III KZ 227/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Fornalik (sprawozdawca). Sędziowie: C. Kraska, S. Godlewski. Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Kubicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Piotra P., oskarżonego z art. 241 § 1 i 4 k.k., w zw. z art. 58 k.k., art. 47 § 1 u.k.s. i art. 76 § 2 u.k.s. oraz innych, po rozpoznaniu zażalenia obrońcy oskarżonego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 2 i 18 października 1985 r. i po wysłuchaniu wniosku prokuratora postanowił:1) uchylić postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 18 października 1985 r.;2) utrzymać w mocy postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 2 października 1985 r. Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w P. w dniu 2 października 1985 r. wydał postanowienie, z którego wynika, że wyłączył sprawę oskarżonego Konrada K. do odrębnego postępowania i na podstawie art. 15 k.p.k. zawiesił postępowanie w stosunku do tego oskarżonego do czasu, aż będzie on mógł brać udział w rozprawie. Od tego postanowienia wniósł zażalenie obrońca oskarżonego Piotra P., zarzucając obrazę art. 24 § 3 oraz art. 2 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., polegającą m.in. na tym, że Sąd Wojewódzki, wyłączając sprawę oskarżonego Konrada K. do odrębnego postępowania, postąpił niesłusznie; istnieje bowiem niezwykle silny związek pomiędzy oskarżonym Piotrem P. a oskarżonym Konradem K., "czyli pomiędzy domniemanym dającym a biorącym korzyść majątkową", i dlatego rozerwanie łączności podmiotowej dopuszczalne jest tylko wyjątkowo; w tej sytuacji tylko nadzwyczajne okoliczności uzasadniałyby rozpoznanie tych spraw w oddzielnych procesach.Ponadto, jak to wynika z treści zażalenia, jego autor kwestionował słuszność zawieszenia postępowania wobec oskarżonego Konrada K. i wnosił o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w P. "do dalszego prowadzenia w sposób określony granicami podmiotowymi aktu oskarżenia". W związku z tym zażaleniem Sąd Wojewódzki w dniu 18 października 1985 r. postanowił - na podstawie art. 412 § 1 k.k. - zażalenia obrońcy z dnia 17 września 1985 r. na postanowienie o wyłączeniu do odrębnego postępowania sprawy oskarżonego Konrada K. nie uwzględnić, gdyż postanowienie to ani nie zamyka drogi do rozpoznania sprawy pozostałych oskarżonych, ani też nie jest postanowieniem kończącym postępowanie, a na postanowienie o wyłączeniu do odrębnego postępowania zażalenie - zgodnie z art. 25 § 3 k.p.k. - nie przysługuje.Na to postanowienie obrońca oskarżonego Piotra P. złożył zażalenie (...), traktując zaskarżone postanowienie jako "(...) w rzeczywistości zarządzenie odmawiające przyjęcia środka odwoławczego"; obrońca ten twierdził, że stanowisko Sądu Wojewódzkiego odmawiające przyjęcia zażalenia na "wyłączenie sprawy do odrębnego postępowania" nie jest zasadne. Z treści tego zażalenia wynika również, że rozważania w nim zawarte, odnoszące się do kwestii, czy na "wyłączenie sprawy do odrębnego postępowania" przysługuje, czy też nie przysługuje zażalenie, związane są ściśle z treścią wyżej wymienionego postanowienia. W gruncie rzeczy jednak autor zażalenia zmierza również do wykazania, że zawieszenie postępowania co do oskarżonego Konrada K. nie jest także zasadne. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przed przystąpieniem do oceny zasadności złożonych zażaleń należy wyjaśnić, czy obrońca oskarżonego Piotra P. był uprawniony w ogóle do zaskarżenia orzeczeń odnoszących się do innego oskarżonego; inaczej mówiąc - czy orzeczenia te naruszyły jego prawa i interesy. Trzeba stwierdzić, że zawieszenie postępowania i wyłączenie sprawy do odrębnego rozpoznania w odniesieniu do oskarżonego Konrada K. stwarza rzeczywistą uciążliwość dla dalszego postępowania dotyczącego oskarżonego Piotra P., w imieniu którego skarży orzeczenie obrońca. Nie wdając się szerzej w rozważania związane z tym problemem, stwierdzić należy, że z akt sprawy wynika, iż oskarżony Konrad K. miał być osobą przyjmującą korzyść majątkową, a oskarżony Piotr P. osobą wręczającą mu tę korzyść; a więc zachodzi tu ścisły związek pomiędzy działaniem obydwu oskarżonych.Wprawdzie autor zażaleń eksponuje w każdym z nich problem związany z dopuszczalnością zaskarżenia postanowienia o wyłączeniu sprawy do odrębnego postępowania, jednocześnie zaś w każdym z tych zażaleń poddaje krytyce stanowisko Sądu Wojewódzkiego w kwestii dotyczącej zawieszenia postępowania wobec oskarżonego Konrada K. Z tych też względów nie mógł Sąd Wojewódzki - swoim postanowieniem z dnia 18 października 1985 r. (pomijając już błędną podstawę prawną, na której oparte zostało to postanowienie, jak również wadliwą formę decyzji w tej kwestii - art. 377 § 2 k.p.k) - odmówić przyjęcia zażalenia obrońcy z dnia 17 października 1985 r., jako