III CRN 181/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Łysakowski.Sędziowie SN: Z. Marmaj, Ł. Grygołajtys (sprawozdawca).Protokolant: B. Woropaj.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 1985 na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Romana K. o stwierdzenie nabycia spadku po Wiktorze P. na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w J. 8 listopada 1984 r. postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia 28 sierpnia 1984 r. i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu w L. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o opłacie od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 28 sierpnia 1984 r. Sąd Rejonowy w L. stwierdził, że spadek po zmarłym w dniu 3 marca 1983 r. Wiktorze P. na podstawie testamentu notarialnego z dnia 19 stycznia 1983 r. nabył w całości Roman K. Według dokonanych ustaleń, spadkobiercami ustawowymi Wiktora P. są: jego żona, Karolina, i brat Ludwik. W związku z zarzutem uczestniczki Karoliny P.-B., że testament jest nieważny, ponieważ został sporządzony w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli, Sąd stwierdził, że spadkodawca był zdolny do niewadliwych czynności prawnych. Spadkodawca bowiem nigdzie się nie leczył, zaś notariusz nie przyjąłby oświadczenia woli od osoby chorej psychicznie. Przeprowadzenie dowodu z opinii lekarza psychiatry nie było celowe ze względu na brak dokumentacji lekarskiej.Od powyższego postanowienia złożyła rewizję uczestniczka postępowania, która została oddalona przez Sąd Wojewódzki.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 8 listopada 1984 r. zostało zaskarżone rewizją nadzwyczajną przez Ministra Sprawiedliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podniesiony w rewizji nadzwyczajnej zarzut rażącego naruszenia przepisów art. 3 § 2, 217 § 2, 233 § 1, 247, 299 i 316 § 1 kpc w związku z art. 13 § 2 kpc jest uzasadniony. W toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku uczestnika zarzuciła, że testament jest nieważny, gdyż został sporządzony przez spadkodawcę w stanie wyłączający świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli (art. 945 § 1 pkt 1 k.c.). Spadkodawca cierpiał bowiem na psychozę starczą - otępienie miażdżycowe i chroniczny alkoholizm powodujące zaburzanie psychiczne. Dla udowodnienia stanu psychicznego spadkodawcy w momencie składania oświadczenia woli uczestnika powołała dowód z akt sprawy karnej, dotyczącej znęcania się spadkodawcy nad żoną i opinii biegłego lekarza psychiatry oraz świadków (k. 26, 30), a nadto dokumentacji lekarskiej znajdującej się w Przychodni Rejonowej w L. (k. 53). Sąd Rejonowy ograniczył postępowanie dowodowe do przeprowadzenia dowodu z karty zgonu spadkodawcy oraz dowodu z przesłuchania stron i na tej podstawie dokonał ustaleń odmiennych od twierdzeń uczestniczki. Pominięcie wskazanych środków dowodowych, mimo iż nie zostały wyjaśnione okoliczności na korzyść strony powołującej te dowody, stanowi rażące naruszenie art. 217 § 2 k.p.c pozbawiające uczestniczkę możliwości wykazania zdolności testowania spadkodawcy. Okoliczność, że testament został sporządzony w formie aktu notarialnego, nie stoi na przeszkodzie udawadnianiu jego nieważności, przewidzianej w przepisie art. 945 k.p.c. Po przeprowadzeniu dowodu ze świadków, akt sprawy karnej oraz dokumentacji lekarskiej celowe było dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza psychiatry. Nie stoi na przeszkodzie wydaniu opinii biegłego fakt, że osoba, której opinia miałaby dotyczyć, nie żyje. Akceptacja takiego stanowiska prowadziłaby do niemożności wykazania nieważności testamentu z przyczyny wymienionej w art. 945 § 1 pkt 1 k.c.W tym stanie rzeczy, skoro rewizja uczestniczki słusznie zarzucała niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 368 pkt 3 k.p.c) oraz uchybienia procesowe, mogące mieć wpływ na wynik sprawy (art. 368 pkt 5 k.p.c.), Sąd Wojewódzki nie mógł tej rewizji oddalić, lecz powinien rewizję uwzględnić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu (art. 388 § 1 k.p.c.).Z tych względów i na mocy art. 422 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.