I CR 304/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Kuryłowicz. Sędziowie SN: T. Bukowski (sprawozdawca), G. Borkowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Spółki Akcyjnej Frigoscandia Transport w H. przeciwko Przedsiębiorstwu Międzynarodowych Przewozów Samochodowych PEKAES w W. o zapłatę na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 31 października 1983 r.1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:a) zasądził od pozwanego na rzecz powódki 3.894.057,00 zł z 5% od kwoty 3.668.758,50 zł od dnia 29 stycznia 1979 r. oraz z 6% od kwoty 225.298,50 zł od dnia 19 listopada 1982 r.;b) oddalił powództwo w pozostałej części;2) poza tym oddalił rewizję obu stron;3) zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 216.169 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za obie instancje;4) zasądził od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Kasa Sądu Wojewódzkiego w Warszawie) kwotę 44.512 zł tytułem reszty opłat sądowych.Uzasadnienie faktyczneSpółka Akcyjna Frigoscandia Transport w H. wystąpiła w dniu 5 maja 1983 r. przeciwko Przedsiębiorstwu Międzynarodowych Przewozów Samochodowych PEKAES w W. z powództwem o zapłatę kwoty 3.177.197,72 zł z odsetkami oraz o zwrot kosztów procesu według norm przepisanych.W uzasadnieniu pozwu twierdziła, że na podstawie zawartej ze Spółką Akcyjną Foodia umowy przewozu zobowiązała się przewieźć z Jugosławii do Szwecji - do miejscowości S. określoną ilość truskawek i malin. Następnie powódka zawarła umowę o przewóz tego towaru na tej samej trasie z pozwanym Przedsiębiorstwem PEKAES. Na skutek nieutrzymania w ładunku właściwej temperatury został on wydany Spółce Foodia w Szwecji w stanie uszkodzonym. Wynikłą z tego szkodę wyrównało Towarzystwo Ubezpieczeniowe Folksam. Na tej zaś podstawie Sąd w Helsingborgu wyrokiem z dnia 19 listopada 1982 r., uwzględniając roszczenia regresowe, zasądził od powodowej Spółki Frigoscandia na rzecz tego Towarzystwa:a) tytułem odszkodowania - 245.074,05 koron szwedzkich stanowiących równowartość 2.833.208 zł z 5% od dnia 29 stycznia 1979 r. orazb) tytułem kosztów procesu - 15.050 koron, stanowiących równowartość 181.629,50 zł z 6% od dnia 19 listopada 1982 r.Powodowa Spółka Frigoscandia wyłożyła na ten proces 14.000 koron, stanowiących równowartość 162.260 zł. Na rozprawie z dnia 31 października 1983 r. pełnomocnik powódki wartość koron wymienionych wyżej w lit. a określił na 3.021.770,70 zł, a wymienionych w lit. b - na 185.566,50 zł. Jednocześnie powód zmienił wysokość swego roszczenia z tytułu zwrotu kosztów wyłożonych na proces przed Sądem w Helsingborgu z 14.000 koron, stanowiących równowartość 162.260 zł, na 21 256 koron, stanowiących równowartość 265.415,60 zł.Pozwane Przedsiębiorstwo PEKAES wnosiło o oddalenie powództwa i o zwrot kosztów procesu oraz złożyło wniosek o przypozwanie Towarzystwa Ubezpieczeń i Reasekuracji WARTA. Zarzuciło, że roszczenie strony powodowej uległo przedawnieniu na podstawie art. 32 konwencji CMR. Zdaniem strony pozwanej, roszczenie to nie może się opierać na przepisie art. 39 konwencji, gdyż strona powodowa nie była "kolejnym przewoźnikiem" w rozumieniu art. 34 tej konwencji.Przypozwane Towarzystwo WARTA nie złożyło żadnych oświadczeń procesowych.