo oddalił i orzekł o kosztach procesu. Sąd ten za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:Powódka przez wiele lat była sąsiadką małżonków Bronisławy i Stanisława F. W 1965 r. ciężko zachorował Stanisław F., w opiece nad nim jego żonie pomagała powódka. Stanisław F. zmarł 15 października 1965 r., jego żona zakupiła na grób dla niego kwaterę nr 6 linia 12 miejsce 25 na cmentarzu przy ul. (...) zarządzanym przez pozwaną i przy pomocy powódki zorganizowała pogrzeb, w którym uczestniczyła również siostra zmarłego. Po śmierci męża Bronisława F. zachorowała na raka, wyłącznie powódka sprawowała nad nią opiekę i nad grobem jej męża. Bronisława F. prosiła powódkę, by po jej śmierci zorganizowała jej pogrzeb i by opiekowała się grobami jej i jej męża, pozostawiła powódce "upoważnienie", w którym przekazała powódce mieszkanie i majątek.Powódka nie przeprowadziła postępowania spadkowego, gdyż zmarła nie pozostawiła żadnego majątku. Bronisława F. zmarła w dniu 4 stycznia 1967 r., powódka z własnych funduszy zakupiła plac przy grobie męża Bronisławy F. w kwaterze 6, linia 12 miejsce 24 i zorganizowała pogrzeb, w którym brali udział tylko sąsiedzi. W 1967 r. również z własnych funduszy powódka postawiła wspólny nagrobek na grobie małżonków F., i przez cały czas opiekowała się tymi grobami i utrzymywała je w należytym stanie.W dniu 12 października 1985 r. powódka chciała uiścić opłatę cmentarną na dalsze 20 lat za grób Stanisława F., w kancelarii pozwanej poinformowano powódkę, że jeszcze nie upłynął okres 20 lat od poprzedniej wpłaty i polecono jej uiścić opłatę za kilka dni po upływie 20 lat. Kiedy następnie powódka chciała uiścić opłatę odesłano ją do biskupa, który poinformował powódkę, że musi na drodze sądowej ustalić swoje prawo do grobu Stanisława F. W grudniu 1985 r. kierownik cmentarza oświadczył powódce, nie podając bliższych danych, że grób już jest opłacony przez inną osobę.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, powódka nabyła posiadanie zależne grobu Stanisława F., gdyż Bronisława F. przekazała powódce upoważnienie do opieki nad tym grobem, a ponadto przez fakt, że powódka uiściła opłatę za sąsiedni grób Bronisławy F., przez fakt pielęgnacji i opieki nad tymi grobami i przez fakt wybudowania jednego wspólnego nagrobka. Powódka nabyła to posiadanie zależne na podstawie art. 2 ust. 3, art. 7 oraz art. 10 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych oraz § 26 rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej i Zdrowia z dnia 25 maja 1961 r. w sprawie urządzania cmentarzy. Roszczenie powódki jest - zdaniem Sądu I instancji - uzasadnione, gdyż pozwana nie wyjaśniła, dlaczego przyjęła opłatę za grób od innej osoby, kto jest tą osobą i dlaczego od niej przyjęto opłatę oraz uznała żądanie pozwu.Wyrok ten zaskarżyła rewizją pozwana i powołując podstawy zaskarżenia wymienione w art. 368 pkt 1, 3 i 5 k.p.c. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z zaleceniem rozstrzygnięcia o kosztach procesu za wszystkie instancje.Powódka wniosła o oddalenie rewizji i przyznanie kosztów zastępstwa za instancję rewizyjną.