że nie ma wątpliwości, iż na postanowienie co do zawieszenia postępowania przysługuje zażalenie (art. 15 § 2 k.p.k.).Wyłączenie sprawy do odrębnego postępowania wobec jednej czy kilku osób (art. 24 § 3 k.p.k.) nie musi być wynikiem zawieszenia postępowania w stosunku do nich (art. 15 § 1 k.p.k.), jak też zawieszenie postępowania wobec jednej czy kilku osób nie musi prowadzić do wyłączenia sprawy w tej części do odrębnego postępowania.Jak już stwierdzono, na postanowienie co do zawieszenia postępowania przysługuje - zgodnie z art. 15 § 2 k.p.k. - zażalenie; pozostaje zatem, w związku z treścią zażalenia, do rozważenia kwestia, czy przysługuje zażalenie na postanowienie o wyłączeniu sprawy do odrębnego rozpoznania co do innej osoby czy innych osób lub też o poszczególne czyny?Autor zażaleń (zwłaszcza w ostatnim z nich) wychodzi z założenia, że: "skoro właściwość z łączności spraw uregulowana została w rozdziale 1 działu IV kodeksu postępowania karnego, a tytuł tego rozdziału brzmi "Właściwość i skład sądu", to jeżeli zagadnienie, o którym mowa, nie dotyczy składu sądu, to przyjąć należy, że dotyczy właściwości, i dlatego na omawiane tu postanowienie przysługuje zażalenie". W związku z tym poglądem zauważyć należy przede wszystkim, że w rozdziale 1 działu II kodeksu postępowania karnego, oprócz kwestii regulujących właściwość rzeczową, miejscową i skład sądu, ustawodawca uregulował także inne kwestie związane z możliwością zmiany właściwości sądu (np. art. 26), przy czym na postanowienie wydane w tym względzie zażalenie nie przysługuje.Co się zaś tyczy kwestii związanych z możliwością zaskarżenia postanowienia sądu co do wyłączenia sprawy do odrębnego rozpoznania - zarówno w odniesieniu do osób, jak i czynów - stwierdzić należy, że postanowienia w tej kwestii mogą, ale nie muszą prowadzić do zmiany właściwości sądu.W sprawie, która jest przedmiotem niniejszych rozważań, postanowienie o wyłączeniu sprawy do odrębnego postępowania w stosunku do oskarżonego Konrada K. nie zmienia ani właściwości rzeczowej, ani właściwości miejscowej sądu, a powoduje jedynie rozłączenie jego sprawy z pozostałymi współoskarżonymi, pociągając za sobą ten skutek, że postępowanie co do niego zostaje praktycznie wstrzymane do czasu, gdy ustaną przyczyny, dla których zawieszono w stosunku do niego postępowanie. Ustawodawca, określając w kodeksie postępowania karnego rozstrzygnięcie podlegające zaskarżeniu w trybie zażalenia, reguluje to różnie; sam określa przedmiot zaskarżenia bezpośrednio (np. art. 15 § 2, 39 § 3 k.p.k.), innym razem ściśle oznacza treść stanowiącą przedmiot zaskarżenia w tym trybie (np. art. 111 § 3, 378 k.p.k.) albo też czyni to w sposób ogólny, tzn. uzależnia możliwość zaskarżenia określonej decyzji, bez względu na jej charakter, od tego, jakiej "kwestii" ono dotyczy (np. art. 25 § 3, 197 § 2 k.p.k.).Zgodnie z art. 25 § 3 k.p.k., można wnieść zażalenie na postanowienie "w kwestii właściwości", a jak to już wykazano, postanowienie o wyłączeniu sprawy do odrębnego postępowania (art. 24 § 3 k.p.k.) może, ale nie musi, mieć charakter orzeczenia, które dotyczy "kwestii właściwości", jak to jest w niniejszej sprawie.Z tych wszystkich względów stwierdzić należy, że na postanowienie o wyłączeniu do odrębnego postępowania sprawy poszczególnych osób lub o poszczególne czyny (art. 24 § 3 k.p.k.) przysługuje zażalenie tylko wówczas, gdy w wyniku takiego postanowienia następuje zmiana właściwości miejscowej lub rzeczowej sądu (art. 25 § 3 k.p.k.).Przedstawiony pogląd zatem mógłby wskazywać na to, że postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 18 października 1985 r., odmawiające przyjęcia zażalenia obrońcy z dnia 17 października 1985 r. (która to decyzja, zgodnie z treścią art. 377 § 2 k.p.k., powinna być wydana w formie zarządzenia) na postanowienie tego Sądu z dnia 2 października 1985 r., jest zasadne. Jeżeli jednak się zważy, że zażalenie to (z dnia 17 października 1985 r.) zmierzało do wykazania, "iż zawieszenie postępowania w stosunku do oskarżonego Konrada K. nie było merytorycznie uzasadnione, to w tych warunkach nie można było, tak jak to uczynił Sąd Wojewódzki, odmówić jego przyjęcia, gdyż zgodnie z treścią art. 15 § 2 k.p.k. na postanowienie co do zawieszenia postępowania przysługuje zażalenie. Sąd Wojewódzki zaś, jakby nie dostrzegł tego, że treść tego zażalenia odnosi się przede wszystkim do zawieszenia postępowania, postanowieniem swoim z dnia 18 października 1985 r. odmówił przyjęcia, uzasadniając swoją decyzję tym, że "na wyłączenie sprawy do odrębnego postępowania" zażalenie nie przysługuje.Mając więc to na względzie, należało to postanowienie Sądu Wojewódzkiego uchylić i następnie rozważyć zasadność zażalenia obrońcy, które na skutek odmowy jego przyjęcia nie zostało przez Sąd Wojewódzki rozpatrzone (...).