II CR 302/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN R. Czarnecki (sprawozdawca). Sędziowie SN: Z. Świeboda, J. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ryszarda C. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej w M., o ustalenie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp. z dnia 29 marca 1985 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneW dniu 10 maja 1984 r. zarząd pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej przydzielił Marii M. lokal mieszkalny. Według umowy zawartej w dniu 21 maja 1984 r. pomiędzy Marią M. a powodem, nazwanej "cesją", Maria M. zrezygnowała z członkostwa oraz zrzekła się na rzecz powoda proponowanego jej lokalu. W uwzględnieniu wcześniejszych wniosków Marii M. i powoda (z 16 i z 18 maja 1984 r.) o zamianę mieszkania, w dniu 30 maja 1984 r. prezes Spółdzielni Mieszkaniowej wyraził zgodę na tę zamianę, a zarząd spółdzielni przydzielił powodowi lokal uprzednio przydzielony Marii M.Pismem z dnia 30 sierpnia 1984 r. rada nadzorcza Spółdzielni zawiadomiła powoda, że w wyniku rozpatrzenia w dniu 27 sierpnia 1984 r. sprawy zamiany mieszkań stwierdziła, iż dane zawarte w jego wniosku są nieprawdziwe, a zgoda na zamianę mieszkań została wyrażona pod wpływem błędu wywołanego tymi danymi. Na podstawie § 53 ust. 3 pkt 5 statutu następuje pozbawienie powoda (przez wykluczenie) członkostwa Spółdzielni.Powód wniósł o ustalenie, że oświadczenie Spółdzielni zawarte w powołanym piśmie jest nieważne i bezskuteczne.Sąd Wojewódzki przyjął w szczególności, że żądanie powoda odnosi się wprost do kwestii pozbawienia go członkostwa spółdzielni, a bez wyczerpania postępowania wewnątrzspółdzielczego żądanie takie jest przedwczesne i dlatego powództwo ulega oddaleniu.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Powód wystąpił z powództwem opartym na art. 189 k.p.c. Według tego przepisu warunkiem koniecznym skuteczności powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa jest występowanie interesu prawnego w jego ustaleniu. Interesu prawnego nie ma nie tylko wówczas, gdy możliwe jest wniesienie powództwa o świadczenie, np. nie ma również interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności testamentu, jeżeli interes ten może być zaspokojony w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, albo w wytoczeniu powództwa o usunięcie niezgodności pomiędzy stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym tej nieruchomości, gdy interes prawny może być zaspokojony w postępowaniu wieczystoksięgowym o wpis prawa.Uwzględnienie powództwa o ustalenie nieważności oraz bezskuteczności oświadczenia woli spółdzielni oznaczałoby, że powód jako wykluczony członek spółdzielni pozostałby jej członkiem. Jednakże Sąd Wojewódzki zasadnie zwrócił uwagę na to, że (stosownie do art. 1 prawa spółdzielczego) spółdzielnia jest zrzeszeniem samorządnym. Ponadto, w myśl art. 2 § 1 tego prawa, prowadzi ona swoją działalność samodzielnie. Zgodnie z tym prawo spółdzielcze ogranicza możność wkroczenia sądu w zakres stosunku członkostwa przez obowiązek wykluczonego członka do wyczerpania postępowania wewnątrzspółdzielczego zanim wytoczy on powództwo, a gdy chodzi o samo powództwo - przez obowiązek zachowania trybu przewidzianego w art. 42 prawa spółdzielczego. W tym stanie rzeczy brak jest interesu prawnego w wytoczeniu przez wykluczonego członka spółdzielni powództwa o ustalenie (art. 189 k.p.c.), w którego uwzględnieniu pozostałby on jej członkiem, interes ten bowiem może być zaspokojony wyłącznie w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym, a po jego wyczerpaniu - w trybie art. 42 prawa spółdzielczego.Na tle tego, co przedstawiono, rewizja ulega oddaleniu (art. 387 k.p.c.).Liczne dalsze zarzuty pełnomocnika powoda pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy opartej na art. 189 k.p.c., ale skoro zostały one zgłoszone, to ubocznie należy podnieść, co następuje.Otóż nie zachodzi potrzeba ustosunkowania się do ustalenia Sądu Wojewódzkiego, że dopiero w dniu 21 maja 1984 r. powód złożył deklarację przystąpienia do spółdzielni, a data 21 marca 1984 r. jest wynikiem przerobienia cyfry miesiąca. Gdyby tak było, to stwierdzenie przez zarząd spółdzielni, że w dniu 12 kwietnia 1984 r. powód został przyjęty na jej członka, stanowiłoby stwierdzenie nieprawdy. Mając na względzie kwestyjność późniejszej "cesji" czy "zamiany", pełnomocnik powoda zakłada, że gdyby nie doszło do wykluczenia powoda ze Spółdzielni ze względu na "zamianę", to byłby on od dnia 12 kwietnia 1984 r. nadal jej członkiem, ale zarazem akcentuje, że w dniu 12 kwietnia 1984 r. powód "nie posiadał ani grosza wkładu, ani jednego dnia oczekiwania". Tym samym pełnomocnik powoda interpretuje jego członkostwo brakiem wymagań przewidzianych w § 5 i 6 uchwały Rady CZSBM z dnia 3 marca 1983 r., uchwalonych na podstawie delegacji ustawowej z art. 205 prawa spółdzielczego, a także - innych wymagań np. z § 27 tej uchwały.Pogląd, że "przejście" prawa lokatorskiego z Marii M. na powoda było zwykłą "cesją", przeocza dyspozycję art. 218 prawa spółdzielczego."Zamiana" mieszkań pomiędzy Marią M. a powodem nie była zamianą w rozumieniu § 33 i nast. wyżej wspomnianej uchwały.Na tle art. 24 § 3 i art. 32 § 2 prawa spółdzielczego, wykluczenie staje się skuteczne z chwilą doręczenia członkowi pisemnego zawiadomienia o wykluczeniu wraz z uzasadnieniem. Wykluczenie nie jest nieważne, gdy pisemne zawiadomienie nie zawiera pouczenia o prawie odwołania, o jego terminie i skutkach niezachowania terminu. Tego unormowania ustawowego § 55 ust. 2 statutu nawet nie może zmienić.