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 31 października 1983 r., sprostowanym w dniu 7 listopada 1983 r. i uzupełnionym w dniu 14 listopada 1984 r., zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa PEKAES na rzecz powodowej Spółki Akcyjnej Frigoscandia 3.472.745,10 zł z 5% od kwoty 3.021.763 zł od dnia 20 stycznia 1979 r., od kwoty 185.566,50 zł od dnia 11 listopada 1982 r., od kwoty 265.415,60 zł od dnia 19 września 1983 r., a w pozostałej części oddalił powództwo.Sąd pierwszej instancji przyjął, że roszczenia powódki dochodzone w niniejszej sprawie znajdują uzasadnienie w przepisie art. 37 konwencji CMR. Podniesiony zaś przez pozwane PEKAES zarzut przedawnienia jest bezzasadny. Bieg przedawnienia uległ bowiem z mocy art. 32 ust. 2 konwencji CMR zawieszeniu po złożeniu przez powodową Spółkę Frigoscandia pisemnej reklamacji, na którą pozwany dotychczas nie zareagował. Sąd Wojewódzki zasądził od całej uwzględnionej części powództwa odsetki w wysokości 5%. Odmowę zasądzenia odsetek w wysokości 6% od orzeczonych przez sąd szwedzki kosztów procesu Sąd Wojewódzki uzasadnił tym, że "zastosowanie tej stopy procentowej może mieć miejsce jedynie w stosunku do okresu pomiędzy datą wymagalności a datą zapłaty i w ten sposób może rzutować na wysokość poniesionej szkody, nie może natomiast stanowić podstawy do żądania zwiększonych odsetek od pozwanego".Wyrok zaskarżyły obie strony. Strona powodowa wnosiła w swej rewizji o jego zmianę i o zasądzenie na rzecz powódki od pozwanego PEKAES dalszej kwoty 537.951,54 zł z odsetkami w związku z dalszym wzrostem kursu korony szwedzkiej, o podniesienie odsetek od zasądzonych przez sąd szwedzki kosztów do 6%, a od poniesionych przed tym sądem przez powódkę kosztów procesu - do 8%, oraz o zasądzenie od pozwanego PEKAES na jej rzecz kosztów procesu w kwocie 451.250 zł zamiast zasądzonej kwoty 216.599 zł.Strona pozwana wnosiła o zmianę wyroku i o oddalenie powództwa oraz przyznanie od powódki zwrotu kosztów procesu.Uzasadnienie prawneRozpoznając obie rewizje Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Pozwane przedsiębiorstwo zarzucało w swej rewizji, że "powodowa Spółka nie była kolejnym przewoźnikiem w rozumieniu art. 34 konwencji i że dlatego nie przysługuje jej roszczenie zwrotne", przewidziane w art. 37 CMR. Przepis art. 34 konwencji bowiem jest umieszczony w rozdziale VI CMR, zatytułowanym "Postanowienia dotyczące przewozu wykonywanego przez kolejnych przewoźników". Zdaniem skarżącego, wyrok został zatem oparty "na nie istniejącej podstawie prawnej". Zarzut ten jest chybiony, gdyż opiera się na błędnej wykładni terminu "kolejni przewoźnicy", użytego w tytule rozdziału VI konwencji CMR i m.in. w przytoczonym w rewizji artykule 34 konwencji CMR. Przede wszystkim stwierdzić należy, że przepis ten reguluje odpowiedzialność umowną kilku przewoźników w stosunku do użytkownika transportu, a więc do wysyłającego lub odbiorcy, a nie w stosunkach między przewoźnikami. Chodzi więc w art. 34 CMR o zasady odpowiedzialności solidarnej za przewóz ładunku, będącego przedmiotem tylko jednej umowy przewozu. Każdy z przewoźników odpowiada wtedy wobec użytkownika transportu za wykonanie całego przewozu, z tym jednak zastrzeżeniem, że drugi i następni przewoźnicy stają się kontrahentami wysyłającego według warunków określonych w liście przewozowym, przejmowanym od poprzednika wraz z ładunkiem. Wymieniony w rewizji pozwanego PEKAES art. 34 CMR dotyczy innymi słowy sytuacji, gdy pierwotny i kolejni (następni, dalsi) przewoźnicy tego samego ładunku, objętego tą samą umową i tym samym listem przewozowym, występują na zasadzie równorzędności i wchodzą w bezpośredni stosunek umowy przewozu z tym samym użytkownikiem transportu, tzn. z wysyłającym lub odbiorcą tego samego ładunku (przesyłki), i z tego rodzi się ich odpowiedzialność solidarna, którą zajmuje się właśnie art. 34 CMR. Fakt, że powodowa Spółka Frigoscandia była nie kolejnym, ale pierwszym (pierwotnym), i to jedynym, kontrahentem