III CZP 54/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: Z. Marmaj, M. Zakrzewska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Mieczysława S. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Oddział w Z. o odszkodowanie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Łomży postanowieniem z dnia 5 września 1983 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy do prowadzenia egzekucji świadczenia pieniężnego od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń stosuje się przepis art. 1061 k.p.c. czy przepis art. 1062 k.p.c.?"podjął następującą uchwałę:Do egzekucji należności pieniężnych przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń stosuje się przepisy art. 1062 k.p.c. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki w trybie art. 391 k.p.c. budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego:Wyrokiem z dnia 31.III.1982 r. Sąd Rejonowy w Zambrowie zasądził od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń - inspektoratu w Z. na rzecz Mieczysława S. kwotę 32.000 z 8% od dnia 22.III.1982 r. i kwotę 2.040 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.Po uprawomocnieniu się wyroku wierzyciel przesłał dłużnikowi tytuł egzekucyjny z żądaniem zapłaty zasądzonych kwot i wobec odmowy pełnego zaspokojenia wierzytelności wystąpił z wnioskiem o nadanie wyrokowi klauzuli wykonalności w celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.Sąd Rejonowy w Zambrowie postanowieniem z dnia 27.V.1983 r. odmówił wydania tytułu wykonawczego i ustalił, że wierzyciel nie zwracał się w trybie art. 1061 k.p.c. do Oddziału Wojewódzkiego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w Łomży, jako jednostki nadrzędnej dłużnika, o spełnienie zasądzonych świadczeń i z tej przyczyny wniosek o wydanie tytułu wykonawczego uznał za przedwczesny.Rozpoznając zażalenie wierzyciela na powyższe postanowienie, Sąd Wojewódzki w Łomży powziął wątpliwość co do tego, czy egzekucja przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń powinna się toczyć według zasad określonych w art. 1061 k.p.c. czy też w art. 1062 k.p.c.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego za wyłączeniem przepisów art. 1062 k.p.c. przemawia okoliczność, że Państwowy Zakład Ubezpieczeń jest przedsiębiorstwem państwowym szczególnego rodzaju, do którego nie stosuje się przepisów o innych przedsiębiorstwach państwowych, chyba że wyraźnie w nich powiedziano, że dotyczą także Państwowego Zakładu Ubezpieczeń.Skoro przepisy art. 1062 k.p.c. nie zawierają stwierdzenia, że odnoszą się również do Państwowego Zakładu Ubezpieczeń, to można wnioskować, że nie regulują egzekucji przeciwko niemu.Z kolei § 4 art. 1062 k.p.c., wyliczający przedsiębiorstwa państwowe, do których ma zastosowanie art. 1061 k.p.c., nie wymienia Państwowego Zakładu Ubezpieczeń, wobec czego prawidłowy byłby także wniosek, że do Państwowego Zakładu Ubezpieczeń stosuje się art. 1062 k.p.c.Z przedstawionego rozumowania wynika, że Sąd Wojewódzki zalicza art. 1062 k.p.c. do przepisów o przedsiębiorstwach państwowych i na tej podstawie rozważa możliwość wyłączenia Państwowego Zakładu Ubezpieczeń spod jego działania.Tymczasem przepisy o postępowaniu egzekucyjnym przeciwko jednostkom gospodarki uspołecznionej nie są przepisami o przedsiębiorstwach państwowych, ich celem jest określenie trybu postępowania zapewniającego wierzycielom otrzymanie od będących dłużnikami jednostek gospodarki uspołecznionej należności pieniężnych, wynikających z tytułów egzekucyjnych przy jednoczesnej ochronie tych jednostek przed szkodliwymi następstwami egzekucji.Treścią przepisów o przedsiębiorstwach państwowych - dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych - jednolity tekst ogłoszony obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 marca 1960 r. (Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz. 111) - i