III UZP 19/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Jachczyk, M. Rafacz-Krzyżanowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Kazimierza K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w K. o emeryturę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 20 września 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy za uprawnionego w rozumieniu przepisu art. 26 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) należy rozumieć osobę, która w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego spełniała warunki do renty inwalidzkiej, ponadto czy przez rentę inwalidy, o którym mowa w tym przepisie, należy rozumieć tylko renty przewidziane przez ustawę o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników z dnia 14 grudnia 1982 r. (Dz. U. Nr 40, poz. 267), czy też renty przewidziane w innych przepisach?"powziął następującą uchwałę:1. Uprawniona do renty inwalidzkiej lub rodzinnej w myśl art. 26 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) jest osoba, która ma ustalone prawo do jednej z tych rent.2. Renta inwalidzka określona w art. 26 ust. 2 pkt 2 wymienionej ustawy oznacza zarówno rentę inwalidzką przewidzianą w tej ustawie, jak i taką rentę określoną w innych ustawach.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 8 maja 1984 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w K. odmówił wnioskodawcy, który urodzi się 4 stycznia 1916 r., emerytury, uzasadniając tym, że nie spełnia on warunków określonych w art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267), gdyż wiek emerytalny osiągnął później niż w ciągu 5 lat po ustaniu zatrudnienia, a nie udowodnił 35-letniego okresu zatrudnienia, leczy jedynie 26 lat, 1 miesiąc i 26 dni. Wnioskodawca w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego nie pobierał również renty inwalidzkiej.Rada Nadzorcza, rozpatrując odwołanie wnioskodawcy, orzeczeniem z dnia 12 czerwca 1984 r. powyższą decyzję zatwierdziła, nie znajdując podstaw do jej zmiany.W odwołaniu złożonym do Okręgowego Sądu wnioskodawca domagał się zmiany zaskarżonego orzeczenia i decyzji podnosząc m.in., że nie wiedział, że przyznaną mu dopiero w 1982 r. rentę inwalidy wojennego mógł pobierać już od co najmniej 20 lat, co zapewniałoby mu prawo do emerytury z chwilą osiągnięcia wieku emerytalnego.Okręgowy Sąd, rozpoznając odwołanie wnioskodawcy, powziął wątpliwość w przedmiocie objętym przedstawionymi zagadnieniami prawnymi przytoczonymi w sentencji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasadnicze warunki, od których zależy nabycie przez pracownika prawa do emerytury, zostały określone w art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267), a mianowicie:1) osiągnięcie wieku emerytalnego wynoszącego 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn w czasie zatrudnienia lub w okresie równorzędnym z okresem zatrudnienia albo nie później niż w ciągu 5 lat od ustania tych okresów,2) posiadanie okresu zatrudnienia wynoszącego łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn.W ust. 2 tegoż artykułu zostały określone złagodzone warunki do nabycia emerytury przez pracownika, który nie spełnia warunku osiągnięcia wieku w okresie zatrudnienia lub okresu równorzędnego bądź nie później niż w ciągu 5 lat od ustania tych okresów.Te łagodniejsze warunki muszą być wykładane ściśle, gdyż pracownicy, którzy mogą korzystać z tych warunków, znajdują się w korzystniejszej - od ogółu pracowników - sytuacji.W myśl art. 26 ust. 2 pkt 2 wymienionej ustawy pracownik, który osiągnął wiek emerytalny po upływie 5 lat od ustania zatrudnienia lub okresów równorzędnych z okresem zatrudnienia, nabędzie prawo do emerytury, jeżeli w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego uprawniony był do renty inwalidzkiej lub renty rodzinnej i ma wymagany okres zatrudnienia łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia.Wątpliwość Okręgowego Sądu budzi zwrot: "uprawniony do renty inwalidzkiej lub rodzinnej", a mianowicie czy obejmuje to tylko pracownika, który w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego pobierał świadczenia lub miał ustalone prawo do jednego z tych świadczeń, czy też również pracownika, który spełniał jedynie warunki do ich przyznania.Zwrot "uprawniony do określonego świadczenia" jest używany w wielu przepisach omawianej ustawy w różnych kontekstach.Najbardziej zbliżona sytuacja jest unormowana w art. 37 ust. 2 omawianej ustawy określającym warunki do nabycia prawa do renty rodzinnej. Przepis ten określa dwie przeciwstawne sytuacje dotyczące uprawnienia zmarłego pracownika. Pierwsza dotyczy pracownika, który w chwili śmierci miał ustalone prawo do świadczeń emerytalno-rentowych. Druga sytuacja dotyczy pracownika, który w tej chwili spełniał jedynie warunki do przyznania tych świadczeń.Jeśliby ustawodawca zamierzał tak dalece złagodzić sytuację pracownika, który w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego nie pozostawał w zatrudnieniu, ale mógł się ubiegać o świadczenia rentowe, to wówczas zamieściłby zwrot "w chwili osiągnięcia tego wieku spełniał warunki do przyznania renty inwalidzkiej lub renty rodzinnej".Zamieszczone w omawianym przepisie sformułowanie "uprawniony był do renty..." oznacza, że ustawodawca nie uznał za wystarczające spełnienie przez pracownika jedynie warunków do przyznania świadczeń rentowych, leczy wykazania decyzją właściwego organu istnienia uprawnienia do tych świadczeń.Do takiego wniosku prowadzi położenie w omawianym przepisie akcentu na słowie "uprawniony" do renty. Oznacza to, że ustawodawca uznał, iż zaniechanie żądania wykazania przez pracownika związku czasowego osiągnięcia wieku emerytalnego z zatrudnieniem (okresem równorzędnym z zatrudnieniem) dotyczyć może tylko takiego pracownika, któremu w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego stan jego zdrowia lub określona sytuacja rodzinna nie pozwalałyby na wykonywanie zatrudnienia, uprawniając go jednocześnie do świadczeń rentowych.Prowadzi to więc do wniosku, że odnosi się to do pracownika, który w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego miał ustalone prawo do renty inwalidzkiej lub rodzinnej, chociażby ze względu na przejściową konkretną sytuację (np. wyjazd za granicę) prawo do pobierania tych świadczeń podlegałoby zawieszeniu.Omawiany przepis, stanowiąc, że chodzi o uprawnienia do renty inwalidzkiej lub rodzinnej, nie precyzuje bliżej, czy chodzi o takie świadczenia przewidziane w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników, czy także o takie świadczenia określone w innych ustawach.Ograniczenia co do tego, że chodzi o świadczenia rentowe przewidziane tylko w ustawie o z.e.p., nie można wyprowadzić także z innych przepisów tej ustawy. Ograniczenie takie byłoby sprzeczne z zasadami i celami omawianego przepisu, co byłoby szczególnie rażące gdyby miało dotyczyć pracownika uprawnionego do renty inwalidzkiej wypadkowej lub renty dla inwalidy wojennego.Dlatego też należy wyprowadzić wniosek, że zwrot "renta inwalidzka" użyty w art. 26 ust. 2 pkt 2 ustawy o z.e.p. odnosi się do renty inwalidzkiej określonej w tej ustawie oraz do takiej renty określonej w innych ustawach.Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.