umowy przewozu zawartej ze Spółką Foodia, nie pozbawia jej statusu przewoźnika odpowiedzialnego za wykonanie całości przewozu. W konsekwencji art. 34 CMR, traktujący o odpowiedzialności solidarnej kilku przewoźników, pozostających w stosunku tej samej umowy przewozu z tym samym użytkownikiem transportu, nie ma w niniejszej sprawie z natury rzeczy zastosowania. Nie może więc on rzutować na prawo powodowej Spółki do dochodzenia na podstawie art. 37 CMR roszczenia zwrotnego przeciwko swemu kontrahentowi, jakim jest pozwane Przedsiębiorstwo PEKAES.Nie pozostawało ono w żadnym stosunku umownym z wysyłającą Spółką Foodia. Umowę przewozu malin i truskawek zawarto bowiem nie z tą Spółką, lecz z jednym jej przewoźnikiem - powódką Frigoscandia. Jako podwykonawca przewozu (przewoźnik) dokonało przewozu tej przesyłki i w konsekwencji było kolejnym (dalszym) jej przewoźnikiem, aczkolwiek, jak już zaznaczono, nie weszło w żaden stosunek umowy z wysyłającą Spółką Foodia.Za uszkodzenie przesyłki malin i truskawek nie może więc ponosić odpowiedzialności umownej wobec Spółki Foodia ani samo pozwane PEKAES, ani też solidarnie z powodową Spółdzielnią Frigoscandia. Dlatego też sąd szwedzki obowiązek naprawienia szkody zawinionej przez pozwane Przedsiębiorstwo, jako dalszego (kolejnego) przewoźnika, nałożył wyłącznie na powodową Spółkę. Tej zaś, jako przewoźnikowi, przysługuje z tego tytułu na podstawie art. 37 CMR roszczenie zwrotne do pozwanego Przedsiębiorstwa PEKAES jako przewoźnika, który zawinił uszkodzenie przesyłki. Należy przy tym mieć na uwadze, że wskazany w rewizji pozwanego przepis art. 34 CHR dotyczy roszczeń ex contractu użytkownika transportu przeciwko przewoźnikom, natomiast słusznie powołany w zaskarżonym wyroku przepis art. 37 CMR reguluje kwestie związane z roszczeniami zwrotnymi przewoźnika przeciwko innemu przewoźnikowi lub innym przewoźnikom. Lege non distinguente legitymowanym biernie w takim sporze może też być tzw. podwykonawca przewozu, za którego odpowiada z mocy art. 3 CMR przewoźnik, który zawarł umowę przewozu z użytkownikiem transportu, w niniejszej sprawie - ze Spółką Foodia.Za taką wykładnią przemawiać może także art. 39 CMR, nawiązujący do art. 37 i 38 CMR. Wprowadza jedynie inny niż w art. 34 CMR początkowy dzień biegu terminu przedawnienia. Przedawnienie roszczeń między przewoźnikami, bez względu na to, z kim zawierali umowę przewozu: z wysyłającym (nadawcą) czy z innym przewoźnikiem tej samej przesyłki, zaczyna bieg dopiero z dniem uprawomocnienia się wyroku zasądzającego na rzecz użytkownika transportu odszkodowania, a jeśli do wyroku nie doszło - z dniem faktycznej zapłaty odszkodowania przez przewoźnika. Wyrok szwedzki, zasądzający od powódki odszkodowanie, odsetki i koszty, uprawomocnił się z dniem 11 grudnia 1982 r. Pozew regresowy powódki wpłynął w maju 1983 r., czyli znacznie przed upływem rocznego terminu przedawnienia z art. 32 CMR.Przedstawione wyżej rozważania uzasadniają wniosek, że w rozumieniu konwencji o umowie międzynarodowej przewozu drogowego towarów (CMR) - załącznik do Dz. U. z 1962 r. Nr 49, poz. 238 - kolejnymi przewoźnikami są zarówno osoby zobowiązane do przewiezienia przesyłki na podstawie jednej lub kilku odrębnych umów przewozu zawartych z użytkownikiem transportu (wysyłającym lub z odbiorcą), jak i osoby, które zawarły umowę o przewóz tylko z pierwotnym przewoźnikiem tej przesyłki.Wbrew zatem odmiennemu zdaniu skarżącego przedsiębiorstwa PEKAES, zawarte w rozdziale VI CMR postanowienia o przewozie przez kolejnych (inaczej mówiąc - dalszych czy następujących po sobie) przewoźników dotyczą także tych przewoźników, którzy