III CZP 34/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Marmaj. Sędziowie SN: K. Olejniczak (sprawozdawca), M. Zakrzewska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z urzędu dotyczącej demoralizacji nieletnich: Grażyny S. i Andrzeja S. po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 24 sierpnia 1984 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie, postanowieniem z dnia 17 stycznia 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w świetle art. 32 w związku z art. 20 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 35, poz. 228) pobiera się wpis od środków odwoławczych zaskarżających postanowienia wydane w postępowaniu wyjaśniającym opiekuńczo-wychowawczym oraz poprawczym, o ile sąd zastosował środki wychowawcze, a środek odwoławczy nie zawiera wniosku o orzeczeniu środka poprawczego?"podjął następującą uchwałę:Nie pobiera się wpisu od środka odwoławczego wniesionego od orzeczenia sądu rodzinnego wydanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 35, poz. 228), rozpoznawanego przez sąd II instancji na podstawie kodeksu postępowania cywilnego (art. 59 § 2).Uzasadnienie faktyczneW wyniku postępowania opiekuńczo-wychowawczego wszczętego w stosunku do nieletnich Andrzeja S. i Grażyny S. Sąd Rodzinny w Otwocku postanowieniem z dnia 24.X.1983 r. postanowił zastosować wobec Andrzeja S. środek wychowawczy przez ustanowienie nadzoru kuratora, sprawę zaś Grażyny S. wyłączyć do odrębnego postępowania i na zasadzie przepisu art. 26 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich umieścić ją w Państwowych Pogotowiu Opiekuńczym w celu przeprowadzenia badań.Na skutek rewizji i zażalenia matki nieletnich Sąd Wojewódzki w Warszawie przedstawił Sądowi Najwyższemu przytoczone na wstępie zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi zawartej w sentencji uchwały, miał na uwadze, co następuje:Przepis art. 32 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich dotyczący kosztów postępowania w sprawach nieletnich nie zawiera wyczerpującego katalogu rodzaju tych kosztów. Wynika to z użytego w § 2 art. 32 określenia, że "do kosztów postępowania zalicza się również wymienione w tym przepisie należności".Użycie słowa "również" wskazuje, że oprócz zaliczonych do kosztów postępowania należności wymienionych w § 2 art. 32 w postępowaniu tym mogą powstać inne koszty, w przepisie tym nie wymienione.Stanowisko to potwierdza przepis § 3 art. 32 stanowiący delegację ustawową dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia wysokości i zasady ustalania kosztów postępowania w sprawach nieletnich.Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 maja 1983 r. w sprawie kosztów postępowania w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 26, poz. 125), wydane na podstawie powyższej delegacji ustawowej, nie zawiera samodzielnego uregulowania dotyczącego opłat sądowych. Ustanawia ono jedynie w § 8 ogólną zasadę, w myśl której przy ustalaniu wysokości i zasad obliczania kosztów postępowania nie wymienionych w § 2 tego rozporządzenia mają odpowiednie zastosowanie przepisy o kosztach sądowych w postępowaniu cywilnym i kosztach w postępowaniu karnym.Oznacza to, że w takim zakresie, w jakim sąd zgodnie z art. 20 ustawy stosuje odpowiednie przepisy kodeksu postępowania cywilnego - trybu procesowego, odpowiednie zastosowanie mają przepisy o kosztach sądowych w postępowaniu cywilnym, a w zakresie, w jakim stosuje przepisy kodeksu postępowania karnego, przepisy o kosztach w postępowaniu karnym (art. 20 ustawy).W sprawie niniejszej, w której postępowanie toczy się przy odpowiednim stosowaniu kodeksu postępowania cywilnego - trybu nieprocesowego, występuje zatem zgodnie z przepisem § 8 rozporządzenia zagadnienie odpowiedniego stosowania przepisów o kosztach sądowych w postępowaniu cywilnym.Stosownie do art. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110 ze zm.) koszty sądowe obejmują opłaty i wydatki.W związku z tym wyłoniło się zagadnienie, czy odpowiednie stosowanie przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oznacza, że w postępowaniu w sprawach nieletnich stosuje się przepis § 20 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1982 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 26, poz. 188) ustanawiający obowiązek pobierania przewidzianego w tym przepisie wpisu stałego również w wypadku, gdy wniosek o wszczęcie postępowania nie podlega opłacie (§ 27 pkt 1 rozporządzenia w związku z art. 540 k.p.c.).Odpowiedzi na powyższą wątpliwość należy szukać w wykładni przepisu § 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie kosztów postępowania w sprawach nieletnich.W szczególności podkreślenia wymaga, że przepis ten nie zawiera ogólnego odesłania do stosowania przepisów o kosztach sądowych w postępowaniu cywilnym w sprawach nie uregulowanych w sposób szczególny w art. 32 § 2 ustawy o odstępowaniu w sprawach nieletnich oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 maja 1983 r., lecz stanowiąc o odpowiednim stosowaniu przepisów o kosztach sądowych w postępowaniu cywilnym, nawiązuje do kosztów postępowania nie wymienionych w § 2 tego rozporządzenia.Przepis § 2 omawianego rozporządzenia reguluje jednak tylko sposób obliczania należności zryczałtowanych z tytułu kosztów postępowania określonych w art. 31 § 2 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich. Koszty te stanowią w istocie wydatki ponoszone przez Skarb Państwa w związku z postępowaniem toczących się w sprawach nieletnich.Wykładnia gramatyczna przepisu § 8 rozporządzenia w sprawie kosztów postępowania w sprawach nieletnich wskazuje, że odpowiednie stosowanie przepisów o kosztach sądowych w postępowaniu cywilnym dotyczy zatem innych wydatków ponoszonych przez Skarb Państwa w postępowaniu w sprawach nieletnich, nie wymienionych w art. 32 § 2 ustawy ani w przepisie § 2 omawianego rozporządzenia, a wymienionych w art. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Przepis § 8 rozporządzenia nie daje natomiast podstawy do przyjęcia, że zawarte w nim odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów o kosztach sądowych w postępowaniu cywilnym uzasadnia stosowanie tej ustawy również w części dotyczącej opłat sądowych, w szczególności wpisów.Za powyższym stanowiskiem przemawia również istota postępowania w sprawach nieletnich toczącego się z urzędu, społeczne przesłanki ustawy mające na celu przeciwdziałanie demoralizacji i przestępczości nieletnich, a ponadto brak uzasadnionych względów do odmiennego postępowania w omawianym zakresie w zależności od tego, czy w kwestii dotyczącej kosztów postępowania odpowiednie zastosowanie mają przepisy o kosztach sądowych w postępowaniu cywilnym czy w postępowaniu karnym.Co się tyczy bowiem ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (Dz. U. Nr 49, poz. 223), nie przewiduje ona żadnych opłat w wypadku orzeczenia umieszczenia nieletniego w zakładzie poprawczym, z wyjątkiem szczególnej sytuacji określonej w art. 9 § 3 k.k. (art. 5 ustawy o opłatach w sprawach karnych). Skoro zaś postępowanie w sprawach nieletnich cechuje elastyczność pozwalająca na zastosowanie środka poprawczego, aczkolwiek sprawa toczyła się w postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym (art. 47 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich), jak również zastosowanie środka wychowawczego, aczkolwiek sprawa toczyła się w postępowaniu poprawczym (art. 55 § 1 wymienionej ustawy), brak jest racjonalnych względów uzasadniających odmienne stanowisko w zakresie opłat od środków odwoławczych - w zależności od tego, czy sąd rodzinny zastosował środek wychowawczy czy poprawczy.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.