I CR 378/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Wielgus. Sędziowie SN: R. Czarnecki, SW A. Wypiórkiewicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego P. przeciwko Ewie S. o ochronę praw osobistych na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 27 sierpnia 1986 r. zmienił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo przez zakazanie pozwanej publikowania w przyszłości fragmentu reportażu bliżej określonego w pkt 2 sentencji zaskarżonego wyroku i powództwo w tym zakresie oddalił, poza tym rewizję oddalił i wzajemnie zniósł między stronami koszty postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneW numerze (...) z 1985 r., a 195 od założenia, miesięcznika "K", wydawanego przez (...) Wydawnictwo Prasowe w B., ukazał się artykuł pióra pozwanej Ewy S. zatytułowany "Reporterski zwiad w terenie". W artykule tym zobrazowane zostały sceny z życia Szpitali Rejonowych w S. i S., wśród których znalazł się także krótki opis spotkania autorki z ordynującym w Szpitalu Rejonowym w S. lekarzem chirurgiem Jerzym P., powodem w sprawie.Powód Jerzy P., w pozwie z dnia 17 lutego 1986 r., domagał się zobowiązania pozwanej Ewy S. do złożenia na łamach wymienionego miesięcznika oświadczenia, że odwołuje odnoszące się do jego osoby we wspomnianym na wstępie artykule pomówienia o niewłaściwe zachowanie się w czasie pracy oraz że z tego powodu przeprasza powoda, a nadto zakazania pozwanej publikowania w przyszłości fragmentu tekstu dotyczącego jego osoby i zasądzenia od pozwanej na rzecz powoda 30.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.Pozwana nie uznała powództwa, powołując się na ochronę, jaka z mocy prawa prasowego przysługuje dziennikarzowi, który nie przekroczył granic dozwolonej krytyki i nie naruszył dobra osobistego osoby krytykowanej.Do sprawy przystąpiła w charakterze interwenienta ubocznego, po stronie pozwanej RSW "Prasa-Książka-Ruch" - (...) Wydawnictwo Prasowe w B., która poparła stanowisko pozwanej.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 27 sierpnia 1986 r. nakazał pozwanej, aby złożyła na łamach miesięcznika "K" oświadczenie woli, w którym odwoła pomówienia odnoszące się do osoby powoda, a zamieszczone w publikacji "Reporterski zwiad w terenie" w nr (...) z 1985 r. wymienionego miesięcznika, i przeprosiła go, a ponadto zakazał pozwanej publikowania w przyszłości fragmentu tego reportażu, rozpoczynającego się słowami "po wielu trudach", a kończącego się słowami "ale też człowieka".Sąd Wojewódzki zasądził też od pozwanej na rzecz powoda 10.000 zł, a poza tym powództwo oddalił.Według ustaleń, na których wyrok ten został oparty, w dniu 15 lipca 1985 r. pozwana Ewa S., dziennikarka zatrudniona w miesięczniku "K" udała się w teren na tzw. zwiad reporterski. Między innymi przyjechała do Szpitala w S. z zamiarem przeprowadzenia wywiadu z lekarzem ginekologiem. Trafiła jednak do gabinetu, w którym powód Jerzy P., chirurg szpitala, przyjmował pacjentów zgłaszających się do przychodni przyszpitalnej. Pozwana zwróciła się do powoda z prośbą o przeprowadzenie z nim wywiadu. Powód, odnosząc się grzecznie do pozwanej, wyraził gotowość spełnienia jej życzenia po przyjęciu obecnych w gabinecie pacjentów, tj. po upływie około 30 min.Pozwana opuściła gabinet, także szpital i do przeprowadzenia wywiadu z powodem nie doszło. O spotkaniu z powodem pozwana zamieściła wzmiankę w swoim artykule "Reporterski zwiad w terenie", przedstawiając w niej powoda jako "opryskliwego doktora", który nie chciał z nią rozmawiać, wyprosił z gabinetu, okazując tym lekceważący stosunek do innych, również kobiet.Dokonując oceny prawnej przytoczonego stanu faktycznego Sąd I instancji uznał, że roszczenia pozwu znajdują podstawę prawną w art. 24 § 1 k.c. oraz art. 40 prawa prasowego, gdyż przypisanie powodowi przez pozwaną niewłaściwego zachowania godzi w jego dobre imię jako lekarza i podrywa autorytet niezbędny w wykonywanym zawodzie, a zatem powód może domagać się ochrony jego praw osobistych naruszonych przez pozwaną. Oddalając zaś roszczenie o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda dalszej kwoty Sąd Wojewódzki uznał, że wyrażone w tym przedmiocie żądanie jest zbyt wygórowane.W rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego pozwana domagała się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Rewizja ta oparta została na zarzutach naruszenia art. 41 prawa prasowego oraz niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności pozwana podniosła, że brak dostatecznych ustaleń uniemożliwia przeprowadzenie prawidłowej oceny w przedmiocie, czy jej wypowiedź w reportażu pozostawała w granicach dopuszczalnej krytyki, czy też stanowiła zwykłe pomówienie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: (...).Ustalenia zaskarżonego wyroku co do okoliczności zrelacjonowanego przez pozwaną w jej reportażu przebiegu zdarzenia są - wbrew odmiennemu stanowisku rewizji - prawidłowe, gdyż znajdują oparcie w treści zeznań naocznych świadków, których wiarygodności Sąd Wojewódzki nie mógł odrzucić tylko dlatego, że świadkowie ci pracują w jednym z powodem zakładzie i należą do niższego w hierarchii służbowej personelu. Z zeznań tych oczywiście wynika, że pozwana swoje spotkanie z powodem opisała w sposób niezgodny z rzeczywistością, przedstawiając w nim powoda w fałszywym i niekorzystnym świetle. Zrelacjonowane przez pozwaną fakty tak zostały dobrane, aby mogły posłużyć do uzasadnienia oceny zachowania powoda jako postępowania nagannego w stosunkach międzyludzkich. Gabinet lekarski jest miejscem ograniczonego ruchu i dostępności, przeznaczonym dla określonego celu i dlatego, gdy jest on zajęty przez lekarza i pacjenta, nie jest miejscem odpowiednim do uzgadniania wywiadu prasowego. Nie zapowiedziana wizyta dziennikarza w takim momencie, powodująca przymusową przerwę w pracy lekarza, mogła wprowadzić czynnik zdenerwowania, którego powód jednak nie okazał, godząc się na wywiad po przyjęciu obecnych w gabinecie pacjentów. W tym stanie rzeczy zupełnie nieuzasadniony jest zarzut skarżącej, że zachodzą w sprawie elementarne braki ustaleń. W szczególności prawidłowe wyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności nie wymagało ustaleń co do cech usposobienia powoda i sposobu bycia.Nie zachodzi również w sprawie naruszenie prawa materialnego z art. 23 i 24 k.c. przez to, że Sąd Wojewódzki zobowiązał pozwaną do przeproszenia powoda w środku przekazu docierającego do środowiska, które mogło zapoznać się z zakwestionowaną przez powoda publikacją. Jeżeli autor reportażu relacjonuje zaistniałe wydarzenie w sposób niezgodny z rzeczywistym jego przebiegiem, to niezależnie od tego, czy przypisuje uczestnikom tego wydarzenia dodatnie, czy też ujemne, ale nieprawdziwe cechy, postępuje nierzetelnie w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24), tym bardziej gdy pomawia osoby o niewłaściwe postępowanie. W tym ostatnim wypadku z reguły dochodzi do naruszenia dóbr osobistych, które z mocy powołanego art. 12 ust. 1 pkt 2 tej ustawy dziennikarz obowiązany jest chronić. Obszar dopuszczalnej krytyki prasowej nie może wykraczać poza granice zgodnego z prawdą relacjonowania faktów.W niniejszej sprawie pozwana bezpodstawnie przypisała powodowi opryskliwość w stosunkach międzyludzkich i lekceważenie innych osób, również kobiet, co - jak słusznie utrzymuje powód - mogło zaszkodzić jego opinii w miejscowym środowisku, która jest dobrem pozostającym pod ochroną prawa. Zawinione podanie nieprawdy, stanowiącej pomówienie, oznacza też, że doszło do umyślnego naruszenia dobra osobistego. Dlatego zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisu art. 40 prawa prasowego jest również nieuzasadniony.Środki ochrony prawnej przewidzianej przez art. 24 § 1 k.c. powinny odpowiadać uzasadnionej potrzebie usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego. W sprawie niniejszej granice tej potrzeby przekracza zakaz publikowania w przyszłości objętego pozwem fragmentu reportażu pozwanej, gdyż nic nie wskazuje na to, że takie zagrożenie istnieje.Z tych powodów w tym tylko zakresie Sąd Najwyższy uwzględnił rewizję, zmieniając zaskarżony wyrok na mocy art. 390 § 1 k.p.c. i oddalając powództwo, a poza tym rewizję pozwanej jako nieuzasadnioną oddalił na podstawie art. 387 k.p.c.O kosztach instancji rewizyjnej Sąd Najwyższy orzekł na mocy art. 393 § 1 w związku z art. 100 i art. 108 § 1 k.p.c.