nie zawierali umowy o przewóz z użytkownikiem transportu drogowego, tzn. - z wysyłającym towar lub z jego odbiorcą, i którzy są nazywani podwykonawcami lub podprzewoźnikami albo przewoźnikami zastępczymi. Tego typu "kolejnym przewoźnikiem" w niniejszej sprawie jest pozwane Przedsiębiorstwo Międzynarodowych Przewozów Samochodowych PEKAES, Sąd Wojewódzki zasadnie więc uznał, że powodowa Spółka Frigoscandia, będąca na podstawie umowy zawartej ze Spółką Foodia pierwotnym przewoźnikiem jej przesyłki, uprawniona jest do dochodzenia roszczeń zwrotnych z art. 37 CMR oraz, że również do pozwanego Przedsiębiorstwa PEKAES, jako dalszego przewoźnika nie pozostającego w żadnym stosunku prawnym ze Spółką Foodia, mają zastosowanie zasady z art. 39 CMR, zwłaszcza zasady określone w ustępie czwartym tego przepisu.Nie jest słuszny podniesiony na rozprawie rewizyjnej zarzut skarżącego Przedsiębiorstwa PEKAES, jakoby nie mogło wziąć udziału w procesie przed sądem szwedzkim, gdyż dowiedziano się o tym procesie "w sierpniu 1982 r.", czyli po pierwszej rozprawie. Wyrok sądu szwedzkiego zapadł dopiero w dniu 19 listopada 1982 r. Pozwane Przedsiębiorstwo miało więc możność zgłoszenia interwencji ubocznej po stronie Spółki Frigoscandia. W świetle przeto zasady z art. 39 CMR nie przysługuje mu obecnie zarzut bezpodstawnego uznania powództwa przed sądem szwedzkim lub bezpodstawnego zaspokojenia roszczenia z zawyżonymi odsetkami.Wniosek pozwanego Przedsiębiorstwa o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa jest zasadny w części zasądzającej na rzecz powódki zwrot poniesionych przez nią kosztów w związku z procesem przed sądem szwedzkim. Koszty te zostały zawinione nie przez pozwane Przedsiębiorstwo, lecz przez powódkę. Do procesu przed sądem szwedzkim nie doszłoby, gdyby powódka we właściwym czasie zaspokoiła słuszne roszczenia odszkodowawcze Spółki Akcyjnej Foodia w S.Orzekając o rozdziale kosztów niniejszego procesu i zmieniając częściowo rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego o kosztach pierwszej instancji, rozważono, co następuje:Powódka wyłożyła na proces tytułem kosztów niezbędnych i celowych kwotę 258.129 zł w tym z tytułu wpisu od pozwu 206.518 zł i wpisu od rewizji - 34.970 zł. Pozwany uiścił wpis od rewizji w wysokości 206.518 zł. Poza tym na każdą ze stron przypada z tytułu wynagrodzenia adwokackiego (art. 98 § 3 i art. 99 k.p.c.) po 8.750 zł za pierwszą instancję i po 6.600 zł za drugą instancję (§ 10 ust. 2 pkt 12 rozporządzenia Min. Sprawiedliwości z dnia 31 grudnia 1981 r. w sprawie opłat za czynności zespołów adwokackich - Dz. U. z 1982 r. Nr 1, poz. 9). Suma wszystkich kosztów procesu wynosi 479.997 zł. Stosownie do wyrażonej w art. 100 zdanie 1 k.p.c. zasady rozdziału kosztów, odpowiadającego stosunkowi, w jakim każda ze stron sprawę przegrała, pozwane Przedsiębiorstwo powinno partycypować ostatecznie w 92% tych kosztów, a powódka tylko w 8%.W związku z tym powinno ono jej zwrócić kwotę 210.730 zł. Na podstawie zaś art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110 zm.: Dz. U. z 1982 r. Nr 31, poz. 215) strony powinny w tym samym stosunku uzupełnić opłatę sądową na rzecz Skarbu Państwa w wysokości łącznej 44.512 zł. Pozwany został obciążony obowiązkiem uiszczenia całej tej kwoty i dlatego o zapłaconą nadwyżkę w kwocie 3.561 zł obniżono kwotę, którą zobowiązany jest z tytułu zwrotu kosztów obu instancji zapłacić powódce (219.730 zł minus 3.561 zł = 217.169 zł).Z przyczyn wyżej przytoczonych Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., art. 387 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c. jak w sentencji.