IV CR 139/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Niejadlik (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Ignatowicz, M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Tadeusza P. przeciwko Bogusławie O. o ochronę praw autorskich i 6.900 zł na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 15 grudnia 1983 r.oddalił rewizję i zasądził od pozwanej na rzecz powoda koszty postępowania rewizyjnego w kwocie 1.700 zł.Uzasadnienie faktycznePowód Tadeusz P., artysta plastyk, projektuje ozdobną sztuczną biżuterię, sprawuje nadzór autorski nad wykonywaniem tej biżuterii z metali w pracowni rzemieślniczej i po oznakowaniu autorskim rozpowszechnia ją. W ten sposób w 1980 r. wprowadził do sprzedaży m.in. dwie agrafy i ozdobną przypinkę. Stwierdziwszy, że pracownia rzemieślnicza wykonuje identyczne agrafy i przypinki, powód wystąpił z powództwem o nakazanie pozwanej Bogusławie O., żeby zaprzestała naruszania praw autorskich przez zaniechanie wytwarzania sztucznej biżuterii (agraf i przypinek) według jego pomysłu.Pozwana przyznała, że agrafy i przypinkę przedstawione przez powoda wykonała w swym warsztacie rzemieślniczym. Wniosła jednak o oddalenie powództwa, ponieważ jej wyroby różnią się w sposób istotny od zaprojektowanych przez powoda, a w każdym razie powód na te wzory zdobnicze nie uzyskał świadectwa ochronnego.Mając na uwadze, że według opinii biegłego artysty plastyka Bogumiła K. naśladownictwo ze strony pozwanej było tu niewątpliwe, Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo, powołując się na przepisy art. 1, art. 52 i art. 53 prawa autorskiego. Wskutek rewizji pozwanej Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania w celu wyjaśnienia przede wszystkim tego, czy ozdoby wykonywane przez pozwaną miały rzeczywiście pod względem konstrukcji i układu kompozycyjnego cechy indywidualne, czy też zostały wykonane według projektów powoda. Biegły Hanna P. przyłączyła się do opinii biegłego Bogumiła K. Pozwana zaś powództwo uznała. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki po raz wtóry orzekł zgodnie z żądaniem powoda (art. 1, art. 4, art. 52 i art. 53 prawa autorskiego).W rewizji powołującej podstawy zaskarżenia z art. 368 pkt 1, 3 i 5 k.p.c. pozwana wnosiła o uchylenie albo o zmianę tego wyroku i o oddalenie powództwa.Rewizja jest bezzasadna.Skarżąca cofnęła w rewizji uznanie powództwa. Uznanie pozwu jest zawsze czynnością procesową. Można je zatem odwołać z uzasadnionych przyczyn, m.in. - jak to uczyniła pozwana - powołując się na błąd. Oznacza to, że zarówno ze względu na art. 213 § 2 k.p.c., jak i na odwołanie uznania rewizja pozwanej wywołuje potrzebę sprawdzenia, czy zaskarżony wyrok w ostatecznym wyniku odpowiada prawu.Niewadliwe ustalenia tego wyroku wskazują, że agrafy i przypinka zaprojektowane przez powoda mają swoisty i oryginalny wygląd oraz nową postać. Rysunki zostały przez niego opracowane specjalnie w celu zastosowania ich w produkcji rękodzielniczej jako prototypy tego rodzaju ozdób. Nie ma zatem przeciwwskazań do zaaprobowania stanowiska skarżącej, że mogą one wykazywać cechy właściwe wzorom zdobniczym w rozumieniu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1963 r. w sprawie ochrony wzorów zdobniczych (Dz. U. Nr 8, poz. 45). Powód przyznał, że nie czynił starań o uzyskanie na te wzory świadectwa ochronnego (§ 2). Rację ma zatem pozwana, że nie nabył on z mocy przepisów powołanego rozporządzenia prawa do wyłącznego korzystania z przedmiotowych wzorów zdobniczych w sposób zarobkowy, ponieważ powstanie praw wyłącznych wiąże ono z rejestracją (§ 3).Za daleko jednak idzie rewizja, zarzucając, iż w tej sytuacji Sąd Wojewódzki dowolnie przyjął, że przez wykonywanie w swoim warsztacie rzemieślniczym identycznych agraf i przypinek pozwana naruszyła wyłączne prawo powoda do urzeczywistnienia tych projektów w sposób zarobkowy. Konkretny wzór zdobniczy - jako dobro niematerialne - korzysta jeszcze przed rejestracją z ochrony przewidzianej przepisami prawa cywilnego (art. 23, art. 24, art. 415 i nast. k.c.).Powód jednak dochodził ochrony swych praw autorskich w sposób wskazany w przepisach prawa autorskiego. Przepisy prawa autorskiego i przepisy normujące ochronę wzorów zdobniczych krzyżują się, ale pozostają do siebie w stosunku niezależności. Skoro jedne z tych norm nie pochłaniają drugich, to nie zarejestrowany wzór zdobniczy korzysta z ochrony przewidzianej w prawie autorskim, jeśli odpowiada wymaganiom stawianym dziełom sztuki stosowanej, zaliczonym do utworów artystycznych w rozumieniu art. 1 i art. 4 prawa autorskiego.Powstanie bowiem prawa autorskiego do utworu artystycznego nie jest uzależnione od dokonania jakichkolwiek formalności (rejestracji), powstaje ono w momencie ustalenia dzieła w jakiejkolwiek postaci materialnej, umożliwiającej jego percepcję przez inne osoby. Według biegłego Hanny P. wzory (rysunki) przedmiotowych agraf i przypinek wykazują cechy samodzielnej twórczości, przejawia się w nich artyzm oraz indywidualność powoda, a że od początku były tworzone z myślą o ich użytkowym przeznaczeniu, to mają charakter dzieł sztuki stosowanej. Utwory te więc są - wbrew stanowisku pozwanej - przedmiotem prawa autorskiego powoda.Treść prawa autorskiego obejmuje także zakaz urzeczywistnienia wzoru użytkowego bez zezwolenia twórcy takiego dzieła (art. 15 prawa autorskiego). Problem więc sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy przy produkowaniu agraf i przypinek pozwana bezprawnie wykorzystywała pomysły powoda wyrażone we wzorach tego rodzaju wyrobów, uprzednio przez niego opracowanych. Naśladownictwo było tu według biegłego Bogumiła K. oczywiste, jako że wszystkie trzy typy ozdób mają parami identyczną szatę konstrukcyjną, a układ kompozycyjny tych ozdób jest taki sam (1 para) lub prawie taki sam (2 i 3 para). Czyniła to zresztą pozwana świadomie, ponieważ ozdoby wykonywane pod artystycznym nadzorem powoda i wprowadzone do obrotu (art. 15 prawa autorskiego) były opatrzone stemplem autorskim twórcy projektu (art. 7 prawa autorskiego).Nie nasuwa przeto żadnych zastrzeżeń wniosek Sądu Wojewódzkiego, że wykorzystując pomysły powoda przy wytwarzaniu ozdobnej biżuterii pozwana działała z ujmą dla jego autorskich dóbr osobistych (art. 52 prawa autorskiego). Skoro tak, to orzekając zgodnie z żądaniem powoda, nie naruszył ten Sąd przepisu art. 53 prawa autorskiego.Rewizję pozwanej oddalono (art. 487 k.p.c.).Rozstrzygnięcie o kosztach procesu uzasadnia przepis art. 98 k.p.c.