I CR 328/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Miłkowski (spraw.).Sędziowie SN: B. Bladowski, R. Czarnecki.Protokolant: E. Sotomska.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 1983 r. sprawy z powództwa Jerzego F. przeciwko Teresie K., Barbarze G., Hannie M. i Zarządowi Cmentarza w W. o ustalenie prawa pochowania w grobie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 1 czerwca 1983 r., sygn. akt I C 302/83I. zmienia zaskarżony wyrok i upoważnia powoda do pochowania swej matki Nadziei F. w grobie rodzinnym Stanisławy F. na Cmentarzu w W. oraz zasądza od pozwanych na rzecz powoda kwotę 2.400 (dwa tysiące czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów za I instancję;II. zasądza od pozwanych na rzecz powoda kwotę 5.975 (pięć tysięcy dziewięćset siedemdziesiąt pięć) zł tytułem kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód wniósł o ustalenie prawa pochowania jego matki Nadziei F. na Cmentarzu w grobie, w którym została pochowana w 1925 r. Stanisława F., a następnie inne osoby, należące do rodziny F.Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że w 1925 r. zmarła babka powoda Stanisława F. Jej mąż a dziadek powoda Ignacy F. zakupił wtedy na Cmentarzu miejsce, składające się z dwóch sąsiadujących ze sobą kwater. Jako pierwsza została tam pochowana Stanisława F., następnie w 1943 r. Apolonia F. - córka Stanisławy F. i jej męża Ignacego F. W 1952 r. pochowany tam został Ignacy F. a w 1976 r. Czesława K. i w 1977 r. Maria D. - obydwie były córkami Stanisławy i Ignacego F.Oprócz wyżej wymienionych trzech córek, małżonkowie Stanisława i Ignacy F. mieli jeszcze syna Henryka F., który zginął w Powstaniu Warszawskim, a miejsce jego pochowania nie jest znane. Henryk F. był żonaty z Nadzieją F., a powód jest synem tych małżonków. Małżeństwo Henryka i Nadziei F. było zawarte w 1922 r. Za życia Stanisławy F. jej stosunki z synową Nadzieją F. były poprawne. Po śmierci Stanisławy F. stosunki między jej krewnymi a Nadzieją F. stały się nieprzyjazne, zwłaszcza z córką Stanisławy i Ignacego F. - Czesławą K., której córkami są pozwane Teresa K., Barbara G. i Hanna M.Po wojnie Czesława K. zajęła się odtworzeniem zniszczonej rejestracji grobu i w wynika tego odtworzenia przedmiotowy grób został uznany za grób zmarłej Stanisławy F. Pozwane wymurowały cześć grobu (jedną kwaterę) tworząc grób trzykondygnacyjny, a w tej części obecnie jedno miejsce jest wolne. Druga część (ziemna) może być także użyta do pochowania, w miejscu, gdzie był pochowany Ignacy F. Można by tam również urządzić grób trzykondygnacyjny i powód jest gotów taki grób urządzić, jednak pozwane sprzeciwiają się temu, jak również pochowaniu tam matki powoda, która jest obecnie pochowana na cmentarzu w O.Sąd Wojewódzki uznał, że przedmiotowy grób jest grobem rodziny Stanisławy F. i uprawnienie do pochowania w tym grobie mają osoby jej bliskie, do których należą dzieci i wnuki, nie należy natomiast do tego rodzaju osób bliskich synowa Nadzieja F. Dlatego też Sąd oddalił żądanie powoda o pochowanie swej matki w grobie rodziny Stanisławy F. Powód w rewizji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa względnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. W rewizji zarzuca się sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, co nastąpiło w wynika błędnej oceny dowodów. Tymczasem zebrany w sprawie materiał wskazywał na fakt, że przedmiotowy grób jest w istocie grobem rodziny F., w którym powód ma prawo pochować swoją matkę.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Okoliczność, czy sporny grobowiec należy określić jako grób Stanisławy F. czy też jako grób rodziny F., nie jest istotna dla rozstrzygnięcia sprawy. Z ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że w grobowcu tym zostało dotąd pochowanych 6 osób, iż istnieje możliwość pochowania tam dalszych zmarłych, którzy nie zostali przez osobę fundującą grobowiec z góry określeni jako uprawnieni do pochowania tam. W sytuacji, gdy miejsca w zbudowanym grobowcu nie zostały z góry przeznaczone dla określonych osób, uprawnienie do pochowania w nim, w miarę istniejących miejsc, może wynikać ze stosunku bliskości zmarłego do osób, które grobowiec ten ufundowały, a z dalszym upływem czasu do osób, które zostały tam pochowane, jako bliscy fundatorów grobowca.Z utrwalonego już orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że uprawnienie do grobu lub miejsca w grobie, mające elementy zarówno dobra osobistego, jak i majątkowego, nie podlega regułom dziedziczenia, ale te reguły mogą służyć jako posiłkowa wskazówka, gdy miejsca przeznaczone do pochowania nie zostały z góry przeznaczone przez urządzającego grób dla określonych osób bliskich (np. orzeczenie z dnia 13.2.1979 r. I CR 25/79 OSNCP 1979, poz. 195). W tej sytuacji powód mógł wyprowadzać prawa swej matki Nadziei F. do pochowania w spornym grobie nie tylko jako synowej Stanisławy F. i jej męża Ignacego F., który wg ustaleń Sądu Wojewódzkiego łożył środki materialne na urządzenie grobowca, lecz także jako spadkobierczyni syna i spadkobiercy tych małżonków Henryka F., który zginął w Powstaniu Warszawskim i którego miejsce pochowania nie jest znane. Gdyby nie zaistniała tego rodzaju sytuacja, byłyby wszelkie podstawy do pochowania Henryka F. w spornym grobowcu, jak również pochowania tam jego żony Nadziei F.Nie można podzielić poglądu Sądu Wojewódzkiego, że za osoby bliskie, uprawnione do pochowania w tym grobowcu, mogą być uważani tylko mąż oraz zstępni zmarłej Stanisławy F. Przyjęcie takiego poglądu prowadziłoby w określonych sytuacjach do odmowy prawa pochowania w jednym grobowcu obydwojga małżonków, z których tylko jedno było zstępnym fundatorów grobowca, podczas gdy chowanie małżonków we wspólnym grobie jest powszechnie przyjęte i stosowane. Trzeba więc przyjąć, że za osobę bliską, uprawnioną do pochowania w spornym grobowcu należy uważać również synową fundatorów grobowca Nadzieję F. Okoliczność, iż wskutek wyjątkowych okoliczności nie może ona być pochowana razem ze swym mężem, nie powinna przekreślać jej prawa do pochowania w tym grobowcu Trzeba bowiem mieć na uwadze, że niezależnie od uprawnień wynikających dla Nadziei F. jako żony Henryka F. była ona również w stosunku bliskości do Stanisławy F. i jej męża Ignacego F., łożącego środki materialne na urządzenie grobowca, jako synowa tych małżonków.W tych warunkach, skoro ustalenia Sądu Wojewódzkiego są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok i upoważnił powoda do pochowania swej matki Nadziei F. w grobie rodzinnym Stanisławy F. Orzeczenie i o kosztach procesu w I instancji oraz przyznanie powodowi kosztów postępowania rewizyjnego znajduje uzasadnienie w przepisach art. 98 w związku z art. 393 § 1 k.p.c.