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie może odnieść skutku zarzut rewizji, iż Sąd I instancji nie wyjaśnił, kto faktycznie uiścił opłatę za przedłużenie korzystania z grobu Stanisława F. Nie jest bowiem dla rozstrzygnięcia sprawy istotne, kto faktycznie tę opłatę uiścił, lecz - kto do jej uiszczenia jest uprawniony.Nie jest trafny zarzut rewizji, że pozwana Kuria Biskupia Diecezji (...) nie jest biernie legitymowana w sprawie. Pozwana bowiem utrzymuje cmentarz, na którym znajdują się groby małżonków F., i nim zarządza (oświadczenie pełnomocnika pozwanej zgodnie zresztą z przepisem art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych - jedn. tekst: Dz. U. z 1972 r. Nr 47, poz. 298). Skoro pozwana uznaje uprawnienie Wandy S. do grobu Stanisława F., gdyż przyjmuje od niej opłatę prolongacyjną, o której mowa w art. 7 ust. 2 powołanej ustawy, a jako zarządzająca cmentarzem kwestionuje uprawnienie powódki do uiszczenia takiej opłaty i nie wskazuje powódce osoby Wandy S. jako - zdaniem pozwanej - uprawnionej do uiszczenia tej opłaty, jest w sprawie biernie legitymowana.W odniesieniu do żądania ustalenia na rzecz powódki prawa posiadacza zależnego grobu Stanisława F. zważyć należy, że skoro zwłoki Stanisława F. pochowała Bronisława F., to Bronisława F., a nie powódka, nabyła prawa posiadacza zależnego grobu Stanisława F. Zasadny więc jest zarzut rewizji, że uznanie przez Sąd I instancji, iż upoważnienie powódki przez Bronisławę F. do opieki nad grobem Stanisława F. i uiszczenie przez powódkę opłaty za pochowanie Bronisławy F. w sąsiednim grobie oraz pielęgnacja obu grobów i wybudowanie na tych grobach jednego wspólnego nagrobka doprowadziło do nabycia przez powódkę uprawnień posiadacza zależnego grobu Stanisława F., nastąpiło z naruszeniem art. 10 ust. 1 powołanej ustawy. Prawo do grobu, jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 13 lutego 1979 r. CR 25/79 (OSNCP 1979, z. 10, poz. 195), nie podlega także regułom dziedziczenia.W odniesieniu do żądania zobowiązania pozwanej do przyjęcia od powódki opłaty prolongacyjnej od zakazu ponownego użycia grobu Stanisława F. zważyć należy, że utrwalony jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, iż jeśli chodzi o prawo pochowania zwłok, to powołana ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych prawo to przyznaje najbliższej rodzinie osoby zmarłej w kolejności wymienionej w art. 10 ust. 1 oraz że prawo pochowania zwłok przysługuje osobie wymienionej w dalszej kolejności dopiero wtedy, gdy brak jest osoby wymienionej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta prawa tego nie chce lub nie może wykonać (orzeczenie SN z dnia 25 września 1972 r. II CR 353/72 - OSNCP 1973, z. 6, poz. 109). Wprawdzie art. 7 ust. 2 ustawy, regulujący uprawnienia do prolongaty zakazu ponownego użycia grobu, stanowiący, że uprawnienie do prolongaty przysługuje jakiejkolwiek osobie, która uiści opłatę przewidzianą za pochowanie zwłok, to jednak uznać należy, że do prolongaty zakazu ponownego użycia grobu w przypadku sporu o to uprawnienie między osobą wymienioną w art. 10 ust. 1 tej ustawy a osobą nie wymienioną w tym przepisie pierwszeństwo ma osoba wymieniona w tym przepisie. W przypadku takim bowiem ma zastosowanie w drodze analogii kolejność wynikająca z uprawnienia do pochowania zwłok określona w art. 10 ust. 1 powołanej ustawy.Jeśli zatem powódka nie nabyła uprawnienia posiadacza zależnego do grobu Stanisława F., Wanda S., jako jego siostra, miałaby pierwszeństwo do zrealizowania uprawnienia z art. 7 ust. 2 ustawy, tj. uiszczenia opłaty od zakazu ponownego użycia tego grobu, przed powódką. Powódka bowiem opłatę tę mogłaby uiścić, gdyby nie zgłosiła się żadna inna osoba wywodząca swe uprawnienia z art. 10 ust. 1 ustawy.Skoro Sąd I instancji uprawnień Wandy S. do grobu Stanisława F. nie rozważał, gdyż pozwana osoby Wandy S. nie wskazała, chociaż przyjęła od niej opłatę prolongacyjną przed zawiśnięciem sporu, oraz nie poczynił w tym kierunku żadnych ustaleń, zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu Sądowi Wojewódzkiemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.