obecnie obowiązującej ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. nr 24, poz. 122) jest natomiast uregulowanie powstania, organizacji wewnętrznej i likwidacji podstawowych jednostek organizacyjnych gospodarki narodowej, jakimi są przedsiębiorstwa państwowe.Te dwie grupy przepisów regulują zatem odrębne dziedziny prawne, których zakresy się nie pokrywają.Analiza art. 1061, art. 1062 i art. 1063 k.p.c., dotyczących egzekucji przeciwko jednostkom gospodarki uspołecznionej, pozwala na wyodrębnienie trzech grup dłużników i stosownie do tego trzech różnych trybów postępowania. Do pierwszej grupy należy Skarb Państwa i pozostałe państwowe jednostki organizacyjne oraz dwa przedsiębiorstwa państwowe: Polskie Koleje Państwowe i Polska Poczta, Telegraf i Telefon (art. 1061 k.p.c. i art. 1062 § 4 k.p.c.). Drugą grupę stanowią przedsiębiorstwa państwowe z wyłączeniem Polskich Kolei Państwowych i Polskiej Poczty, Telegrafu i Telefonu (art. 1062 § 1 i § 4 k.p.c.), a do trzeciej grupy, stosownie do treści art. 1063 k.p.c., należą jednostki gospodarki uspołecznionej nie będące państwowymi jednostkami organizacyjnymi.Egzekucja, rozumiana jako przymusowe realizowanie roszczeń z tytułu wykonawczego, jest wyłączona w stosunku do pierwszej grupy dłużników i do realizacji roszczeń przeciwko tym dłużnikom wystarcza złożenie tytułu egzekucyjnego jednostce nadrzędnej w warunkach określonych w art. 1061 k.p.c.Dochodzenie należności zasądzonej od drugiej grupy dłużników składa się z dwóch etapów. Pierwszy polega na złożeniu tytułu egzekucyjnego dłużnika i oczekiwaniu przez okres jednego miesiąca na zapłatę wierzytelności. Dopiero po bezskutecznym upływie tego terminu wierzyciel może uzyskać tytuł wykonawczy i przystąpić do egzekwowania należności z rachunku bankowego dłużnika, przy czym prowadzenie egzekucji z innego mienia dłużnika jest niedopuszczalne (art. 1062 § 3 k.p.c.).Egzekucję przeciwko pozostałym jednostkom gospodarki uspołecznionej należącym do trzeciej grupy dłużników reguluje art. 1063 k.p.c., według którego wierzyciel egzekwuje swą należność z rachunku bankowego dłużnika, a w przypadku bezskuteczności egzekucji - także z innego mienia dłużnika.Odpowiedź na pytanie Sądu Wojewódzkiego zależy od statusu prawnego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń, pozwalającego na zakwalifikowanie go do jednej z trzech grup dłużników.Państwowy Zakład Ubezpieczeń powołany ustawą z dnia 2 grudnia 1958 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych (Dz. U. Nr 72, poz. 357) do wykonywania działalności ubezpieczeniowej jest państwowym przedsiębiorstwem, posiada osobowość prawną i działa według zasad rozrachunku gospodarczego, Skarb Państwa nie odpowiada za jego zobowiązania, nie stosuje się do PZU przepisów o przedsiębiorstwach państwowych., chyba że w przepisach tych wyraźnie powiedziano, że dotyczą one również PZU.Organizację wewnętrzną Państwowego Zakładu Ubezpieczeń reguluje statut, nadany uchwałą nr 100 Rady Ministrów z dnia 18 marca 1960 r. (M.P. Nr 34, poz. 167).Wyłączenie PZU spod działania przepisów o przedsiębiorstwach państwowych potwierdza art. 6 pkt 4 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, jednakże fakt ten nie ma wpływu na ustawowe określenie statusu PZU, jako przedsiębiorstwa państwowego o odmiennym uregulowaniu jego struktury wewnętrznej, związanej ze szczególnym rodzajem działalności prowadzonej przez PZU.Powołane akty prawne nie regulują trybu prowadzenia przeciwko PZU egzekucji i żaden z przepisów szczególnych nie nadaje Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń immunitetu egzekucyjnego, pozwalającego na zaliczenie go do pierwszej grupy dłużników.Jako przedsiębiorstwo państwowe PZU podlega zatem rygorom egzekucyjnym przewidzianym w art. 1062 § 1 k.p.c.Z powyższych względów przedstawione zagadnienie prawne rozstrzygnięto jak w sentencji uchwały.